มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 28 ธันวาคม 2560

 

ข้าวนาดำและความเป็นไทย

          นาดำปลูกข้าวเป็นส่วนสำคัญอย่างหนึ่งผลักดันให้มีพัฒนาการความเป็นไทย

          แต่ประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทยไม่พูดถึง เพราะเน้นสงครามกับเพื่อนบ้านเป็นสิ่งศักดิ์สิทธิ์เหนือกว่าอย่างอื่น

          กว่าคนไม่ไทยจะกลายตัวเองเป็นคนไทย มีคำอธิบายของครูบาอาจารย์ว่าพวกไต-ไท (ไม่ไทย) สร้างนวัตกรรมขึ้นสองอย่างเมื่อมีหลักแหล่งอยู่ทางตอนใต้ของจีน ได้แก่

          (1.) นาดำ และ (2.) เครือข่ายทางการเมืองระดับที่เหนือชุมชน

          ส่งผลให้มีอำนาจทางภาษาและวัฒนธรรม แล้วแผ่กระจายขยายลงไปให้คนไม่ไทยทั้งหลายเป็นคนไทยในดินแดนประเทศไทย (โดยนาดำเป็นเทคโนโลยีรับจากจีนผ่านชนกลุ่มอื่นที่อยู่ภาคใต้ของจีน)

          นี่สรุปย่อและสั้นที่สุดจากหนังสือความไม่ไทย ของคนไทย โดย นิธิ เอียวศรีวงศ์ (สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2559) ฉะนั้นอาจคลาดเคลื่อนได้ จึงขอแนะนำซื้อไปอ่านทั้งหมด (เล่มไม่หนา)

 

ข้าวในภาษาไทย ได้จากคําว่าเผือก ในภาษามอญ-เขมร

          รายงานข่าวจากมติชนเมื่อไม่นานมานี้ มีอย่างสรุปว่าข้าวในภาษาไทยรวมทั้งตระกูลภาษาไท มีต้นตอรากเหง้าเก่าแก่หลายพันปีมาแล้ว จากคําว่าเผือก ในตระกูลภาษามอญ-เขมร ซึ่งเป็นภาษาพูดของกลุ่มชนพื้นเมืองดั้งเดิมในอุษาคเนย์ภาคพื้นทวีป

          “แม้ว่าพืชทั้ง 2 ชนิด จะแตกต่างกันมาก แต่ก็มีเรื่องราวต่างๆ ร่วมกัน และมักจะปลูกอยู่ในพื้นที่เดียวกันอีกด้วย จึงน่าจะเป็นไปได้ว่าอาจจะนําคําเรียกเผือกไปใช้เรียกข้าว” มิเชล แฟร์ลูซ บอกไว้ในบทความจากงานวิจัยเรื่องข้าว แล้วย้ำตอนท้ายว่า “นักพฤกษศาสตร์หลายท่านก็เชื่อว่าข้าวเป็นพืชธรรมชาติดั้งเดิมที่ขึ้นอยู่ในบริเวณเดียวกับเผือกมาแต่เดิม”

          มิเชล แฟร์ลูซ เป็นนักวิชาการอิสระชาวฝรั่งเศส (อดีตนักภาษาศาสตร์ ผู้เชี่ยวชาญประจําสภาวิจัยแห่งชาติ ประเทศฝรั่งเศส) เขียนบทความสรุปจากงานวิจัยทางภาษาศาสตร์เรื่อง “คําเรียกข้าวในภาษาตระกูลออสโตรเอเชียติค : ที่มาและการกระจาย” (แปลและเรียบเรียงเป็นภาษาไทยโดย ภัททิยา ยิมเรวัต อาจารย์ประจําคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล พิมพ์ในวารสาร The Journal ของคณะศิลปศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล)

          คําพื้นเมืองดั้งเดิมของบางภาษาในกลุ่มมอญ-เขมร (เช่น ภาษากลุ่มกะตุอิค ภาษามอญ และภาษาเขมร) ที่ใช้เรียกข้าวเปลือกหรือข้าวสภาพธรรมชาติ น่าจะมาจากคําศัพท์

          เรียกเผือก ซึ่งเป็นพืชใช้กินเป็นอาหารหลักก่อนคนรู้จักปลูกข้าว

          “คําศัพท์เกี่ยวกับข้าวในกลุ่มภาษาไทยนั้น น่าจะมาจากภาษามอญ-เขมร” มิเชล แฟร์ลูซ บอกอีกว่าคนกินข้าวเป็นอาหารหลักเก่าสุดราว 10,000 ปีมาแล้ว พบหลักฐานโบราณคดีในจีน บริเวณชายฝั่งตอนกลางของผืนแผ่นดินใหญ่

          [เรื่องเก่าสุด มักมีอีกฝ่ายโต้แย้งเสมอ ดังนั้นกรณีข้าวอาจมีผู้เห็นว่าเก่าสุดอยู่ในอินเดียก็ได้]

          สุรพล นาถะพินธุ ผู้เชี่ยวชาญโบราณคดีในไทยและอุษาคเนย์ (อดีตคณบดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร) บอกว่า “ข้าวเก่าสุดในไทยอายุราว 5,000 ปีมาแล้ว พบมากที่ภาคตะวันตกเฉียงเหนือ ในวัฒนธรรมบ้านเชียง จ. อุดรธานี และพื้นที่ใกล้เคียง”

          นักค้นคว้าหลายท่านเชื่อว่าข้าวเมล็ดป้อมเป็นตระกูลข้าวเก่าแก่ คนปัจจุบันเรียกข้าวเหนียว เป็นอาหารหลักของคนทุกชาติพันธุ์ในอุษาคเนย์ นักวิจัยข้าวจากญี่ปุ่นพบแกลบข้าวเหนียวผสมดินเหนียวในแผ่นอิฐสร้างเจดีย์ราวพันกว่าปีมาแล้ว เป็นแบบทวา รวดี ทั่วลุ่มน้ำเจ้าพระยาและที่อื่นๆ ทั่วประเทศไทย