Archive for มีนาคม, 2017

แหล่ ในเทศน์มหาชาติ แปลว่ายังมีอีก (ไม่มาจาก“นั้นแล”)

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 31 มีนาคม 2560

 

เทศน์มหาชาติ มาจากไหน? (6)

 

แหล่ ในเทศน์มหาชาติ

แปลว่ายังมีอีก

(ไม่มาจาก“นั้นแล”)

 

          เทศน์มหาชาติ คนสมัยก่อนๆ ฟังอย่างมีอารมณ์ทั้งรัก, โศก, สนุกสนาน, ตื่นเต้น, เร้าใจ, และตลกคะนอง ฯลฯ เพราะมีทำนองหลัก กับ ทำนองแหล่

          ทำนองหลัก หมายถึง ทำนองเทศน์ประจำกัณฑ์ตามเนื้อเรื่อง เช่น ทำนองธรรมวัตร (แบ่งเป็นธรรมวัตรแท้กับธรรมวัตรกลาย), ทำนองเดิน, ทำนองขึ้น, ทำนองสูง, ทำนองย้าย ฯลฯ

          นอกจากนั้นยังมีทำนองประจำตัวของนักเทศน์ที่ประดิษฐ์คิดค้นตามเนื้อเรื่องให้มีลักษณะเฉพาะของตน กับทำนองประจำท้องถิ่นที่มีสำเนียงต่างๆ ออกไป

          [กะเทาะเปลือกเวสสันดร ของ พระครูวิวิธธรรมโกศล (ชัยวัฒน์ ธมฺมวัฑฒโน) โรงพิมพ์เลี่ยงเซียง พ.ศ. 2536 อ้างในการศึกษาเชิงวิเคราะห์ เรื่องการเทศน์มหาชาติที่มีอิทธิพลต่อสังคมไทย ของ พระมหาธวัช เขมธโช (พุทธโส) วิทยานิพนธ์พุทธศาสตรมหาบัณฑิต มหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย ในพระบรมราชูปถัมภ์ พ.ศ. 2537] (เพิ่มเติม…)

อภินิหารกำเนิดอยุธยา ไม่มีแม่น้ำลำคลองหนองบึง

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 30 มีนาคม 2560

 

อภินิหารกำเนิดอยุธยา

ไม่มีแม่น้ำลำคลองหนองบึง

 

          ระบบลำน้ำในประวัติศาสตร์ยุคอยุธยา ที่ยังมีชีวิตปัจจุบัน ใช้แก้ปัญหาหรือลดความรุนแรงได้ดีในฤดูน้ำหลาก ขณะเดียวกันใช้สร้างมูลค่าเพิ่มได้ในการท่องเที่ยว “วัฒนธรรมชาติ” (วัฒนธรรม + ธรรมชาติ) เชิงประวัติศาสตร์อยุธยา

          กรุงศรีอยุธยาเมืองน้ำ มีน้ำล้อมรอบเสมือนเกาะ เช่น เกาะลงกาของทศกัณฐ์ จึงมีพระราชนิพนธ์เพลงยาวนิราศตอนหนึ่งว่า “บริเวณอื้ออลด้วยชลธี ประดุจเกาะอสุรีลงกา”

          เหตุเพราะเป็นที่ราบลุ่มกว้างขวางน้ำท่วมถึง เป็นที่ทำนาปลูกข้าวอุดมสมบูรณ์, เป็นเส้นทางคมนาคมกว้างไกลได้สะดวก ฯลฯ

          โลกไม่เหมือนเดิม และประวัติศาสตร์คืออนาคต รัฐบาลควรรู้เท่าทันแล้วแก้ไข ดังนี้

          ศึกษาวิจัยระบบลำน้ำในประวัติศาสตร์ยุคอยุธยาอย่างจริงจัง แล้วปรับปรุงระบบลำน้ำที่ยังใช้การได้เป็นเส้นทางคมนาคม และการท่องเที่ยว ส่วนที่ใช้การไม่ได้ควรแก้ไขเป็น “แก้มลิง” แหล่งรับน้ำ ลดความรุนแรงในฤดูน้ำหลาก แล้วช่วยบรรเทาน้ำท่วม (เพิ่มเติม…)

มติชน วันอาทิตย์ 26 มีนาคม 2560

มติชน วันอาทิตย์

26 มีนาคม 2560

                            

บรรพชนคนไทยหลายเผ่าพันธุ์

ผสมปนเปกันร้อยพ่อพันแม่

หลอกคนอื่นหลอกตัวเองเป็นไทยแท้

รังแกกลุ่มชาติพันธุ์บรรพชน

 

สุจิตต์ วงษ์เทศ

ศุกร์ 24 มีนาคม 2560

ห้ามตลกคะนอง เทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 24 มีนาคม 2560

 

เทศน์มหาชาติ มาจากไหน? (5)

 

ห้ามตลกคะนอง

เทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง

 

          เทศน์มหาชาติแรกเริ่มยุคอยุธยา ไม่มีหลักฐานว่าทำนองอย่างไร? แต่สมัยหลังๆ ต่อๆ มา มีทั้งทำนองหลวงและทำนองราษฎร์ เป็นสำเนียงลาวอย่างภาคเหนือและภาคอีสาน ที่ถูกปรับให้เป็นภาคกลาง

 

ทำนองหลวง สำเนียงภาคกลาง

          เทศน์มหาชาติในวัฒนธรรมหลวง ที่ตกทอดถึงปัจจุบัน มีตั้งแต่ปลายแผ่นดิน ร.1 กรุงรัตนโกสินทร์ (พ.ศ. 2348 และ พ.ศ. 2350)

          แล้วแต่งซ่อมมหาชาติกลอนเทศน์ให้ครบ 13 กัณฑ์ และปรับปรุงวิธีเทศน์เป็นทำนองให้เรียบร้อย หลังจากนั้นก็มีพัฒนาการเป็นเทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง สืบมาจนทุกวันนี้

          ทำนองหลวงของเทศน์มหาชาติสมัยก่อนเป็นอย่างไร? ไม่มีเสียง และไม่พบเอกสารบันทึกไว้ตรงๆ

          จะรู้ได้ก็โดยอาศัยเทียบเคียงบรรยากาศปัจจุบัน ระหว่างเทศน์มหาชาติทำนองหลวงที่สุภาพเรียบร้อย กับบทพรรณนาในกลอนเสภาขุนช้างขุนแผน ตอนเณรแก้ว (พลายแก้ว) เทศน์กัณฑ์มัทรี บนธรรมาสน์ศาลาวัดป่าเลไลยก์ (เมืองสุพรรณ) ไม่มีแหล่โลดโผน เพราะอ่านเหมือนทำนองเสนาะตามบทจุณณีย์ [หมายถึง กล่าวบทบาลี (ร้อยแก้ว) ขึ้นนำเล็กน้อย ก่อนกล่าวเนื้อความต่อไปด้วยลีลาสุภาพราบเรียบ] จะคัดกลอนเสภามาดังนี้ (เพิ่มเติม…)

มหาวิทยาลัยไทยมีได้แน่หรือ? ความยุติธรรมและธรรมาภิบาล

มติชนรายวัน ศุกร์ที่ 24 มีนาคม 2560

 

มหาวิทยาลัยไทยมีได้แน่หรือ?

ความยุติธรรมและธรรมาภิบาล

 

          กระทรวงอุดมศึกษาที่จะจัดตั้งใหม่ (โดยแยกจากกระทรวงศึกษาธิการ) รมต. ศธ. กล่าวถึงโครงสร้างกระทรวงใหม่ ต้องเอื้อให้เกิดความยุติธรรม รวมถึงต้องวางแนวทางแก้ปัญหาธรรมาภิบาลในมหาวิทยาลัย (มติชน ฉบับวันอังคารที่ 21 มีนาคม 2560 หน้า 17)

          ในข่าวไม่ได้บอกว่า รมต. ศธ. จะทำยังไง? แบบไหน? ฯลฯ เลยเชื่อว่าน่าจะเป็นแค่คาถาเหมือนท่องนโมแล้วรับศีลตามประเพณี แต่ไม่ปฏิบัติตามนั้น หรือปฏิบัติไม่ครบ เพราะทำไม่ได้จริง ดังจะเห็นตัวอย่างพฤติกรรมไม่ยุติธรรมและไม่ธรรมาภิบาลของอาจารย์มหาวิทยาลัย ดังนี้

          1. ครูบาอาจารย์มหาวิทยาลัย มีบางพวกบางฝูงร่วมกันปิดกั้นไม่ให้นักศึกษามีเสรีภาพทางวิชาการ โดยห้ามอ่าน ห้ามศึกษา ห้ามอ้างอิงจากหนังสือที่มีแนวคิดตรงข้ามอาจารย์ผู้สอน (เพิ่มเติม…)

นั่นก็ฉาก

นั่นก็ฉาก

                             

ไม่จัดฉากนั่นแหละฉากจัด

อำนาจนิยมปฏิบัติทุกยุคสมัย

ผู้ชนะฉะผู้แพ้พินาศภัย

อยากอยู่ยาวเป็นใหญ่ต้องใจโจร

 

สุจิตต์ วงษ์เทศ

พุธ 22 มีนาคม 2560

ปีศาจ

ปีศาจ

                            

รู้กำหนดถดถอยน้อยอำนาจ

ต้องปลุกผีปีศาจหนุนสร้างเสริม

ถนัดโปรโสโครกยกเมฆเติม

ย้อนดั้งเดิมปลุกผีคอมมิวนิสต์

 

สุจิตต์ วงษ์เทศ

จันทร์ 20 มีนาคม 2560

มติชน วันอาทิตย์ 19 มีนาคม 2560

มติชน วันอาทิตย์

19 มีนาคม 2560

 

ปรองดองร้องแรกแตกฉาน

ออกอภินิหารทางกฎหมาย

ภูเขาทองเอนเอียงอันตราย

อย่าหมายว่าประชาธิปไตยมี

 

สุจิตต์ วงษ์เทศ

ศุกร์ 17 มีนาคม 2560

สร้างบ้านแปงเมือง งานบุกเบิก ไม่ใช่ตำรา แต่เสมือนคัมภีร์

มติชนรายวัน พฤหัสบดีที่ 16 มีนาคม 2560

 

สร้างบ้านแปงเมือง งานบุกเบิก

ไม่ใช่ตำรา แต่เสมือนคัมภีร์

 

          ไม่ใช่ตำรา แต่คุณค่าเสมือนคัมภีร์ บอกความเป็นมาของผู้คนและบ้านเมืองทั่วทุกภาคในไทย โดยมีบางส่วนต่อเนื่องถึงเพื่อนบ้านด้วย (ขอแนะนำให้รีบซื้อไปอ่าน หรือซื้อไปเก็บก่อนแล้วอ่านทีหลังก็ได้)

          คือ หนังสือ สร้างบ้านแปงเมือง ของ ศรีศักร วัลลิโภดม (สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2560)

          เนื้อหาสาระหลักของเล่มนี้ เคยฟังคำบรรยายในห้องเรียนจาก อ. ศรีศักร เป็นอาจารย์ประจำ ตั้งแต่ปีแรกที่ผมเป็นนักเรียนโบราณคดี (ม. ศิลปากร) พ.ศ. 2507 จากนั้น ขรรค์ชัย บุนปาน กับผมเคยฟังนอกห้องเรียน เมื่อติดสอยห้อยตามไปสำรวจแหล่งประวัติศาสตร์โบราณคดีเกือบทั่วประเทศ (เพิ่มเติม…)

ทำนองเทศน์มหาชาติ จากขับลำลุ่มน้ำโขง

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 13 มีนาคม 2560

 

เทศน์มหาชาติ มาจากไหน? (4)

 

ทำนองเทศน์มหาชาติ

จากขับลำลุ่มน้ำโขง

 

      เสียงเอื้อนโหยหวนและเล่นลูกคอของเทศน์มหาชาติ ทำนองหลวง ได้จากขับลำทำนองของศาสนาผีลุ่มน้ำโขง

 

ขับลำลุ่มน้ำโขง

      ขับลำ คือ ขับ และ ลำ ของตระกูลภาษาไต-ไท มีความหมายเดียวกัน ได้แก่ เปล่งเสียงถ้อยคำคล้องจองเป็นทำนองอย่างเสรี มีความสั้นยาวไม่แน่นอน ขึ้นอยู่กับความต้องการหรือความพอใจของช่างขับกับหมอลำ

      แต่โดยเน้นถ้อยคำเป็นหลักนำเหนือทำนอง มักขับลำเล่าเรื่อง และ/หรือ เล่นโต้ตอบระหว่างหญิงชาย ประเพณีล้านนาเรียก ช่างขับ, อีสานเรียก หมอลำ

      ขับลำมีกำเนิดในพิธีกรรมทางศาสนาผี ราว 3,000 ปีมาแล้ว (ไม่ได้มีขึ้นมาเพื่อเป็นมหรสพสนุกสนาน)

      หมอมดหมอผีหัวหน้าเผ่าพันธุ์เป็นผู้หญิง ใช้ขับลำเล่าเรื่องความเป็นมาของเผ่าพันธุ์ กับวิงวอนร้องขออำนาจเหนือธรรมชาติ (คือ ผีบรรพชน) บันดาลฟ้าฝนตกต้องตามฤดูกาล เพื่อความอุดมสมบูรณ์ในพืชพันธุ์ธัญญาหาร (เพิ่มเติม…)