Archive for กันยายน, 2016

ขอขมาผีน้ำผีดิน เป็นรากเหง้าลอยกระทง

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 30 กันยายน 2559

 

ประเพณี 12 เดือน

 

ขอขมาผีน้ำผีดิน

เป็นรากเหง้าลอยกระทง

 

           ขอขมาผีน้ำผีดิน เป็นรากเหง้าลอยกระทง พิธีกรรมในศาสนาผี สืบเนื่องไม่น้อยกว่า 3,000 ปีมาแล้ว หรืออาจนานกว่านั้นก็ได้ในบางแห่ง

           หลังรับศาสนาพราหมณ์กับพุทธจากอินเดีย ราวหลัง พ.ศ. 1000 คนชั้นสูงในราชสำนักใกล้ทะเลก็ปรับพิธีกรรมในศาสนาผีให้เป็นพราหมณ์กับพุทธ สุดแต่รัฐนั้นยกศาสนาใดเป็นใหญ่ แล้วสร้างคำบอกเล่าขึ้นใหม่เพื่อศาสนานั้นๆ

           พิธีขอขมาผีน้ำผีดิน มีขึ้นเมื่อถึงเดือน 11 ฤดูน้ำหลากนองบริเวณที่ลุ่ม แล้วทำต่อเนื่องยาวนานจนขึ้นฤดูกาลใหม่เรียกเดือนอ้าย ปีนักษัตรใหม่ ตามกลอนเพลงชาวบ้านว่า

           เดือนสิบเอ็ดน้ำนอง     เดือนสิบสองน้ำทรง

           เดือนอ้ายเดือนยี่         น้ำก็รี่ไหลลง (เพิ่มเติม…)

พิทักษ์และค้ำจุน อำนาจของคนชั้นนำ

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 30 กันยายน 2559

 

พิทักษ์และค้ำจุน

อำนาจของคนชั้นนำ

 

           สองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาในกรุงเทพฯ (และทุกแห่งที่ไหลผ่าน) ควรได้รับการพัฒนาปรับปรุงแก้ไข เพื่อคนทั่วไปเข้าถึงอย่างเสมอภาค

           กระแสต่อต้านขัดแย้งที่เกิดขึ้นอย่างต่อเนื่องนั้น มาจากวิธีทำโครงการ โดยเฉพาะการออกแบบ ซึ่งถูกทักท้วงวิพากษ์วิจารณ์ว่าขาดมิติทางประวัติศาสตร์โบราณคดี วิถีวัฒนธรรม และอื่นๆ

           มีคำบอกเล่าของนักภูมิสถาปนิกจากกรมศิลปากร ซึ่งเป็นผู้แทนเข้าร่วมในกรรมการชุดออกแบบและภูมิสถาปัตย์ โครงการพัฒนาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา สรุปสั้นๆ ว่าโครงการพัฒนาริมฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยา มีข้อมูลการศึกษาด้านประวัติศาสตร์โบราณคดี แต่แบบที่ออกมาไม่ได้นำไปใช้ จึงมองไม่เห็นความต่อเนื่องเชื่อมโยงระหว่างข้อมูลกับแบบที่ทำ ดูเป็นการตั้งธงไว้ก่อนแล้วว่าจะทำทางเลียบแม่น้ำเจ้าพระยา จึงเริ่มผิดพลาดมาตั้งแต่ต้น (มติชน ฉบับวันอาทิตย์ 25 กันยายน 2559 หน้า 9) (เพิ่มเติม…)

นาน้อยอ้อยหนู แหล่งกำเนิดมนุษย์

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 29 กันยายน 2559

 

นาน้อยอ้อยหนู

แหล่งกำเนิดมนุษย์

 

           ตำนานสร้างโลก และตำนานกำเนิดมนุษย์ ของกลุ่มไต-ไท ว่าคนเราเกิดจากน้ำเต้าปุง 3 ลูก ที่งอกจากจมูกควายตายซาก บริเวณนาน้อยอ้อยหนู

           ซึ่งมีภูมิประเทศสมมุติสถานที่คลอด คล้ายมดลูกของแม่ แล้วเป็นแหล่งเริ่มวิถีชีวิตเฮ็ดไฮ่เฮ็ดนา มีเหย้าเรือนแล้วเฮ็ดงานเฮ็ดการอื่นๆ ของฝูงคนที่เพิ่งเกิดออกจากน้ำเต้า

           นาน้อยอ้อยหนู เป็นชื่อสมมุติมีในคำบอกเล่าเก่าแก่ดึกดำบรรพ์ ต่อมาคนยุคหลังเอาชื่อสมมุตินั้นไปเรียกสถานที่มีภูมิประเทศใกล้เคียงคำบอกเล่า บริเวณที่ราบลุ่มแคบๆ ในหุบเขา มีสายน้ำธรรมชาติไหลผ่าน (เพิ่มเติม…)

เบื่อพระ เบื่อวัด ไม่เบื่อศาสนา

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 28 กันยายน 2559

 

เบื่อพระ เบื่อวัด

ไม่เบื่อศาสนา

 

           คำถามของใบพัด นบน้อม ในหนังสือดื่มไดอะล็อก ไม่ได้ลึกลับซับซ้อนซ่อนปมคมกริบ แต่เป็นคำถามพื้นๆ ตรงใจคนจำนวนไม่น้อยในสังคม ซึ่งมีผมรวมอยู่ด้วยคนหนึ่งแน่

           ตั้งแต่เรียนชั้นประถมจนจบมหาวิทยาลัย (แถมสอบตกอีกหลายปี) ผมเป็นเด็กวัด กินข้าวก้นบาตร มีศรัทธานำปัญญา เห็นพระสงฆ์เป็นพระเจ้า แต่ก็เห็นเป็นอย่างอื่นที่ตรงข้ามด้วย เลยรู้สึกอย่างเดียวกับคำถามที่คัดมานี้

           ถาม เพื่อนผมที่ไม่มีศาสนา เชื่อในความดีงาม เชื่อเรื่องการแบ่งปัน เวลาทำบุญจะไม่ไปวัด ไม่ไหว้พระ

           ไม่เฉพาะเพื่อนผม แต่คนรุ่นใหม่หลายคนก็เป็นแบบนี้ เราเบื่อวัดที่มีรูปแบบพิธีกรรมรกรุงรัง น่าเบื่อ ไม่ตอบโจทย์ และโคตรเชย

           การทำบุญของรุ่นใหม่ที่ผมสังเกตจะออกแนวสงเคราะห์ แบ่งปัน และจิตอาสามากกว่า (เพิ่มเติม…)

ไดอะล็อกอร่อยๆ

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 27 กันยายน 2559

 

ไดอะล็อกอร่อยๆ

 

          ไดอะล็อกอร่อยๆ ต้องปล่อยของทั้งผู้ถามและผู้ตอบ ถ้าฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งไม่มีของจะปล่อยก็อร่อยไม่สุด

          ดื่มไดอะล็อก โดย ใบพัด นบน้อม (สำนักพิมพ์มติชน รวมพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2559 ราคา 255 บาท)

          แค่ชื่อหนังสือก็อร่อยแล้ว พอเปิดอ่านยิ่งอร่อยเหาะ ตัวอย่างเฉพาะที่ผมคัดอย่างสรุปมานี้จากเรื่องพุทธๆ พระๆ ในทัศนะ วิจักขณ์ พานิช

          ถาม เพื่อนผมหลายคนประกาศออกมาตรงๆ เลยว่าไม่มีศาสนา คนรุ่นใหม่หลายๆ คนก็เป็นแบบนี้ ถ้าอย่างนั้นศาสนาของคนรุ่นใหม่เป็นแบบไหน พวกเขาเชื่อในอะไร (เพิ่มเติม…)

กะเหรี่ยงอยู่ในไทย ก่อนมีคนไทย

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 26 กันยายน 2559

 

กะเหรี่ยงอยู่ในไทย

ก่อนมีคนไทย

 

           กะเหรี่ยงทำกสิกรรมในดินแดนไทยก่อนมีคนไทยอยู่ในดินแดนไทย

           “ชาวกะเหรี่ยงเอง เล่าว่าพวกเขาเป็นพี่ชายของไทย” บุญช่วย ศรีสวัสดิ์ เขียนบอกไว้ตั้งแต่ พ.ศ. 2506 ในหนังสือชาวเขาในไทย (สำนักพิมพ์มติชน พิมพ์ครั้งที่สอง พ.ศ. 2545 หน้า 49-51)

           คนไทยเพิ่งมีราวหลัง พ.ศ. 1700 หลักฐานประวัติศาสตร์โบราณคดีมานุษวิทยาแสดงชัดเจนว่าก่อนหน้านั้นไม่มีคนเรียกตัวเองว่าไทย

           กะเหรี่ยง เป็นชื่อที่คนไทยใช้เรียกทั่วไป แต่คนทางเพชรบุรี, ประจวบคีรีขันธ์ เรียกกะหร่าง

           ชาวพม่าเรียก “กะยิ่น”, ชาวล้านนาและไทยใหญ่เรียก “ยาง”, ชาวยุโรปกับอเมริกันเรียก Karen (เพิ่มเติม…)

มติชน วันอาทิตย์ 25 กันยายน 2559

มติชน วันอาทิตย์

25 กันยายน 2559

 

เปิดไฟไล่โกงโยงคนอื่น

หวังปลุกคลื่นมวลมหาประชาฉาย

ไฟเจ้ากรรมทำบังอาจสาดกระจาย

ส่องขยายไล่ถึงครัวพวกตัวเอง

 

สุจิตต์ วงษ์เทศ

ศุกร์ 23 กันยายน 2559