“โอเพ่นดาต้า” ทางศิลปวัฒนธรรม ยิ่งเปิดยิ่งเป็นพลัง “เศรษฐกิจสร้างสรรค์”

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 14 กันยายน พ.ศ. 2560

 

“โอเพ่นดาต้า” ทางศิลปวัฒนธรรม

ยิ่งเปิดยิ่งเป็นพลัง “เศรษฐกิจสร้างสรรค์”

 

ปรับปรุงจากเอกสารของ inherview ใน Voice TV

 

      มิวเซียมในศตวรรษนี้ ต้องนำข้อมูลทุกอย่างออกไปให้เข้าถึงประชาชน ทำให้ข้อมูลเป็นอย่างที่มันควรเป็น คือเป็นความสำส่อน

      (หมายถึงไม่มีใครเป็นเจ้าของเพียงผู้เดียว แต่เป็นสมบัติสาธารณะ จากบทความโดย Ed Rodley เรื่อง The Virtues of Promiscuity – คุณค่าแห่งความสำส่อน)

      โจทย์ในศตวรรษนี้อาจไม่ใช่การสร้างมิวเซียมเพิ่ม แต่คือการก่อสร้างโครงสร้างพื้นฐานสำหรับ digital sharing (เพิ่มเติม…)

ขอมละโว้ เก่าสุดอยู่ไทย โอนขอมไปเขมร

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 17 สิงหาคม พ.ศ. 2560

 

ขอมละโว้ เก่าสุดอยู่ไทย

โอนขอมไปเขมร

 

      ขอม เป็นคำภาษาไทย กลายจากภาษาเขมร ใช้เรียกกลุ่มคนพวกที่อยู่ตอนล่าง (ในไทย) บริเวณเป็นรัฐละโว้ (ลพบุรี) เมื่อเรือน พ.ศ. 1800 โดยไม่ระบุจำเพาะเผ่าพันธุ์ใด หลังจากนั้นอีกนานขอมจึงเลื่อนไปหมายถึงชาวเขมร (ในกัมพูชา)

      ขอมเป็นชื่อทางวัฒนธรรม ดังนั้นไม่เป็นชื่อชนชาติหรือเชื้อชาติ จึงไม่มีชนชาติขอม หรือเชื้อชาติขอม ฉะนั้นใครๆ ก็เป็นขอมได้เมื่อยอมรับนับถือวัฒนธรรมขอม

 

ขอมเป็นใคร? มาจากไหน?

      ขอม โดยทั่วไปหมายถึง 2 อย่าง ได้แก่ คนกลุ่มที่ถูกเรียกว่าชาวขอม และวัฒนธรรมชุดที่ถูกเรียกว่าวัฒนธรรมขอม ดังนี้

 

วัฒนธรรมขอม

      หมายถึง ประเพณีพิธีกรรมทางศาสนาพราหมณ์และพุทธมหายาน, เทวรูป, ปราสาทหินและอิฐ, บารายหรือสระน้ำ, เมืองรูปสี่เหลี่ยม เป็นต้น รวมถึงอักษร เขมร, ภาษาเขมร, นุ่งโจงกระเบน, ตัดผมสั้นเกรียน, เคี้ยวหมาก ฯลฯ เหล่านี้ถือเป็นต้นทางสำคัญของวัฒนธรรมไทย (เพิ่มเติม…)

เพลงสรรเสริญพระบารมี เริ่มสมัย ร.5 แต่งทานอง โดย ชูรอฟสกี ชาวรัสเซีย

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 3 สิงหาคม พ.ศ. 2560

 

เพลงสรรเสริญพระบารมี เริ่มสมัย ร.5

แต่งทานอง โดย ชูรอฟสกี ชาวรัสเซีย

ต้นฉบับโน้ตมีในอินเตอร์เน็ต

 

รายงานโดย สโมสรโบราณคดีตามอัธยาศัย

 

         โน้ตเพลงสรรเสริญพระบารมีฉบับเก่าที่สุด (เท่าที่ค้นพบขณะนี้) พิมพ์อยู่ในหนังสือ “รวมเพลงชาติต่างๆ ทั่วโลก” (Сборник национальных гимнов всех государств света)

         http://dlib.rsl.ru/viewer/01004471636#?page=1 มีหนังสือรวมโน้ตเพลงฉบับนี้ทั้งเล่ม โดยหอสมุดแห่งชาติรัสเซีย (Russia State Library) เผยแพร่ทางอินเตอร์เน็ตตั้งแต่ พ.ศ. 2552

         มีโน้ตเพลงชาติต่างๆ กว่า 80 ชาติ ในทศวรรษ 1890 หรือราวปี พ.ศ. 2433-2443 ใน 3 ภาษา คือ รัสเซีย ฝรั่งเศส และเยอรมัน

         ผู้รวบรวมคือ นายปโยตร์ อันเดรเยวิช ชูรอฟสกี (Петр Андреевич Щуровский) นักแต่งเพลงและวาทยกรชาวรัสเซีย (เพิ่มเติม…)

“อยุธยา เมืองเก่าของเราแต่ก่อน” กับ คณะราษฎร 2475

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 20 กรกฎาคม พ.ศ. 2560

 

“อยุธยา เมืองเก่าของเราแต่ก่อน”

กับ คณะราษฎร 2475

 

จากคำบอกเล่า ของ ดร. ธำรงศักดิ์ เพชรเลิศอนันต์

ผู้ช่วยศาสตราจารย์ คณะรัฐศาสตร์ มหาวิทยาลัยรังสิต

 

สัมภาษณ์ โดย สโมสรโบราณคดีตามอัธยาศัย

 

         อยุธยาเมืองใหม่ ทำถนนรอบเกาะเมือง เลียบเเม่น้ำต่างๆ 12 กิโลเมตร

         เป็นการทำลายกำเเพงเมืองอยุธยาอย่างจริงจัง เพราะก่อนหน้านี้กำเเพงเมืองยังอยู่ เเต่เมื่อทางรถไฟมาก็สร้างตลาดหัวรอ สุขาภิบาล ผู้คนเริ่มอพยพจากริมแม่น้ำขึ้นมาอยู่บนบก

         การสร้างเมืองบนบกจึงสำคัญขึ้นในช่วงสมัย ร.5, ร.6

         การทำลายกำเเพงเมืองกรุงเทพฯ เป็นต้นแบบทำลายกำเเพงเมืองอยุธยา และทำลายกำเเพงเมืองทั่วประเทศ

 

ถนน สร้างอยุธยาเมืองใหม่

         ต่อมาอีกช่วงหนึ่งเกิดพัฒนาการใหม่ก็คือถนน ถนนสายสำคัญจะเกิดช่วงเปลี่ยนแปลงการปกครอง 2475 ที่เราเรียกว่าถนนพหลโยธินในปัจจุบัน

         ถนนพหลโยธินเริ่มต้นจากอนุสาวรีย์ชัยสมรภูมิ กม. 0 วิ่งตัดไปบางปะอิน วังน้อย สระบุรี ลพบุรี สุดที่เชียงราย ถนนพหลโยธินมันทำให้เกิดการเดินทางแบบใหม่แบบรถยนต์ ดังนั้นจึงมีการตัดถนนที่เชื่อมจากพหลโยธินเพื่อเข้าไปยังเมืองอยุธยา (เพิ่มเติม…)

พระเจ้าอโศก ไม่เคยส่งพระสงฆ์ไปสุวรรณภูมิ

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 6 กรกฎาคม พ.ศ. 2560

 

พระเจ้าอโศก

ไม่เคยส่งพระสงฆ์ไปสุวรรณภูมิ

 

           พระเจ้าอโศกไม่เคยส่งพระสงฆ์ไปเผยแผ่พุทธศาสนาถึงสุวรรณภูมิ เพราะไม่พบหลักฐานเป็นข้อความในศิลาจารึกสมัยของพระองค์

           พระเจ้าอโศกครองราชสมบัติเมืองปาฏลีบุตรในชมพูทวีป (อินเดีย) ระหว่าง พ.ศ. 218-260

ภิกษุสาวก 3 รูป ถือบาตร ทำท่าบิณฑบาต ลายเส้นจำลองจากประติมากรรมดินเผา อายุราวหลัง พ.ศ. 1000 เป็นหลักฐานเก่าสุดที่แสดงว่ามีพระสงฆ์ในดินแดนสุวรรณภูมิ พบที่เมืองอู่ทอง จ. สุพรรณบุรี (ภาพจากหนังสือ สุวัณณภูมิ โดย ธนิต อยู่โพธิ์ กรมศิลปากร พิมพ์เมื่อ พ.ศ. 2510)

 

           ในไทย ขณะนั้นมีชุมชนระดับเมืองขนาดใหญ่ บริเวณลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง ได้แก่

           เมืองอู่ทอง (อ. อู่ทอง จ. สุพรรณบุรี) มีเทคโนโลยีก้าวหน้า สามารถถลุงโลหะสำริดเป็นเครื่องมือเครื่องใช้หลากหลายแล้ว เช่น แหล่งสำริดบ้านดอนตาเพชร (อ. พนมทวน จ. กาญจนบุรี) ฯลฯ (เพิ่มเติม…)

จลาจลกรุงธนบุรี 2325 บิดาสุนทรภู่อยู่กองกำลังควบคุมสถานการณ์

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 22 มิถุนายน พ.ศ. 2560

 

จลาจลกรุงธนบุรี 2325

บิดาสุนทรภู่อยู่กองกำลังควบคุมสถานการณ์

 

          จลาจลกรุงธนบุรี พ.ศ. 2325 บิดาสุนทรภู่น่าจะอยู่ในกองกำลังของพระยาสุริยอภัย ที่บ้านปูน (ต่อไปข้างหน้าเป็นวังหลัง)

 

สถานการณ์จลาจล

          พระยาสุริยอภัย (ทองอิน เป็นหลาน ร.1) เมื่อจลาจลกรุงธนบุรี ได้รวบรวมกำลังลงจากเมืองนครราชสีมา ตั้งกองควบคุมสถานการณ์อยู่บ้านปูน (สวนมังคุด) เพื่อรอท่าเจ้าพระยาจักรี

          [บ้านปูน อยู่ระหว่างวัดอมรินทร์กับสวนมังคุด (มีบอกในพระราชวิจารณ์ของ ร.5) ปัจจุบันเป็นบริเวณโรงพยาบาลศิริราช ต่อเนื่องตลาดตรอกวังหลัง]

          แต่ถูกล้อมโจมตีโดยกลุ่มพระยาสรรค์ ครั้งนั้นขุนสุระกับนายบุนนาก ร่วมกันยกพรรคพวกสู้รบแก้ไขจับได้พระยาสรรค์ ส่งให้พระยาสุริยอภัย

          โดยไม่พบหลักฐานขณะนี้ แต่น่าเชื่อว่าบิดาสุนทรภู่ซึ่งเป็นตระกูลพราหมณ์เมืองเพชรบุรี จะอยู่ในกองกำลังป้องกันบ้านปูนของพระยาสุริยอภัย เพราะเมื่อได้รับสถาปนาเป็นกรมพระราชวังหลัง ฝ่ายบิดากับมารดาของสุนทรภู่จึงอยู่ใกล้ชิดระดับเครือญาติ (เพิ่มเติม…)

สุนทรภู่ อยู่วังหลัง คนบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 8 มิถุนายน พ.ศ. 2560

 

สุนทรภู่ อยู่วังหลัง

คนบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี

 

เนื้อความปรับปรุงจากบางส่วนของแผ่นป้ายประวัติศาสตร์

บริเวณรอบกำแพงแก้ว พิพิธภัณฑ์ศิริราชพิมุขสถาน

 

(ซ้าย) “สุนทรภู่ อยู่วังหลัง คนบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี” แผ่นป้ายประวัติศาสตร์เล่าประวัติย่อสุนทรภู่ ตั้งอยู่ริมกำแพงแก้ว ปากคลองบางกอกน้อย (ขวา) ปากคลองบางกอกน้อย ตรงวังหลัง (ปัจจุบันเป็นโรงพยาบาลศิริราช)

 

          พระสุนทรโวหาร หรือ สุนทรภู่ กวีเอกแห่งกรุงรัตนโกสินทร์ ชื่อเดิม “ภู่” ถือกำเนิดในสมัยรัชกาลที่ 1 เมื่อวันจันทร์ ขึ้น 1 ค่ำ เดือน 8 ปีมะเมีย จุลศักราช 1148 เวลา 2 โมงเช้า

          ตรงกับวันที่ 26 มิถุนายน พ.ศ. 2329

          มารดาของสุนทรภู่เป็น “พระนม” ของพระธิดาในกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข ตั้งบ้านเรือนอยู่ริมกำแพงวังหลังด้านเหนือ ปัจจุบันเป็นโรงพยาบาลศิริราชต่อเนื่องถึงย่านสถานีธนบุรี (เพิ่มเติม…)

อุษาคเนย์ และอู่ทอง สุพรรณ ไม่อาณานิคมอินเดีย หักล้าง Indianized States เจ้าอาณานิคม ของ ศ. ยอร์ช เซเดส์ นักปราชญ์ฝรั่งเศส

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 25 พฤษภาคม พ.ศ. 2560

 

อุษาคเนย์ และอู่ทอง สุพรรณ

ไม่อาณานิคมอินเดีย

หักล้าง Indianized States เจ้าอาณานิคม

ของ ศ. ยอร์ช เซเดส์ นักปราชญ์ฝรั่งเศส

 

          เมืองอู่ทอง เก่าสุดเมื่อ 2,000 ปีมาแล้ว มีคูน้ำคันดิน ตั้งอยู่บนตะกอนที่เกิดจากทางน้ำ (Fluvial deposit)

          เป็นชุมชนเมืองขนาดใหญ่ระดับรัฐและเก่าแก่สุดในภาคกลางของไทย ตั้งแต่ราว พ.ศ. 500 ก่อนรับอารยธรรมทางศาสนาพุทธ-พราหมณ์จากอินเดีย (หรือก่อนยุคทวารวดีหลายร้อยปี) ส่วนเมืองนครปฐม มีขึ้นยุคหลังเมืองอู่ทองหลายร้อยปี

          เมืองอู่ทองเติบโตขึ้นจากชุมชนหมู่บ้านดั้งเดิมมากกว่า 3,000 ปีมาแล้ว ต่อมาราว 2,500 ปีมาแล้ว มีเทคโนโลยีก้าวหน้ามากทางถลุงโลหะสำริด และมีการติดต่อแลกเปลี่ยนค้าขายทั้งทางบกและทางทะเลเลียบชายฝั่งกับจีน, เวียดนาม ฯลฯ

          ผู้หญิงมีบทบาทเสมอผู้ชาย และหลายอย่างผู้หญิงนำผู้ชาย เช่น เป็นหมอมดหมอผี หัวหน้าเผ่าพันธุ์ เป็นต้น (เพิ่มเติม…)

เมรุเผาศพ ต้นแบบจาก “เขาพระสุเมรุ”

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 11 พฤษภาคม พ.ศ. 2560

 

เมรุเผาศพ

ต้นแบบจาก “เขาพระสุเมรุ”

 

          พระเจ้าปราสาททองจำลองนครวัด

          เมรุเผาศพ ได้ต้นแบบจากเขาพระสุเมรุ ที่สถิตของพระอินทร์ เทพเจ้าสูงสุดใน พุทธศาสนา ตามคัมภีร์ไตรภูมิ

          พระเจ้าปราสาททอง ครองราชย์กรุงศรีอยุธยา ระหว่าง พ.ศ. 2172-2199 โปรดให้จำลองเขาพระสุเมรุจากปราสาทนครวัดในกัมพูชา ทำครั้งแรกในพิธีลบศักราช (พ.ศ. 2181)

          มีพรรณนาอย่างละเอียดในคำฉันท์สรรเสริญพระเกียรติพระเจ้าปราสาททอง (กรมศิลปากรพิมพ์เผยแพร่ พ.ศ. 2543) และมีในพระราชพงศาวดารฉบับพระราชหัตถเลขา (เพิ่มเติม…)

โกศ มีต้นแบบ 2,500 ปีมาแล้ว มาจากหม้อไหหินและดินเผา ใส่กระดูกศพ

สุวรรณภูมิในอาเซียน มติชนฉบับวันพฤหัสบดีที่ 27 เมษายน พ.ศ. 2560

 

โกศ มีต้นแบบ 2,500 ปีมาแล้ว

มาจากหม้อไหหินและดินเผา ใส่กระดูกศพ

พบทั่วไปในอุษาคเนย์ และที่บ้านเมืองบัว

ต. เมืองบัว อ. เกษตรวิสัย จ. ร้อยเอ็ด

 

          คนในดินแดนไทย ราว 2,500 ปีมาแล้ว มีหลายเผ่าพันธุ์นับ “ร้อยพ่อพันแม่” ตั้งหลักแหล่งอยู่ปะปนกัน (ล้วนเป็นบรรพชนคนไทย) นับถือศาสนาผี มีความเชื่อเรื่องขวัญ

          จึงมีหม้อไหใส่ศพและกระดูกคนตาย เป็นต้นแบบโกศในยุคหลังๆ ต่อมาจนทุกวันนี้ พบหลักฐานทั่วไปในภูมิภาคอุษาคเนย์ แต่พบมากที่บ้านเมืองบัว ต. เมืองบัว อ. เกษตรวิสัย จ. ร้อยเอ็ด

          1. คนตายเพราะขวัญหาย ต้องทำพิธีเรียกขวัญนานหลายวันในบ้านคนตาย เพราะเชื่อว่าถ้าขวัญคืนร่าง คนก็ฟื้นเป็นปกติ

          [ยุคนั้นไม่รู้จักวิญญาณ เพราะยังไม่ติดต่อรับอารยธรรมอินเดีย จึงไม่รู้จักศาสนาพุทธ-พราหมณ์]

          พิธีเรียกขวัญ ทำสืบเนื่องต่อมา แล้วเรียกสมัยหลังในลาวและอีสานว่า “งันเฮือนดี” มีร้องรำทำเพลงสนุกสนานเฮฮาอึกทึกครึกโครมเพื่อให้ขวัญได้ยิน แล้วกลับถูกทาง (เป็นต้นแบบมหรสพงานศพในไทยทุกวันนี้)

          2. นานหลายวันขวัญยังไม่กลับคืนร่าง ศพเริ่มเน่า ต้องเอาไปฝังดินรอขวัญต่อไปอีกไว้ใต้ถุนเรือนหรือลานกลางบ้าน (เป็นพื้นที่ศักดิ์สิทธิ์) มี 2 อย่าง (เพิ่มเติม…)