มติชนรายวัน จันทร์ที่ 22 มกราคม 2561

 

คนยุคอยุธยา

พูดเหน่อสุพรรณ

     

      ยุคอยุธยา คนไทยพูดภาษาไทยสำเนียงหลวง (หรือสำเนียงมาตรฐาน) คล้าย เหน่อสุพรรณทุกวันนี้

      น่าเชื่อว่าพูดเหน่อแล้วตั้งแต่หลังเจ้านครอินทร์จากรัฐสุพรรณภูมิ (ที่สุพรรณบุรี) เสวยราชย์เป็นพระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยา ราวหลัง พ.ศ. 1900 (แต่ชุมชนแถบเวียงเหล็กคลองตะเคียนพูดเหน่อก่อนนานแล้ว)

      สำเนียงหลวง “เหน่อ” ครั้งกรุงเก่า มีพยานสำคัญคือเจรจาโขนและหนังใหญ่ด้วยสำเนียงยานคางไปทางเหน่อ รวมทั้งบทละครนอกยุคอยุธยาลงวรรณยุกต์แบบเสียงเหน่อ

      ก่อนหน้านั้นราชสำนักอยุธยาพูดภาษาเขมร เนื่องจากสืบเชื้อสายจากเจ้านายรัฐละโว้ (ที่ลพบุรี) ซึ่งถูกเรียกว่าขอม เครือญาติกษัตริย์ราชอาณาจักรกัมพูชา

      สามัญชนคนทั่วไปพูดภาษาแม่ของใครของมัน ได้แก่ มอญ, พม่า, เขมร, มลายู, กะเหรี่ยง ฯลฯ ครั้นออกจากบ้านไปตลาดต้องสื่อสารกับคนอื่นมักพูดเป็นภาษากลางในตระกูลไต-ไท

      หลังกรุงแตก พ.ศ. 2310 มีราชธานีแห่งใหม่ ได้แก่ กรุงธนบุรี และกรุงรัตนโกสินทร์ ตั้งอยู่ย่านบางกอก

      นานเข้าสำเนียงหลวงอยุธยาเกลื่อนกลายเป็นแบบบางกอก แล้วกำหนดเป็นสำเนียงมาตรฐาน จนสำเนียงหลวงอยุธยาค่อยๆ หายจากความทรงจำ ลดความสำคัญเป็นสำเนียงถิ่น

      ขณะเดียวกันคนพูดสำเนียงบางกอก (แบบมาตรฐาน) ก็เหยียดสำเนียงท้องถิ่นแบบกรุงเก่าเป็นบ้านนอกว่า “เหน่อ” เพราะพูดด้วยถ้อยคำไม่ตรงกับสำเนียงบางกอก

 

สำเนียงเหน่อ

      เหน่อสุพรรณ หมายถึง เสียงพูดของชาวสุพรรณบุรี เพี้ยนไปจากสำเนียงที่ถูกถือว่าเป็นมาตรฐาน สำเนียงมาตรฐานของยุคปัจจุบัน คือ สำเนียงบางกอก เริ่มอย่างกว้างๆ ตั้งแต่หลังสถาปนากรุงรัตนโกสินทร์เป็นราชธานี พ.ศ. 2325

      เหน่อ หมายถึง เสียงพูดเพี้ยนไปจากสำเนียงที่ถูกถือว่าเป็นมาตรฐาน เช่น เสียงเหน่อ, พูดเหน่อ [สรุปจากพจนานุกรม ฉบับมติชน พ.ศ. 2547 หน้า 933] ลาวเรียก เหน้อ เช่น เสียงเหน้อ, พูดเหน้อ [สรุปจากสารานุกรมภาษาอีสาน-ไทย-อังกฤษ โดย ปรีชา พิณทอง พ.ศ. 2532 หน้า 894]

 

มาจากไหน?

      เหน่อสุพรรณมาจากไหน? มีร่องรอยหลายอย่างที่ชวนให้เชื่อได้ว่ามาจากสำเนียงลาวลุ่มน้ำโขง ซึ่งเคลื่อนที่ไปตามเส้นทางคมนาคมการค้าเข้าลุ่มน้ำน่าน-ยม (ภาคกลางตอนบน) แล้วลงฟากตะวันตกแม่น้ำเจ้าพระยา (ภาคกลาง ตอนล่าง) ดังนี้

  1. สำเนียงชาวหลวงพระบางทุกวันนี้ ใกล้เคียงมากกับสำเนียงเหน่อสุพรรณ
  2. เส้นทางคมนาคมจากลุ่มน้ำโขง ลงฟากตะวันตกแม่น้ำเจ้าพระยา ผ่านลุ่มน้ำเลย (จ. เลย) ลุ่มน้ำน่าน (จ. อุตรดิตถ์-พิษณุโลก) ลุ่มน้ำยม (จ. สุโขทัย)

      ทุกวันนี้ท้องถิ่นเหล่านี้พูดสำเนียงเหน่อ โดยเฉพาะ จ. เลย ใกล้ทางหลวงพระบาง

  1. นิทานขุนบรม มีลูกชาย 7 คน แยกย้ายไปก่อบ้านสร้างเมือง คนโตไปอยู่เมืองหลวงพระบาง, คนที่ห้าไปอยู่เมืองอโยธยา หมายถึงลุ่มน้ำเจ้าพระยา บริเวณสุพรรณภูมิถึงอโยธยา

      เป็นสัญลักษณ์ทางวัฒนธรรมว่าอำนาจของภาษาและวัฒนธรรมไต-ไท เคลื่อนที่จากลุ่มน้ำโขงลงลุ่มน้ำเจ้าพระยา