หมวดหมู่ ‘สุจิตต์ วงษ์เทศ’

คนยุคอยุธยา พูดเหน่อสุพรรณ

มติชนรายวัน จันทร์ที่ 22 มกราคม 2561

 

คนยุคอยุธยา

พูดเหน่อสุพรรณ

     

      ยุคอยุธยา คนไทยพูดภาษาไทยสำเนียงหลวง (หรือสำเนียงมาตรฐาน) คล้าย เหน่อสุพรรณทุกวันนี้

      น่าเชื่อว่าพูดเหน่อแล้วตั้งแต่หลังเจ้านครอินทร์จากรัฐสุพรรณภูมิ (ที่สุพรรณบุรี) เสวยราชย์เป็นพระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา ราวหลัง พ.ศ. 1900 (แต่ชุมชนแถบเวียงเหล็กคลองตะเคียนพูดเหน่อก่อนนานแล้ว)

      สำเนียงหลวง “เหน่อ” ครั้งกรุงเก่า มีพยานสำคัญคือเจรจาโขนและหนังใหญ่ด้วยสำเนียงยานคางไปทางเหน่อ รวมทั้งบทละครนอกยุคอยุธยาลงวรรณยุกต์แบบเสียงเหน่อ

      ก่อนหน้านั้นราชสำนักอยุธยาพูดภาษาเขมร เนื่องจากสืบเชื้อสายจากเจ้านายรัฐละโว้ (ที่ลพบุรี) ซึ่งถูกเรียกว่าขอม เครือญาติกษัตริย์ราชอาณาจักรกัมพูชา

      สามัญชนคนทั่วไปพูดภาษาแม่ของใครของมัน ได้แก่ มอญ, พม่า, เขมร, มลายู, กะเหรี่ยง ฯลฯ ครั้นออกจากบ้านไปตลาดต้องสื่อสารกับคนอื่นมักพูดเป็นภาษากลางในตระกูลไต-ไท (เพิ่มเติม…)

ขอความรู้จากชาวบ้าน มาเขียนขายชาวเมือง

มติชนรายวัน อังคารที่ 16 มกราคม 2561

 

ขอความรู้จากชาวบ้าน

มาเขียนขายชาวเมือง

 

         “ค่ายอาสา” เป็นกิจกรรมยอดนิยมของนักศึกษามหาวิทยาลัย ยุคเผด็จการทหาร “สฤษดิ์-ถนอม-ประภาส” ราวหลัง พ.ศ. 2500

         เริ่มต้นยังไง? มาจากไหน? ไม่รู้ เพราะไม่เคยมีประสบการณ์ จึงเรียกชื่อกิจกรรมไม่ค่อยถูกต้องตรงนัก ขอโทษด้วย

         แต่เริ่มได้ยินหลังผมเป็นน้องใหม่ มหาวิทยาลัยศิลปากร 2507 เพราะเพื่อนมิตรจากธรรมศาสตร์, จุฬาฯ, เกษตร เมื่อเสพสุรายาดองใกล้โรงพิมพ์ย่านบางลำพู ทำหนังสือรับน้องใหม่ มักถามกันว่า “ออกค่ายที่ไหนปีนี้” แล้วก็คุยเรื่องค่ายกันโขมงโฉงเฉง

         เล่ากันว่าก่อนปิดเทอมทุกปีจะประชุมหารือแล้วนัดหมายกันหลายสิบคนในชมรมฯ ออกตั้งค่ายหมู่บ้านแห่งใดแห่งหนึ่งในชนบทยากจนข้นแค้นแสนกันดาร เพื่อพัฒนาชาวบ้านมีชีวิตความเป็นอยู่ดีขึ้น (เพิ่มเติม…)

ตื่นกลัว

มติชนรายวัน จันทร์ที่ 8 มกราคม 2561

 

ตื่นกลัว

ไต-ไท ตื่นกลัวนายจนต้องก้มเกล้าเค้าคุดมุดหัวลงข้างล่างกลางพื้นอย่างลนลาน (ภาพลายเส้นฝีมือคาร์ล บ๊อค พิมพ์ครั้งแรก ค.ศ. 1884)

      ความตื่นกลัวคนแปลกหน้าและคนหมู่มากมาจากไหน? ของคนบ้านนอกในไทย และในเพื่อนบ้านบางแห่ง ผมยังไม่เคยอ่านพบคำนิยามหรือคำอธิบาย ไม่ว่าวิชาการหรือไม่วิชาการ

      วัฒนธรรมความตื่นกลัวจะเห็นชัดขึ้นเมื่อเทียบคนบ้านนอกแขกๆ แบบอินเดียและลังกา ฯลฯ ซึ่งยื่นหน้าเข้าหากล้องถ่ายรูปหรือต่อสายตาของคนแปลกหน้าอย่างไม่สะทกสะท้าน แล้วพร้อมสู้หน้าและพูดจาทักทายโต้ตอบเมื่อถูกซักถาม (เพิ่มเติม…)

ข้าวนาดำและความเป็นไทย

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 28 ธันวาคม 2560

 

ข้าวนาดำและความเป็นไทย

          นาดำปลูกข้าวเป็นส่วนสำคัญอย่างหนึ่งผลักดันให้มีพัฒนาการความเป็นไทย

          แต่ประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทยไม่พูดถึง เพราะเน้นสงครามกับเพื่อนบ้านเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์เหนือกว่าอย่างอื่น

          กว่าคนไม่ไทยจะกลายตัวเองเป็นคนไทย มีคำอธิบายของครูบาอาจารย์ว่าพวกไต-ไท (ไม่ไทย) สร้างนวัตกรรมขึ้นสองอย่างเมื่อมีหลักแหล่งอยู่ทางตอนใต้ของจีน ได้แก่

          (1.) นาดำ และ (2.) เครือข่ายทางการเมืองระดับที่เหนือชุมชน (เพิ่มเติม…)

อุดมศึกษาอาจารย์เหมือนเดิม จะผลิตยังไงให้คนต่างจากเดิม?

มติชนรายวัน อังคารที่ 19 ธันวาคม 2560

 

อุดมศึกษาอาจารย์เหมือนเดิม

จะผลิตยังไงให้คนต่างจากเดิม?

 

     “อุดมศึกษาต้องมุ่งการผลิตคนที่แตกต่างไปจากเดิม และสนองความต้องการของประเทศ”

     เป็น 1 ใน 8 ประเด็นของยุทธศาสตร์ปฏิรูปอุดมศึกษา (ให้แยกกระทรวงอุดมศึกษาออกจากกระทรวงศึกษาธิการ) ของคณะอนุกรรมการเฉพาะกิจพิจารณาร่าง พ.ร.บ. การอุดมศึกษา ในคณะกรรมการอิสระเพื่อการปฏิรูปการศึกษา

การผลิตคนที่แตกต่างไปจากเดิมเป็นอย่างไร? ไม่ได้บอกไว้ในข่าว และไม่ได้บอกให้ดูที่ไหน? จึงหาไม่ได้ เลยไม่รู้

     “สถาบันอุดมศึกษามองแต่ความอยู่รอดของตัวเองเป็นหลัก—-”, “บุคลากรส่วนใหญ่อยู่ในสภาพที่ก้าวไปสู่ความเป็นสากลได้ยาก”

     อ. สมพงษ์ จิตระดับ (คณะครุศาสตร์ จุฬาฯ) บอกไว้ในรายงานข่าวเรื่อง “ก่อนการก่อเกิดกระทรวงอุดมศึกษา” (มติชน ฉบับวันพุธที่ 6 ธันวาคม 2560 หน้า 1) (เพิ่มเติม…)

ลพบุรี 3,000 ปี ไม่เคยร้าง ต้นกำเนิดกรุงศรีอยุธยา และสถาปนากรุงสุโขทัย

มติชนรายวัน จันทร์ที่ 18 ธันวาคม 2560

 

ลพบุรี 3,000 ปี ไม่เคยร้าง

ต้นกำเนิดกรุงศรีอยุธยา 

และสถาปนากรุงสุโขทัย

 

         ลพบุรี 3,000 ปี ไม่เคยร้างจนปัจจุบัน แล้วเป็นตัวการสำคัญต้นกำเนิดกรุงศรีอยุธยา ขณะเดียวกันก็มีส่วนสำคัญผลักดันการสถาปนากรุงสุโขทัย

         ลักษณะพัฒนาการทางสังคมวัฒนธรรมของลพบุรีมีคร่าวๆ กว้างๆ พอสังเขป ดังนี้(1.) ชุมชนก่อนพุทธกาล 3,000 ปีมาแล้ว เป็นชุมชนคนไม่ไทย (2.) บ้านเมืองถลุงเหล็ก 2,000 ปีมาแล้ว (หลัง พ.ศ. 500) ล้วนเป็นคนไม่ไทย (3.) รัฐโถโลโปตี (ทวารวดี) 1,500 ปีมาแล้ว (หลัง พ.ศ. 1000) มีคนไม่ไทย

         (4.) รัฐละโว้ 1,000 ปีมาแล้ว (หลัง พ.ศ. 1500) ถูกเรียกจากคนอื่นว่าเป็นขอม พูดภาษาเขมร ใช้อักษรเขมร

         อำนาจของภาษาและวัฒนธรรมไต-ไท ทยอยเคลื่อนไหวโยกย้ายตั้งแต่ยุคก่อนๆ ตามเส้นทางการค้าจากดินแดนภายในลงไปลุ่มน้ำเจ้าพระยา (ต่อไปข้างหน้าคนไม่ไทยเหล่านี้จะเรียกตัวเองว่าไทย) (เพิ่มเติม…)

ติดกับดักชนชาติไทย

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 15 ธันวาคม 2560

 

ติดกับดักชนชาติไทย

          ชนชาติไทย เชื้อชาติไทย เมื่อหลายร้อยหลายพันปีมาแล้วไม่มีจริงในทางประวัติศาสตร์โบราณคดีของอุษาคเนย์และไทย

          เพราะเป็นสิ่งที่ฝรั่งสมมุติสร้างใหม่เพื่อขยายอำนาจการเมืองยุคล่าอาณานิคม แล้วไทยรับมาใช้งานสร้างใหม่ประวัติศาสตร์ไทยเมื่อราวหลัง ร.5

          ปัจจุบันนักวิชาการของรัฐราชการ ยังศรัทธาเลื่อมใสชนชาติไทย เชื้อชาติไทย โดยใช้งานประวัติศาสตร์ไทยอยู่ในกระทรวงวัฒนธรรม และกระทรวงศึกษาธิการ

 

เลอะเทอะ

          ชนชาติไทย เชื้อชาติไทย มีงานศึกษาค้นคว้าเรื่องนี้ อ. นิธิ เอียวศรีวงศ์ สรุปไว้ จะคัดมาให้อ่านดังนี้

          “ในเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ การจัดหมวดหมู่คนด้วยแนวคิดเรื่อง ‘เชื้อชาติ’ เพิ่งนำมาใช้ในต้นคริสต์ศตวรรษที่ 20 หรือถ้าเทียบประวัติศาสตร์ไทย คือหลัง ร.5 ลงมา (เพิ่มเติม…)

รัตนโกสินทร์ เมืองพระอินทร์

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 10 พฤศจิกายน 2560

 

รัตนโกสินทร์ เมืองพระอินทร์

          กรุงศรีอยุธยา เสมือนสรวงสวรรค์ชั้นดาวดึงส์ของพระอินทร์ โดยดูจากสถูปเจดีย์และปราสาทราชวังอลังการอลงกรณ์งดงามยิ่งใหญ่ กวีวรโวหารจึงพรรณนาไว้ในกำสรวลสมุทร (แต่งยุคต้นอยุธยา) โคลงดั้นบทแรกว่า

          อยุธยายศยิ่งฟ้า ลงดิน แลฤๅ

          อำนาจบุญเพรงพระ            ก่อเกื้อ

          เจดีย์ลอออินทร                 ปราสาท

          ในทาบทองแล้วเนื้อ            นอกโสม (เพิ่มเติม…)

กุหลาบโรงนาข้างวัด

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 9 พฤศจิกายน 2560

 

กุหลาบโรงนาข้างวัด

          ก.ศ.ร. กุหลาบ เขียนเล่าประวัติตนเองว่าเกิดที่โรงนาใกล้วัดประดู่ อยู่คลองบางพรม ซึ่งแม่เป็นชาวบ้านคลองบางพรม

          แม่ (ของ ก.ศ.ร. กุหลาบ) เมื่อคลอดลูกชายออกมา ได้แก้เคล็ดโดยยกให้เป็นบุตรบุญธรรมของพระองค์เจ้าหญิงกินรี (พระธิดา ร.3) ด้วยคำแนะนำและการประสานงานจากเครือญาติที่ใกล้ชิดเจ้านาย

          ดังนั้น ก.ศ.ร. กุหลาบ จึงเติบโตในวังหลวงสมัย ร.3 ต่อมาได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กไล่กา แล้วบวชเณรกับบวชพระที่วัดโพธิ์ (ท่าเตียน) เป็นศิษย์สำนักนักปราชญ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส

          เครือญาติข้างแม่ของ ก.ศ.ร. กุหลาบ รู้จักเจ้านายยุคนั้น เพราะย่านคลองบางพรมเป็นชมรมคนชั้นสูง น่าจะมีมาตั้งแต่ยุคพระเจ้าตาก กรุงธนบุรี (เพิ่มเติม…)

ในไทยโลกไม่หมุน ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 12 ตุลาคม 2560

 

ในไทยโลกไม่หมุน

ที่พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ

 

          มิวเซียมในโลกเป็นแหล่งเรียนรู้ มีการบริหารจัดการจำแนกกว้างๆ ได้ 2 ส่วน ได้แก่ ส่วนจัดแสดง กับ ส่วนดูแลรักษา

          [“มิวเซียม” เป็นคำทับศัพท์จาก museum หมายถึงแหล่งเรียนรู้ทั้งจากของเก่าและของไม่เก่า ซึ่งต่างกับ “พิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ” หมายถึงที่เก็บของเก่าประเภทโบราณวัตถุและศิลปวัตถุ โดยไม่มุ่งเป็นแหล่งเรียนรู้ของประชาชนพลเมือง]

 

ส่วนจัดแสดง

          มิวเซียมทุกแห่งมีส่วนจัดแสดงให้เป็นแหล่งเรียนรู้ตลอดชีวิตของคนทุกเพศทุกวัย ทุกระดับการศึกษา และทุกชาติพันธุ์ แล้วบริหารจัดการโดยคิวเรเตอร์

          [“คิวเรเตอร์” เป็นคำทับศัพท์จาก curator หมายถึงผู้เกี่ยวข้องกับการบริหารจัดการมิวเซียมอย่างมีจิตสำนึกเพื่อคนอื่น ให้เป็นแหล่งแบ่งปันแลกเปลี่ยนเรียนรู้อย่างกระตือรือร้น โดยไม่วางตนแบบเจ้าขุนมูลนาย เหตุที่ใช้คำทับศัพท์เพื่อให้ต่างกับ “ภัณฑารักษ์” ที่มีความหมายอนุรักษนิยมสุดโต่ง ซึ่งตรงข้ามกับคิวเรเตอร์ (เพิ่มเติม…)