มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 9 พฤศจิกายน 2560

 

กุหลาบโรงนาข้างวัด

          ก.ศ.ร. กุหลาบ เขียนเล่าประวัติตนเองว่าเกิดที่โรงนาใกล้วัดประดู่ อยู่คลองบางพรม ซึ่งแม่เป็นชาวบ้านคลองบางพรม

          แม่ (ของ ก.ศ.ร. กุหลาบ) เมื่อคลอดลูกชายออกมา ได้แก้เคล็ดโดยยกให้เป็นบุตรบุญธรรมของพระองค์เจ้าหญิงกินรี (พระธิดา ร.3) ด้วยคำแนะนำและการประสานงานจากเครือญาติที่ใกล้ชิดเจ้านาย

          ดังนั้น ก.ศ.ร. กุหลาบ จึงเติบโตในวังหลวงสมัย ร.3 ต่อมาได้ถวายตัวเป็นมหาดเล็กไล่กา แล้วบวชเณรกับบวชพระที่วัดโพธิ์ (ท่าเตียน) เป็นศิษย์สำนักนักปราชญ์กรมสมเด็จพระปรมานุชิตชิโนรส

          เครือญาติข้างแม่ของ ก.ศ.ร. กุหลาบ รู้จักเจ้านายยุคนั้น เพราะย่านคลองบางพรมเป็นชมรมคนชั้นสูง น่าจะมีมาตั้งแต่ยุคพระเจ้าตาก กรุงธนบุรี

 

ชมรมเจ้านายขุนนางและเจ้าสัว

          เจ้านายและขุนนางใหญ่ยุค ร.1 กรุงรัตนโกสินทร์ ปฏิสังขรณ์วัดเก่าหลายวัด มีมาแต่ยุคอยุธยา

          โดยเฉพาะบริเวณต้นคลองบางพรม มี 3 วัดสำคัญ ซึ่งชาวบ้านเรียก วัดแก้ว, วัดเงิน, วัดทอง (ปัจจุบัน 3 วัดนี้ มีถนนผ่าน ชื่อถนนแก้วเงินทอง)

          วัดแก้ว เป็นวัดเก่ายุคต้นอยุธยา ต่อมาปฏิสังขรณ์สมัยกรุงรัตนโกสินทร์

          วัดเงิน ชื่อทางการว่า วัดรัชฎาธิฐาน สร้างโดย เจ้าขรัวเงิน (แซ่ตัน พระภัสดาของพระพี่นาง “พี่สาว” ร.1)

          วัดทอง ชื่อทางการว่า วัดกาญจนสิงหาสน์ สร้างโดยเจ้าขรัวทอง (น้องชายเจ้าขรัวเงิน ผู้สร้างวัดเงิน)

 

เหลือแต่ความทรงจำ

          วัดประดู่ (ถิ่นกำเนิดของ ก.ศ.ร. กุหลาบ) เป็นวัดเก่าถึงยุคอยุธยา ปัจจุบันได้ชื่อใหม่ว่า วัดอินทราวาส (หน้าวัดติดถนนอินทราวาส หลังวัดติดคลองบางพรม) แขวงบางระมาด เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ

          [อยู่ใกล้บริเวณตัดกันของถนนราชพฤกษ์กับถนนสายใหม่ จากแยกไฟฉาย (พรานนก ถนนจรัญสนิทวงศ์) ตรงไปถนนกาญจนาภิเษก]

          น. ณ ปากน้ำ เคยสำรวจตรวจสอบวัดวาอารามในคลองบางพรม เขตตลิ่งชัน กรุงเทพฯ แล้วเข้าถึงวัดอินทราวาส แล้วมีบันทึกว่า

          โบสถ์และวิหารเป็นแบบโบราณยุคอยุธยา โดยเฉพาะวิหารก่อฐานสูง และห้องชั้นในอุดตัน ไม่มีหน้าต่าง ผนังหลังเจาะประตูเบี่ยงออกทางซ้ายมือประตูเดียว หน้าบันก่อปูนทึบ ทำลวดลายและประดับถ้วยชาม

          ทั้งหมดที่บอกไว้โดย น. ณ ปากน้ำ บัดนี้ไม่มีอะไรเหลือแม้แต่ซากก็หาไม่พบ

          แต่แล้ว “แม็ก” นราธิป ทองถนอม (ช่างภาพอิสระ) ค้นพบภาพถ่ายเก่าโบสถ์และวิหารวัดประดู่จากเว็บไซต์ เลยเอามาพิมพ์แบ่งปันไว้

 

ชุมทางตลิ่งชัน

          คลองบางพรม เป็นคลองเล็กทอดยาวทำแนวตะวันออก-ตะวันตก ไปทางเขตพุทธมณฑล (จ. นครปฐม) โดยแยกจากคลองชักพระ (ในคลองบางกอกน้อย-บางกอกใหญ่)อยู่ทางใต้คลองบางระมาด แต่อยู่เหนือคลองบางเชือกหนัง

          ผมเคยนั่งเรือหางยาวเข้าออกคลองบางพรม หลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519 หาที่หลบซ่อนในเรือกสวนของผู้มีอุปการคุณ แต่ไม่สำเร็จ

          ครั้งนั้นไม่ใส่ใจสำรวจประวัติศาสตร์โบราณคดี เพราะโยนทิ้งไปแล้ว

          ครั้นอ่านหนังสือ นาย ก.ศ.ร. กุหลาบแห่งกรุงสยาม ของ บุญพิสิฐ ศรีหงส์ พบชื่อวัดประดู่ คลองบางพรม จึงไม่รู้อยู่หนใด?

          ต้องถามตำแหน่งแห่งหนจนได้ความจาก อ. “ด้วง” ประภัสสร์ ชูวิเชียร (คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร)

          แล้วต้องตามซื้อใหม่ (อีกเล่ม) มาอ่านซ้ำ ชุมทางตลิ่งชัน ของ วิชญดา ทองแดง กับ ศรัณย์ ทองปาน เพราะบอกไว้หมดทั้งเรื่องถิ่นกำเนิด ก.ศ.ร. กุหลาบ กับวัดอินทราวาส รวมทั้งย่านตลิ่งชัน ที่ทำไว้ยอดเยี่ยมไร้เทียมทานจริงๆ ยิ่งอ่านยิ่งชอบ เพราะได้อะไรเพิ่มขึ้นทุกครั้งที่อ่านใหม่