หมวดหมู่ ‘สุจิตต์ วงษ์เทศ’

ไทยแลนด์ 4.0 วิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 14 เมษายน 2560

 

ไทยแลนด์ 4.0

วิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์

 

         “การเรียน คือการเตรียมพร้อมเพื่อชีวิต ไม่ใช่เพื่อการสอบ” ผมได้ยินแว่วๆ แล้วชอบ จึงจดจากวอยซ์ ทีวี (ก่อน 6 โมงเช้า วันเสาร์ที่ 8 เมษายน 2560)

         แต่ระบบการศึกษาทุกระดับทั่วไทย การเรียนคือท่องจำอย่างเดียว ห้ามถาม ห้ามเถียง เพื่อตอบข้อสอบให้ตรงตามคำสอนของครูบาอาจารย์ ใครจำได้มากตอบเหมือนคำครูมากสุด ก็เก่งมาก ถ้าต่างจากนั้นถูกกำจัดโดยคัดออก

 

เรียนวิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์

         “เราศึกษาวิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์ คือศึกษาแบบต้องเชื่อตามครู” (เพิ่มเติม…)

สถานีรถไฟของมวลชน

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 13 เมษายน 2560

 

สถานีรถไฟของมวลชน

 

          ผู้บริหารกรมศิลปากรและผู้บริหารกระทรวงวัฒนธรรม ล้วนถูกหล่อหลอมกล่อมเกลาด้วยพงศาวดาร ไม่ใช่ประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล [เพราะระบบการศึกษาไทยหลงทาง ยกพงศาวดารเป็นประวัติศาสตร์ไทย แล้วยึดตายตัวเปลี่ยนแปลงมิได้ตราบจนทุกวันนี้]

          จึงมีแนวคิดอนุรักษ์หัวปักหัวปำแบบพงศาวดาร เพื่อมุ่งสงวนรักษาโบราณศิลปวัตถุสถานของวัดกับวัง โดยไม่มีบ้านเรือนและอาคารสาธารณะ

          กรณีตัวอย่างสำคัญสดๆ ร้อนๆ คือ กทม. ไล่รื้อชุมชนป้อมมหากาฬในกรุงเทพฯ แต่ไม่มีเสียงคัดค้านจากนักประวัติศาสตร์ นักโบราณคดี ของกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม เพราะกรุงศรีอยุธยา กรุงสุโขทัย ฯลฯ และกรุงไหนๆ ในสยาม ทางการไม่เคยอนุรักษ์ชุมชนตลาดบ้านเรือนของกรุงนั้นๆ

          ด้วยโครงสร้างอำนาจนิยมที่สั่งสมมานานมาก ผู้บริหารของกรมศิลปากรและกระทรวงวัฒนธรรม จะไม่ฟังความเห็นอันมีค่าของสังคม ไม่ว่าระดับชุมชนหรือท้องถิ่น เพราะสำคัญตนผิดคิดว่าเป็นผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญพวกเดียวในไทยแลนด์ (เพิ่มเติม…)

ประวัติศาสตร์ไทยยังไม่มี ที่มีคือพงศาวดารอยุธยา

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 6 เมษายน 2560

 

ประวัติศาสตร์ไทยยังไม่มี

ที่มีคือพงศาวดารอยุธยา

 

          ไทยหลงทางไปยกพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาเป็นทั้งหมดของประวัติศาสตร์ไทย แล้วยึดตายตัวเปลี่ยนแปลงมิได้

          พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เป็นเรื่องราวของพระเจ้าแผ่นดินที่ปกครองกรุงศรีอยุธยาเท่านั้น เริ่มด้วยสมเด็จพระรามาธิบดีสร้างกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 1893 โดยไม่นับพระเจ้าแผ่นดินก่อนนั้น ซึ่งมีอีกมากและเป็นคนละวงศ์ หรือวงศ์เดียวกันก็ไม่มีใครรู้ได้

          [พงศาวดาร หมายถึง เรื่องราวของพระเจ้าแผ่นดิน (มาจาก พงศ สนธิกับ อวตาร) คำว่า พงศ แปลว่า เชื้อสาย หรือเทือกเถาเหล่ากอ, คำว่า อวตาร แปลว่า พระนารายณ์แบ่งภาคลงมาเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดิน]

          ความหลงพงศาวดารอยุธยาเป็นประวัติศาสตร์ไทย เริ่มมีตั้งแต่ก่อนสมัย ร.5 เพราะเมื่อถึงแผ่นดินพระพุทธเจ้าหลวง ทรงติเตียนไว้แล้วในพระราชดำรัสเปิด “โบราณคดีสโมสร” พ.ศ. 2450 มีบางตอนว่า (เพิ่มเติม…)

อภินิหารกำเนิดอยุธยา ไม่มีแม่น้ำลำคลองหนองบึง

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 30 มีนาคม 2560

 

อภินิหารกำเนิดอยุธยา

ไม่มีแม่น้ำลำคลองหนองบึง

 

          ระบบลำน้ำในประวัติศาสตร์ยุคอยุธยา ที่ยังมีชีวิตปัจจุบัน ใช้แก้ปัญหาหรือลดความรุนแรงได้ดีในฤดูน้ำหลาก ขณะเดียวกันใช้สร้างมูลค่าเพิ่มได้ในการท่องเที่ยว “วัฒนธรรมชาติ” (วัฒนธรรม + ธรรมชาติ) เชิงประวัติศาสตร์อยุธยา

          กรุงศรีอยุธยาเมืองน้ำ มีน้ำล้อมรอบเสมือนเกาะ เช่น เกาะลงกาของทศกัณฐ์ จึงมีพระราชนิพนธ์เพลงยาวนิราศตอนหนึ่งว่า “บริเวณอื้ออลด้วยชลธี ประดุจเกาะอสุรีลงกา”

          เหตุเพราะเป็นที่ราบลุ่มกว้างขวางน้ำท่วมถึง เป็นที่ทำนาปลูกข้าวอุดมสมบูรณ์, เป็นเส้นทางคมนาคมกว้างไกลได้สะดวก ฯลฯ

          โลกไม่เหมือนเดิม และประวัติศาสตร์คืออนาคต รัฐบาลควรรู้เท่าทันแล้วแก้ไข ดังนี้

          ศึกษาวิจัยระบบลำน้ำในประวัติศาสตร์ยุคอยุธยาอย่างจริงจัง แล้วปรับปรุงระบบลำน้ำที่ยังใช้การได้เป็นเส้นทางคมนาคม และการท่องเที่ยว ส่วนที่ใช้การไม่ได้ควรแก้ไขเป็น “แก้มลิง” แหล่งรับน้ำ ลดความรุนแรงในฤดูน้ำหลาก แล้วช่วยบรรเทาน้ำท่วม (เพิ่มเติม…)

ห้ามตลกคะนอง เทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 24 มีนาคม 2560

 

เทศน์มหาชาติ มาจากไหน? (5)

 

ห้ามตลกคะนอง

เทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง

 

          เทศน์มหาชาติแรกเริ่มยุคอยุธยา ไม่มีหลักฐานว่าทำนองอย่างไร? แต่สมัยหลังๆ ต่อๆ มา มีทั้งทำนองหลวงและทำนองราษฎร์ เป็นสำเนียงลาวอย่างภาคเหนือและภาคอีสาน ที่ถูกปรับให้เป็นภาคกลาง

 

ทำนองหลวง สำเนียงภาคกลาง

          เทศน์มหาชาติในวัฒนธรรมหลวง ที่ตกทอดถึงปัจจุบัน มีตั้งแต่ปลายแผ่นดิน ร.1 กรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2348 และ พ.ศ. 2350)

          แล้วแต่งซ่อมมหาชาติกลอนเทศน์ให้ครบ 13 กัณฑ์ และปรับปรุงวิธีเทศน์เป็นทำนองให้เรียบร้อย หลังจากนั้นก็มีพัฒนาการเป็นเทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง สืบมาจนทุกวันนี้

          ทำนองหลวงของเทศน์มหาชาติสมัยก่อนเป็นอย่างไร? ไม่มีเสียง และไม่พบเอกสารบันทึกไว้ตรงๆ

          จะรู้ได้ก็โดยอาศัยเทียบเคียงบรรยากาศปัจจุบัน ระหว่างเทศน์มหาชาติทำนองหลวงที่สุภาพเรียบร้อย กับบทพรรณนาในกลอนเสภาขุนช้างขุนแผน ตอนเณรแก้ว (พลายแก้ว) เทศน์กัณฑ์มัทรี บนธรรมาสน์ศาลาวัดป่าเลไลยก์ (เมืองสุพรรณ) ไม่มีแหล่โลดโผน เพราะอ่านเหมือนทำนองเสนาะตามบทจุณณีย์ [หมายถึง กล่าวบทบาลี (ร้อยแก้ว) ขึ้นนำเล็กน้อย ก่อนกล่าวเนื้อความต่อไปด้วยลีลาสุภาพราบเรียบ] จะคัดกลอนเสภามาดังนี้ (เพิ่มเติม…)

มหาวิทยาลัยไทยมีได้แน่หรือ? ความยุติธรรมและธรรมาภิบาล

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 24 มีนาคม 2560

 

มหาวิทยาลัยไทยมีได้แน่หรือ?

ความยุติธรรมและธรรมาภิบาล

 

          กระทรวงอุดมศึกษาที่จะจัดตั้งใหม่ (โดยแยกจากกระทรวงศึกษาธิการ) รมต. ศธ. กล่าวถึงโครงสร้างกระทรวงใหม่ ต้องเอื้อให้เกิดความยุติธรรม รวมถึงต้องวางแนวทางแก้ปัญหาธรรมาภิบาลในมหาวิทยาลัย (มติชน ฉบับวันอังคารที่ 21 มีนาคม 2560 หน้า 17)

          ในข่าวไม่ได้บอกว่า รมต. ศธ. จะทำยังไง? แบบไหน? ฯลฯ เลยเชื่อว่าน่าจะเป็นแค่คาถาเหมือนท่องนโมแล้วรับศีลตามประเพณี แต่ไม่ปฏิบัติตามนั้น หรือปฏิบัติไม่ครบ เพราะทำไม่ได้จริง ดังจะเห็นตัวอย่างพฤติกรรมไม่ยุติธรรมและไม่ธรรมาภิบาลของอาจารย์มหาวิทยาลัย ดังนี้

          1. ครูบาอาจารย์มหาวิทยาลัย มีบางพวกบางฝูงร่วมกันปิดกั้นไม่ให้นักศึกษามีเสรีภาพทางวิชาการ โดยห้ามอ่าน ห้ามศึกษา ห้ามอ้างอิงจากหนังสือที่มีแนวคิดตรงข้ามอาจารย์ผู้สอน (เพิ่มเติม…)

สร้างบ้านแปงเมือง งานบุกเบิก ไม่ใช่ตำรา แต่เสมือนคัมภีร์

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 16 มีนาคม 2560

 

สร้างบ้านแปงเมือง งานบุกเบิก

ไม่ใช่ตำรา แต่เสมือนคัมภีร์

 

          ไม่ใช่ตำรา แต่คุณค่าเสมือนคัมภีร์ บอกความเป็นมาของผู้คนและบ้านเมืองทั่วทุกภาคในไทย โดยมีบางส่วนต่อเนื่องถึงเพื่อนบ้านด้วย (ขอแนะนำให้รีบซื้อไปอ่าน หรือซื้อไปเก็บก่อนแล้วอ่านทีหลังก็ได้)

          คือ หนังสือ สร้างบ้านแปงเมือง ของ ศรีศักร วัลลิโภดม (สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2560)

          เนื้อหาสาระหลักของเล่มนี้ เคยฟังคำบรรยายในห้องเรียนจาก อ. ศรีศักร เป็นอาจารย์ประจำ ตั้งแต่ปีแรกที่ผมเป็นนักเรียนโบราณคดี (ม. ศิลปากร) พ.ศ. 2507 จากนั้น ขรรค์ชัย บุนปาน กับผมเคยฟังนอกห้องเรียน เมื่อติดสอยห้อยตามไปสำรวจแหล่งประวัติศาสตร์โบราณคดีเกือบทั่วประเทศ (เพิ่มเติม…)

รับผิด เมื่อทำพลาด, ข้อมูลความรู้อย่างน้อย 2 ด้าน

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 9 มีนาคม 2560

 

รับผิด เมื่อทำพลาด

           สื่อที่รายงานข่าวรวดเร็วทันใจ ครั้นต่อมาได้ตรวจสอบโดยคนอื่นหรือตัวเองก็ตาม พบว่ามีข้อบกพร่องผิดพลาดคลาดเคลื่อน จนกระทบเสรีภาพของประชาชน แล้วทำความเสียหายถึงคนอื่นๆ

           สิ่งแรกที่ต้องทำทันทีอย่างไม่มีเงื่อนไข คือเร่งแก้ไขให้ถูกต้องอย่างรวดเร็วทันใจ แล้วขออภัยขอโทษ ยอมรับผิดในสิ่งที่ทำพลาดนั้น โดยไม่ต้องพร่ำเพ้อพรรณนาเสมือนแก้ตัวตามที่ชอบประพฤติทั่วไปว่าคนทำสื่อมีข้อจำกัดต่างๆ นานา เช่น บุคลากรมีจำกัด, เวลามีจำกัด, เงินมีจำกัด ฯลฯ

           เพราะทั้งหมดเป็นเรื่องขององค์กรไม่ใช่เรื่องบุคคล ดังนั้นไม่ว่าจะมีข้อจำกัดอย่างไร? ความรับผิดชอบต่อภาระหน้าที่ไม่อนุญาตให้รายงานข่าวบกพร่องผิดพลาดคลาดเคลื่อน และไม่ควรมีข้อยกเว้นเป็นอภิสิทธิ์ชนอย่างที่ชอบอ้างฐานันดรสี่

           สังคมไม่ถึงกับเอาเป็นเอาตายกับสื่อที่ยอมรับผิดนั้น แต่ตรงข้ามมีแต่จะให้อภัยและให้เกียรติ เพราะการทำงานแม้รัดกุมรอบคอบแล้วโอกาสผิดพลาดยังมีได้เสมอ (เพิ่มเติม…)

อ้างวิชาการ ทำงานเพื่อทำเงิน

มติชนรายวัน จันทร์ที่ 6 มีนาคม 2560

 

อ้างวิชาการ ทำงานเพื่อทำเงิน

         อาจารย์มหาวิทยาลัยฝูงหนึ่งเป็นพวกปากปีศาจคาบคัมภีร์ อ้างวิชาการทำงานเพื่อทำเงิน ไม่ทำวิชาการ คุณภาพการศึกษาตกต่ำ อย่างนี้จะนับว่ามีปัญหาเรื่องธรรมาภิบาลไหมล่ะ? (แต่ไม่ต้องจัดการด้วย ม.44)

         งานที่ทำเงินให้นักวิชาการบางงานสนับสนุนการทำลายหลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีและมานุษยวิทยา พร้อมกันนั้นก็ทำลายสภาพแวดล้อมธรรมชาติ เช่น แม่น้ำลำคลอง ฯลฯ

         โลกไม่เหมือนเดิม อาจารย์มหาวิทยาลัยมีปัญหาเรื่องธรรมาภิบาล ปานหมอผีน่าสะอิดสะเอียนมากจนไม่น่าเชื่อ ดังมีข่าวต่อเนื่องไม่เว้น แต่ยังพากันวางตัวราวกับผู้ทรงศีล เรียกร้องความเคารพนับถือจากนักศึกษาและสังคม (เพิ่มเติม…)

พื้นที่วัฒนธรรมของคนธรรมดา

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 2 มีนาคม 2560

 

พื้นที่วัฒนธรรมของคนธรรมดา

           “พื้นที่สาธารณะแบบใหม่” ในหนังสือ ลืมตาอ้าปาก ของ อรรถจักร สัตยานุรักษ์ เป็นอย่างเดียวกันกับ “พื้นที่วัฒนธรรม” (หรือจะเรียกก็ได้ว่า “พื้นที่ศิลปวัฒนธรรม”) ในความหมายกว้างทั้งอดีตและอนาคต โดยไม่คับแคบเฉพาะอดีตของคนชั้นนำตามความต้องการของวิธีคิดแบบเผด็จการทหาร

           วัฒนธรรมเป็นเรื่องวิถีชีวิต “กิน ขี้ ปี้ นอน” ของคนตั้งแต่เกิดจนตาย เพื่อความอยู่รอดของทุกกลุ่ม จึงเป็นอำนาจของคนในสังคมแต่ละชุมชน (ในเมืองก็มีชุมชน) จะเลือกสรรเองว่าต้องการอะไร? เมื่อไร? อย่างไร? ฯลฯ (เพิ่มเติม…)