หมวดหมู่ ‘สุจิตต์ วงษ์เทศ’

ยังไม่พ้นอาณานิคม

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 25 พฤษภาคม 2560

 

ยังไม่พ้นอาณานิคม

          อุษาคเนย์ไม่อาณานิคมอินเดีย เพราะเป็นบ้านเมืองระดับรัฐ มีเทคโนโลยีสูงถลุงโลหะก้าวหน้ามากแล้ว โดยเฉพาะสำริด ก่อนรับศาสนาและอารยธรรมอินเดีย

          มีในบทความวิชาการเป็นงานศึกษาค้นคว้าวิจัยจำนวนมากของ อ. ศรีศักร วัลลิโภดม นานหลายสิบปี หรือราว 50 ปีมาแล้ว

          แรกๆ มีปฏิกิริยาคัดค้านต่อต้าน จากนักวิชาการกระแสหลักจำนวนมาก โดยเฉพาะจากกลุ่มกรมศิลปากร และอาจารย์มหาวิทยาลัยศิลปากร ซึ่งล้วนเป็นผู้สืบทอดอย่างซื่อตรงจงรักภักดีตามแนวคิด Indianized States ของ ยอร์ช เซเดส์ แล้วยึดแนวทางประวัติศาสตร์ศิลปะ เป็นโบราณคดีอย่างดื้อๆ (เพิ่มเติม…)

เลิกยึดอำนาจ นั่นแหละ วัฒนธรรมทางการเมือง

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 19 พฤษภาคม 2560

 

เลิกยึดอำนาจ นั่นแหละ

วัฒนธรรมทางการเมือง

 

          “การเสริมสร้างวัฒนธรรมทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตย” เป็นกิจกรรมที่สภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) กำลังกระพือและกระตือรือร้นเร่งยกร่างกฎหมายเพื่อใช้บังคับขับเคลื่อนให้เกิดเป็นรูปธรรม

          วัฒนธรรมทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตยที่ต้องทำแรกสุด คือการแก้ปัญหาความขัดแย้งทางการเมือง ต้องไม่สร้างสถานการณ์เพื่อยึดอำนาจ ไม่ปฏิวัติ ไม่รัฐประหาร โดยเร่งจัดการเลือกตั้งตามปกติสากลโลก

          นี่แหละดีที่สุดของการสร้างวัฒนธรรมทางการเมืองในระบอบประชาธิปไตย ไม่มีอะไรดีกว่านี้อีกแล้วขณะนี้

          แต่ถ้าอยากมีกิจกรรมทำเท่ ก็ขอแนะนำดังนี้

          วัฒนธรรมเจ้าขุนมูลนาย คือต้นตอหนึ่งของอำนาจนิยม เป็นปฏิปักษ์ต่อระบอบประชาธิปไตย เพราะเป็นต้นทางของความไม่เท่าเทียม ไม่เสมอภาค และไม่เสมอหน้าในสังคม ซึ่ง สปท. ควรเร่งตรากฎหมายยกเลิกเป็นเรื่องต้นๆ

          ที่เห็นแก่ตาทุกวันว่าเป็นสิ่งแสดงออกถึงความเป็นเจ้าขุนมูลนาย ได้แก่ เครื่องแบบสีกากีของข้าราชการ [ไม่เกี่ยวกับเครื่องแบบทหารและตำรวจที่ปฏิบัติหน้าที่ ถ้าไม่ปฏิบัติหน้าที่ก็ไม่ต้องแต่งเครื่องแบบ]

          สีกากีนอกจากแสดงความเป็นเจ้าขุนมูลนาย ยังเป็นสัญลักษณ์ของอาณานิคมยุโรปที่ยังไม่ยอมปลดปล่อยตัวเอง

          เครื่องแบบนักเรียนนักศึกษาเป็นเครื่องหมายการกล่อมเกลาให้เข้าสู่ความเป็นเจ้าขุนมูลนายที่เป็นปฏิปักษ์ต่อประชาธิปไตย

          ยังมีอื่นๆ อีกมาก ที่กระทรวงวัฒนธรรมควรทำ

ทนไม่ได้ ที่ไม่เหมือนเดิม

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 18 พฤษภาคม 2560

 

ทนไม่ได้ ที่ไม่เหมือนเดิม

          พวกต่อต้านการเปลี่ยนแปลง เพื่อแช่แข็งไทยให้อนุรักษนิยมสุดโต่ง ย่อมหวั่นไหวอย่างยิ่งเมื่อมีปรากฏการณ์เนติวิทย์นิสิตจุฬาฯ กล้านำทางเข้าเผชิญโลกไม่เหมือนเดิม

          ระบบการศึกษาในวัฒนธรรมอำนาจนิยมแบบเถรวาทไทย มุ่งชี้นิ้วสั่งสอน ดังนั้นใครคิดต่างคำสั่งสอนถือเป็นพวกหัวแข็ง มีโทษ ต้องรับโทษ (เพิ่มเติม…)

เผาศพพระลอบนเมรุ

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 11 พฤษภาคม 2560

 

เผาศพพระลอบนเมรุ

          งานศพในวรรณกรรมเรื่องพระลอ เหมือนงานพระเมรุมาศในอิเหนา ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์

          พระลอ พระเพื่อน พระแพง ยืนตายกอดกันเหมือนไม่ตาย ต่อหน้าคนทั้งปวง มีร่ายพรรณนาว่า “สามพระองค์อิงกัน ผันหน้าต่อศัตรู พิศดูดุจนฤมิต สิ้นชีพพร้อมกัน ยืนอยู่ฉันบมิตาย”

          กวีผู้แต่งเรื่องพระลอ ต้องการย้ำเสน่หาอาลัยของ 3 คนผัวเมีย จึงเนรมิตร่ายด้วยกวีนิพนธ์พรรณนาฉากงานศพ มีลักษณะเฉพาะ ดังนี้ (เพิ่มเติม…)

ท้องถิ่นทำเองได้ แบ่งปันข้อมูลความรู้สู่ชาวบ้าน

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 27 เมษายน 2560

 

ท้องถิ่นทำเองได้

แบ่งปันข้อมูลความรู้สู่ชาวบ้าน

 

          ก่อนเที่ยงวันพฤหัสบดีที่ 20 เมษายน 2560 นั่งรถตู้ของมติชน (เกาหลีฮุนได) สบายมาก จากมหาสารคาม ไปร้อยเอ็ด ถึงบ้านเมืองบัว ต. เมืองบัว อ. เกษตรวิสัย จ. ร้อยเอ็ด

          บริเวณที่ทำการเทศบาลตำบลเมืองบัว มีซากนิทรรศการชั่วคราวที่ทำไว้หลายปีแล้วโดยกรมศิลปากร

          ควรปรับปรุงให้ง่ายเป็นภาษาทั่วไป (ไม่เป็นภาษาโบราณคดีที่ชาวบ้านอ่านไม่รู้เรื่อง) แล้วเน้นบอกความเป็นมาของชุมชนบ้านเมืองบัว กับหม้อไห “แค็ปซูล” ใส่ศพ ต้นแบบโกศทุกวันนี้ (เพิ่มเติม…)

ไทยแลนด์ 4.0 วิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 14 เมษายน 2560

 

ไทยแลนด์ 4.0

วิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์

 

         “การเรียน คือการเตรียมพร้อมเพื่อชีวิต ไม่ใช่เพื่อการสอบ” ผมได้ยินแว่วๆ แล้วชอบ จึงจดจากวอยซ์ ทีวี (ก่อน 6 โมงเช้า วันเสาร์ที่ 8 เมษายน 2560)

         แต่ระบบการศึกษาทุกระดับทั่วไทย การเรียนคือท่องจำอย่างเดียว ห้ามถาม ห้ามเถียง เพื่อตอบข้อสอบให้ตรงตามคำสอนของครูบาอาจารย์ ใครจำได้มากตอบเหมือนคำครูมากสุด ก็เก่งมาก ถ้าต่างจากนั้นถูกกำจัดโดยคัดออก

 

เรียนวิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์

         “เราศึกษาวิทยาศาสตร์แบบไสยศาสตร์ คือศึกษาแบบต้องเชื่อตามครู” (เพิ่มเติม…)

สถานีรถไฟของมวลชน

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 13 เมษายน 2560

 

สถานีรถไฟของมวลชน

 

          ผู้บริหารกรมศิลปากรและผู้บริหารกระทรวงวัฒนธรรม ล้วนถูกหล่อหลอมกล่อมเกลาด้วยพงศาวดาร ไม่ใช่ประวัติศาสตร์ตามมาตรฐานสากล [เพราะระบบการศึกษาไทยหลงทาง ยกพงศาวดารเป็นประวัติศาสตร์ไทย แล้วยึดตายตัวเปลี่ยนแปลงมิได้ตราบจนทุกวันนี้]

          จึงมีแนวคิดอนุรักษ์หัวปักหัวปำแบบพงศาวดาร เพื่อมุ่งสงวนรักษาโบราณศิลปวัตถุสถานของวัดกับวัง โดยไม่มีบ้านเรือนและอาคารสาธารณะ

          กรณีตัวอย่างสำคัญสดๆ ร้อนๆ คือ กทม. ไล่รื้อชุมชนป้อมมหากาฬในกรุงเทพฯ แต่ไม่มีเสียงคัดค้านจากนักประวัติศาสตร์ นักโบราณคดี ของกรมศิลปากร กระทรวงวัฒนธรรม เพราะกรุงศรีอยุธยา กรุงสุโขทัย ฯลฯ และกรุงไหนๆ ในสยาม ทางการไม่เคยอนุรักษ์ชุมชนตลาดบ้านเรือนของกรุงนั้นๆ

          ด้วยโครงสร้างอำนาจนิยมที่สั่งสมมานานมาก ผู้บริหารของกรมศิลปากรและกระทรวงวัฒนธรรม จะไม่ฟังความเห็นอันมีค่าของสังคม ไม่ว่าระดับชุมชนหรือท้องถิ่น เพราะสำคัญตนผิดคิดว่าเป็นผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญพวกเดียวในไทยแลนด์ (เพิ่มเติม…)

ประวัติศาสตร์ไทยยังไม่มี ที่มีคือพงศาวดารอยุธยา

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 6 เมษายน 2560

 

ประวัติศาสตร์ไทยยังไม่มี

ที่มีคือพงศาวดารอยุธยา

 

          ไทยหลงทางไปยกพงศาวดารกรุงศรีอยุธยาเป็นทั้งหมดของประวัติศาสตร์ไทย แล้วยึดตายตัวเปลี่ยนแปลงมิได้

          พงศาวดารกรุงศรีอยุธยา เป็นเรื่องราวของพระเจ้าแผ่นดินที่ปกครองกรุงศรีอยุธยาเท่านั้น เริ่มด้วยสมเด็จพระรามาธิบดีสร้างกรุงศรีอยุธยา พ.ศ. 1893 โดยไม่นับพระเจ้าแผ่นดินก่อนนั้น ซึ่งมีอีกมากและเป็นคนละวงศ์ หรือวงศ์เดียวกันก็ไม่มีใครรู้ได้

          [พงศาวดาร หมายถึง เรื่องราวของพระเจ้าแผ่นดิน (มาจาก พงศ สนธิกับ อวตาร) คำว่า พงศ แปลว่า เชื้อสาย หรือเทือกเถาเหล่ากอ, คำว่า อวตาร แปลว่า พระนารายณ์แบ่งภาคลงมาเกิดเป็นพระเจ้าแผ่นดิน]

          ความหลงพงศาวดารอยุธยาเป็นประวัติศาสตร์ไทย เริ่มมีตั้งแต่ก่อนสมัย ร.5 เพราะเมื่อถึงแผ่นดินพระพุทธเจ้าหลวง ทรงติเตียนไว้แล้วในพระราชดำรัสเปิด “โบราณคดีสโมสร” พ.ศ. 2450 มีบางตอนว่า (เพิ่มเติม…)

อภินิหารกำเนิดอยุธยา ไม่มีแม่น้ำลำคลองหนองบึง

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 30 มีนาคม 2560

 

อภินิหารกำเนิดอยุธยา

ไม่มีแม่น้ำลำคลองหนองบึง

 

          ระบบลำน้ำในประวัติศาสตร์ยุคอยุธยา ที่ยังมีชีวิตปัจจุบัน ใช้แก้ปัญหาหรือลดความรุนแรงได้ดีในฤดูน้ำหลาก ขณะเดียวกันใช้สร้างมูลค่าเพิ่มได้ในการท่องเที่ยว “วัฒนธรรมชาติ” (วัฒนธรรม + ธรรมชาติ) เชิงประวัติศาสตร์อยุธยา

          กรุงศรีอยุธยาเมืองน้ำ มีน้ำล้อมรอบเสมือนเกาะ เช่น เกาะลงกาของทศกัณฐ์ จึงมีพระราชนิพนธ์เพลงยาวนิราศตอนหนึ่งว่า “บริเวณอื้ออลด้วยชลธี ประดุจเกาะอสุรีลงกา”

          เหตุเพราะเป็นที่ราบลุ่มกว้างขวางน้ำท่วมถึง เป็นที่ทำนาปลูกข้าวอุดมสมบูรณ์, เป็นเส้นทางคมนาคมกว้างไกลได้สะดวก ฯลฯ

          โลกไม่เหมือนเดิม และประวัติศาสตร์คืออนาคต รัฐบาลควรรู้เท่าทันแล้วแก้ไข ดังนี้

          ศึกษาวิจัยระบบลำน้ำในประวัติศาสตร์ยุคอยุธยาอย่างจริงจัง แล้วปรับปรุงระบบลำน้ำที่ยังใช้การได้เป็นเส้นทางคมนาคม และการท่องเที่ยว ส่วนที่ใช้การไม่ได้ควรแก้ไขเป็น “แก้มลิง” แหล่งรับน้ำ ลดความรุนแรงในฤดูน้ำหลาก แล้วช่วยบรรเทาน้ำท่วม (เพิ่มเติม…)

ห้ามตลกคะนอง เทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 24 มีนาคม 2560

 

เทศน์มหาชาติ มาจากไหน? (5)

 

ห้ามตลกคะนอง

เทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง

 

          เทศน์มหาชาติแรกเริ่มยุคอยุธยา ไม่มีหลักฐานว่าทำนองอย่างไร? แต่สมัยหลังๆ ต่อๆ มา มีทั้งทำนองหลวงและทำนองราษฎร์ เป็นสำเนียงลาวอย่างภาคเหนือและภาคอีสาน ที่ถูกปรับให้เป็นภาคกลาง

 

ทำนองหลวง สำเนียงภาคกลาง

          เทศน์มหาชาติในวัฒนธรรมหลวง ที่ตกทอดถึงปัจจุบัน มีตั้งแต่ปลายแผ่นดิน ร.1 กรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2348 และ พ.ศ. 2350)

          แล้วแต่งซ่อมมหาชาติกลอนเทศน์ให้ครบ 13 กัณฑ์ และปรับปรุงวิธีเทศน์เป็นทำนองให้เรียบร้อย หลังจากนั้นก็มีพัฒนาการเป็นเทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง สืบมาจนทุกวันนี้

          ทำนองหลวงของเทศน์มหาชาติสมัยก่อนเป็นอย่างไร? ไม่มีเสียง และไม่พบเอกสารบันทึกไว้ตรงๆ

          จะรู้ได้ก็โดยอาศัยเทียบเคียงบรรยากาศปัจจุบัน ระหว่างเทศน์มหาชาติทำนองหลวงที่สุภาพเรียบร้อย กับบทพรรณนาในกลอนเสภาขุนช้างขุนแผน ตอนเณรแก้ว (พลายแก้ว) เทศน์กัณฑ์มัทรี บนธรรมาสน์ศาลาวัดป่าเลไลยก์ (เมืองสุพรรณ) ไม่มีแหล่โลดโผน เพราะอ่านเหมือนทำนองเสนาะตามบทจุณณีย์ [หมายถึง กล่าวบทบาลี (ร้อยแก้ว) ขึ้นนำเล็กน้อย ก่อนกล่าวเนื้อความต่อไปด้วยลีลาสุภาพราบเรียบ] จะคัดกลอนเสภามาดังนี้ (เพิ่มเติม…)