มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 9 มิถุนายน 2560

 

ผู้ดีวังหลัง เมืองบางกอก

ของสุนทรภู่

 

          สุนทรภู่เป็นผู้ดีบางกอก เกิดและเติบโตในวังหลัง ปากคลองบางกอกน้อย ฝั่งธนบุรี กรุงเทพฯ

          รับราชการจนได้รับยกย่องเป็นนักปราชญ์ในราชสำนัก ร.2 เพราะเป็นผู้รอบรู้สรรพวิทยาการเท่าทันโลกและชีวิต

          บรรพชนเป็นพราหมณ์รามราชตั้งแต่ปู่ย่าตายายทั้งสายพ่อและสายแม่ อยู่เมืองเพชรบุรี ต่อมาจึงโยกย้ายน่าจะเป็นรุ่นปู่ย่าตายายไปตั้งบ้านเรือนอยู่อยุธยา

          สุนทรภู่เขียนบอกไว้เองในนิราศเมืองเพชรบุรี (ฉบับสอบชำระใหม่ พ.ศ. 2529 โดย ล้อม เพ็งแก้ว) มีข้อความสำคัญๆ หลายแห่ง ดังนี้

          “โคตรญาติย่ายาย” หรือ “ปู่ย่าตายาย” ล้วนเป็น “พราหมณ์รามราช” “ชาวเพชรบุรี” ต่อมาสมัยหลัง “ญาติทั้งหลายมิได้รู้เรื่องบูราณ” “เพราะกรุงแตกแยกย้ายพลัดพรายกัน” แล้วยังล้มหายตายจากจน “สิ้นผู้ปู่ย่าพวกตายาย”

          บรรพชนสุนทรภู่น่าจะอยู่รับใช้ใกล้ชิดตระกูลบ้านใหญ่ (ของ ร.1) ย่านป้อมเพชร อยุธยา มาตั้งแต่ก่อนกรุงแตก โดยเฉพาะรับใช้ใกล้ชิดครอบครัวพี่สาวองค์โต ร.1

          ครั้นหลังกรุงแตก โยกย้ายไปอยู่กรุงธนบุรี บริเวณบ้านปูน (สุดถนนอิสรภาพ ระหว่างพรานนกกับบ้านบุ สถานีรถไฟธนบุรี บางกอกน้อย ทุกวันนี้)

          เมื่อลูกชายของพี่สาวองค์โต ร.1 เป็นกรมพระราชวังบวรสถานพิมุข (หรือกรมพระราชวังหลัง) แม่ของสุนทรภู่จึงได้รับยกย่องเป็น “แม่นม” ในธิดาของวังหลัง

          แม่นมสมัยก่อนๆ เป็นคนเลี้ยงดูลูกเจ้านาย โดยให้น้ำนมแทนแม่จริง จึงต้องเป็นที่วางใจระดับเครือญาติ (มีตำราเขียนบนสมุดข่อยสำหรับคัดเลือกแม่นมโดยเฉพาะ)

          สุนทรภู่จึงอยู่ในตระกูลผู้ดี เมืองบางกอก เกิดในวังหลัง แล้วศึกษาในสำนักวัดชีปะขาวของลูกหลานเจ้านายขุนนางครั้งนั้น (เทียบได้กับ ร.ร. วชิราวุธ สมัย ร.6 หรือเทพศิรินทร์ สมัย ร.7) เพราะวัดชีปะขาวสถาปนาขึ้นจากวัดราษฎร์ โดยพี่สาวองค์น้อยของ ร.1

          ฉะนั้นเป็นไปไม่ได้ตามตำราเก่า ที่ว่าสุนทรภู่เกิดบ้านกร่ำ เมืองแกลง จ. ระยอง

          ถ้าจริง สุนทรภู่ต้องไม่ได้เรียนหนังสือ เพราะยุคนั้นบ้านกร่ำ เมืองแกลง เป็นเขตอิทธิพลของขุนรามกับหมื่นซ่อง ที่แข็งข้อต่ออำนาจกรุงธนบุรีกับกรุงรัตนโกสินทร์

          วังหลังต้องให้บิดาของสุนทรภู่ออกบวช แล้วไปเป็นสมภารวัดบ้านกร่ำ เพื่อเกลี้ยกล่อมให้ยอมสวามิภักดิ์ ซึ่งเป็น “ราชการลับ” ที่ในสมัยต่อมาต้องมอบหมายสุนทรภู่ไปทำที่เมืองแกลง แล้วเขียนนิราศเมืองแกลงว่า “แม้เจ้านายท่านไม่ใช้แล้วไม่มา” เพราะเดินทางลำบาก ไม่อยากไป

          แต่ตำราบอกไปทางตรงข้าม โดยมโนเองตามลักษณะเศรษฐกิจสังคมปัจจุบัน ว่าสุนทรภู่ไปเมืองแกลงเพื่อหาบิดาและเยี่ยมบ้านเกิด

          ขอบพระคุณคณะอาจารย์หมอศิริราชฯ จัดที่ทางให้สุนทรภู่กลับบ้านเกิดวังหลัง ปากคลองบางกอกน้อยdocument.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);