Archive for มิถุนายน, 2016

ประวัติศาสตร์ไทยจากตำนาน

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 22 มิถุนายน 2559

 

ประวัติศาสตร์ไทยจากตำนาน

 

       ตำนานนิทาน ถูกครูบาอาจารย์การศึกษาไทยระดับมหาวิทยาลัย พากันดูถูกเหยียดหยามว่าเชื่อถือไม่ได้ เพ้อเจ้อ ไร้สาระ บ้าๆ บอๆ ฯลฯ

       แต่ขณะเดียวกันประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทย กับประวัติวรรณคดีแห่งชาติของไทย ที่ใช้เป็นทางการครอบงำคนไทยเกือบ 100 ปีมาแล้ว กลับมีตำนานนิทานเป็นแกนของเรื่อง จะยกมาเป็นพยานโต้งๆ ชัดๆ ดังนี้

    1. ชนชาติไทยอพยพถอนรากถอนโคนจากทิศเหนือลงทางทิศใต้ ไปอาศัยในดินแดนของมอญและขอม แล้วตกเป็นขี้ข้าขอม จนกระทั่งปลดแอกจากขอมประกาศตนเป็นอิสระ ล้วนเป็นนิทานเพิ่งสร้าง
    2. กรุงสุโขทัยเป็นราชธานีแห่งแรกของไทย มาจากตำนานนิทานเพิ่งสร้างใหม่
    3. พระร่วง คือพ่อขุนรามคำแหงไปเมืองจีน แล้วได้ช่างจีนทำเครื่องสังคโลก ได้จากตำนานนิทาน
    4. นางนพมาศ สนมพระร่วง เป็นผู้ริเริ่มประดิษฐ์กระทงลอยน้ำเดือน 12 เป็นนิทานเพิ่งแต่งใหม่สมัย ร.3
    5. พระเจ้าอู่ทอง ครองอยู่เมืองอู่ทอง จ. สุพรรณบุรี ต่อมาพาไพร่พลหนีโรคห่า (คืออหิวาต์) ไปสร้างเมืองใหม่ให้นามว่ากรุงศรีอยุธยา เมื่อ พ.ศ. 1893 เป็นตำนานนิทานล้วนๆ
    6. ต่อมาพระเจ้าอู่ทองตรัสว่า “ขอมแปรพักตร์” ให้พระราเมศวรยกไปตีกัมพูชา แต่เพลี่ยงพล้ำ เลยให้ขุนหลวงพะงั่วยกไปแก้ไขจนชนะ ล้วนเป็นนิทานแต่งใหม่
    7. ศรีปราชญ์ เป็นกวีสมัยพระนารายณ์ แต่งกำสรวลศรีปราชญ์และอนิรุทธคำฉันท์ มีประวัติพิสดารอยู่ในหนังสือประวัติวรรณคดีไทย ล้วนเป็นนิทานแต่งใหม่สดๆ ร้อนๆ เมื่อไม่นาน

(เพิ่มเติม…)

สัจนิยมมหัศจรรย์

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 21 มิถุนายน 2559

 

สัจนิยมมหัศจรรย์

 

         สัจนิยมมหัศจรรย์ ของ ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์ อ่านแล้วทำให้ผมตาสว่างว่าพลังสร้างสรรค์จากตำนานนิทานมีจริงๆ และดีจริงๆ จะขอยกคำอธิบายจากหนังสือ (หน้า 20) มาดังนี้

         ‘สัจนิยมมหัศจรรย์’ (magic realism) โดยชื่อก็บอกอยู่ในตัวว่าคือการหลอมรวมเข้าด้วยกันของวรรณกรรมสองประเภทที่เป็นปฏิปักษ์ต่อกันโดยสิ้นเชิง นั่นคือ

         คำว่า ‘realism’ นั้นอ้างอิงถึงวรรณกรรมแนวสัจนิยมที่มุ่งถ่ายสะท้อนความเป็นจริงของชีวิตและสังคมโดยยึดหลักความเหมือนจริงและความสมจริง ซึ่งหากพิจารณาจากกำเนิดของวรรณกรรมสกุลสัจนิยมที่เริ่มขึ้นในโลกตะวันตกช่วงศตวรรษที่ 18-19 หลักความเหมือนจริงและความสมจริงของวรรณกรรมสัจนิยมจึงหลีกเลี่ยงไม่ได้ที่จะต้องตั้งอยู่บนหลักของเหตุและผลตามแบบวิทยาศาสตร์ธรรมชาติในแนวปฏิฐานนิยม โดยมีความจริงเชิงประจักษ์นิยมเป็นบรรทัดฐาน (ดูรายละเอียดใน Grant) (เพิ่มเติม…)

วรรณกรรมสร้างสรรค์จากตำนาน

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 20 มิถุนายน 2559

 

วรรณกรรมสร้างสรรค์จากตำนาน

 

          สังคมที่ดูถูกตำนานนิทาน เป็นสังคมขาดจินตนาการ แล้วส่งผลให้ขาดพลังสร้างสรรค์ ไม่ว่าวรรณกรรมสร้างสรรค์, เศรษฐกิจสร้างสรรค์, รวมถึงการเมืองสร้างสรรค์ ผมเขียนกับคุยเรื่องนี้มาหลายปีแล้วไม่รู้ตั้งแต่เมื่อไร? ที่ไหน? กับใครบ้าง?

          แต่ไม่เคยรู้มาก่อนว่าตำนานนิทานมีส่วนสร้างสรรค์วรรณกรรมร่วมสมัยของโลก จนกระทั่งเพิ่งอ่านหนังสือสัจนิยมมหัศจรรย์ ของ ชูศักดิ์ ภัทรกุลวณิชย์ ถึงได้เกิดอาการตาสว่าง แต่ยังไม่ใจสว่าง เพราะไม่มั่นใจว่าที่อ่านนั้นเข้าใจ

          เลยต้องไปซื้อเล่มสำคัญมาอ่าน หนึ่งร้อยปีแห่งความโดดเดี่ยว ของ กาเบรียล การ์เซีย มาร์เกซ (แปลโดย ปณิธาน – ร. จันเสน สำนักพิมพ์สามัญชน พิมพ์ครั้งที่ห้า พ.ศ. 2557) หนามากกว่า 600 หน้า ผมนึกไม่ออกว่าจะมีสติปัญญาอ่านจบไหม? นานเท่าไร?

          แต่แล้วเหมือนขอทานถูกหวย เปิดพบ “เสมือนคำนำ” ของ สุชาติ สวัสดิ์ศรี (ตั้งแต่ พ.ศ. 2529) รีบอ่านก่อน มีใจความตอนหนึ่งสำคัญมาก สรุปดังนี้

          รูปแบบและเนื้อหาแสดงออกมาในรูปของสังคมที่ตกอยู่ในภาวะขัดแย้งระหว่าง “เก่า” กับ “ใหม่” หรือ “ประเพณีนิยม” กับ “สมัยนิยม” และ “ความเป็นจริง” กับ “เรื่องเกินจริง” (เพิ่มเติม…)

มติชน วันอาทิตย์ 19 มิถุนายน 2559

Download PDF

มติชน วันอาทิตย์

19 มิถุนายน 2559

 

สอยศูนย์เสื่อมสูนเสียศูนย์

เพิ่มพูนพลังฝั่งต่อต้าน

ยิ่งข่มขู่คุกคามตามระราน

ขบวนค้านยิ่งคึกคักสู้ครึกโครม

 

สุจิตต์ วงษ์เทศ

ศุกร์ 17 มิถุนายน 2559

เพิ่มจุดขายท่องเที่ยวอยุธยา

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 17 มิถุนายน 2559

 

เพิ่มจุดขายท่องเที่ยวอยุธยา

 

          อยุธยาถ้าจะทำเป็นเมืองท่องเที่ยวระดับโลก (ตามที่คณะทำงานภาคเอกชนของรัฐบาลบอกล่าสุด) ต้องสร้างจุดขายเพิ่มอีกให้มากกว่าที่รู้กันทั่วไปขณะนี้

          เพราะสถานที่ท่องเที่ยวเชิงประวัติศาสตร์และวัฒนธรรมมีมากและหลากหลาย ทั้งในเกาะเมืองและนอกเกาะเมือง แต่ทางการแช่แข็งไว้ไม่กี่แห่งและไม่กี่ประเภทนานมากหลายสิบปีแล้ว

          ในเกาะเมือง มีเฉพาะวัด กับ วัง แต่ไม่มีชุมชนย่านการค้า, ถนน, คลอง ซึ่งมีมากและเต็มเกาะ ฯลฯ

          นอกเกาะเมือง มีเฉพาะวัดใหญ่ๆ ไม่กี่แห่ง เช่น วัดพนัญเชิง, วัดใหญ่ชัยมงคล, วัดไชยวัฒนาราม ฯลฯ แต่ไม่มีมัสยิด, ชุมชน, ย่านการค้านานาชาติ, คลอง, ซ่อง, แหล่งทำนา-อาหาร, ฯลฯ โดยเฉพาะย่านการผลิตสิ่งของ ซึ่งมีทุกทิศโดยรอบพระนคร และมีเอกสารยุคอยุธยาบันทึกไว้ จะยกตัวอย่างดังนี้ (เพิ่มเติม…)

ชาติพันธุ์ และ อัตลักษณ์ ในแอ่งสกลนคร จากวรรณกรรม

Download PDF

sakonnakorn p1-31 1

Download

ขอฝนของชาวบ้าน เป็นพระราชพิธีพรุณศาสตร์

Download PDF

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 17 มิถุนายน 2559

 

ประเพณี 12 เดือน

 

ขอฝนของชาวบ้าน

เป็นพระราชพิธีพรุณศาสตร์

 

          ขอฝน ชาวบ้านทั่วไปทุกชุมชนร่วมกันทำพิธีตอนเดือน 6 ต่อเนื่องเดือน 7 เพื่อหาน้ำทำนาเริ่มฤดูการผลิตใหม่ เพราะแล้งน้ำมาตั้งแต่เดือน 5

          ประเพณีขอฝนของชาวบ้านมีหลายอย่าง ขึ้นอยู่กับท้องถิ่นจะเชื่อแล้วทำตามคติแบบไหน? อย่างไร? เช่น ภาคอีสาน จุดบั้งไฟ ฯลฯ แต่ภาคกลางมีปั้นเมฆ, แห่นางแมว ฯลฯ

 

ปั้นเมฆ

          ปั้นเมฆ หมายถึง พิธีขอฝนโดยทำรูปจำลองหญิงชายเปลือยแสดงอวัยวะเพศ หรือสมสู่ร่วมเพศกัน แล้วจัดวางกลางแจ้งในที่สาธารณะให้คนเห็นทั่วไป แล้วเรียกรูปจำลองนั้นว่ารูปปั้นเมฆ (เพิ่มเติม…)

อยุธยา มุ่งระดับโลก

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 16 มิถุนายน 2559

 

อยุธยา มุ่งระดับโลก

 

          ยกระดับอยุธยาให้เป็น 1 ใน 10 เมืองท่องเที่ยวดีที่สุดของโลก

          ประกอบด้วยบูรณะโบราณสถาน, จัดแสงสี, ต้นไม้ร่มรื่น, ขี่จักรยาน, สัญจรทางน้ำ, รถรางไฟฟ้า, โซนนิ่ง, จุดแวะพัก, การแสดง, ความปลอดภัย, พิพิธภัณฑ์, ฯลฯ เป็นภารกิจ 1 ใน 3 ด้านหลักของคณะทำงานด้านการสร้างรายได้ และกระตุ้นการใช้จ่ายของประเทศ ตามยุทธศาสตร์ประชารัฐของรัฐบาล

          จุดขายสำคัญที่ไทยไม่เคยยกย่อง ได้แก่ อยุธยา ราชอาณาจักรสยามแห่งแรกของไทย

          ได้รับการขนานนามจากชาวยุโรป โดยมีหลักฐานทั้งที่เป็นเอกสารและแผนที่ทำโดยชาวยุโรปยุคนั้น (อ. ศรีศักร วัลลิโภดม บอกไว้นานแล้วในหนังสือกรุงศรีอยุธยาของเรา พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2527)

          ก่อนยุคอยุธยา ในไทยยังไม่มีอาณาจักร เพราะบ้านเมืองต่างๆ รวมตัวทางการเมืองขนาดระดับรัฐอิสระที่มีความสัมพันธ์แบบเครือญาติ ไม่มีที่ใดเป็นศูนย์กลาง แล้วแผ่อำนาจปกครองเหนือรัฐอื่นๆ (เพิ่มเติม…)

ไทย-กัมพูชา ร่วมกันศึกษาโขน

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 15 มิถุนายน 2559

 

ไทย-กัมพูชา ร่วมกันศึกษาโขน

 

         โขนมาจากไหน? ไทยกับกัมพูชาควรร่วมกันค้นคว้าวิจัยให้ลุ่มลึกลงรายละเอียดรอบด้าน ซึ่งต้องใช้เวลานานหลายปี หรืออาจตลอดไปก็ได้ เพราะไม่มีข้อยุติตายตัว

         โดยเลิกแสดงตนเป็นเจ้าของ เพราะเป็นไปไม่ได้ รังแต่จะก่อให้เกิดประวัติศาสตร์บาดหมางที่เพิ่งสร้างใหม่

         โขน ไม่ได้มาจากอินเดียทั้งหมด (อย่างที่เข้าใจทั่วไป) แต่มีอย่างน้อย 2 ส่วน ผสมผสานปะปนกัน ได้แก่

         (1.) วัฒนธรรมอินโด-เปอร์เซีย หมายถึง อินเดีย กับ อิหร่าน ได้แก่ เนื้อเรื่อง, เครื่องแต่งตัว ฯลฯ และ (2.) วัฒนธรรมพื้นเมืองดั้งเดิมของอุษาคเนย์ ได้แก่ คำว่าโขน, ท่าโขน, ดนตรี ฯลฯ

         เนื้อเรื่อง รับจากรามายณะอินเดีย แล้วปรับบางอย่างเข้ากับประเพณีท้องถิ่น เรียกใหม่ว่า รามเกียรติ์

         เครื่องแต่งตัว ส่วนมากรับจากวัฒนธรรมเปอร์เซีย (อิหร่าน) เช่น มงกุฎ, ชฎา, ผ้านุ่ง ฯลฯ (เพิ่มเติม…)

ชำระประวัติศาสตร์อุษาคเนย์

Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 14 มิถุนายน 2559

 

ชำระประวัติศาสตร์อุษาคเนย์

 

          ไทยกับกัมพูชามีบรรพชนร่วมกัน อยู่บริเวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภาคกลาง

          เห็นได้จากกรุงศรีอยุธยาเป็นมรดกจากวัฒนธรรมกัมพูชา ผ่านรัฐละโว้ (ที่ลพบุรี) และไทยยกย่องวัฒนธรรมเขมรเป็นของสูง ของศักดิ์สิทธิ์จากบรรพชน เช่น

          พระเจ้าแผ่นดินกรุงศรีอยุธยาก่อนยุคอยุธยาจนถึงยุคแรกๆ ตรัสภาษาเขมรในชีวิตประจำวัน แต่เปลี่ยนเป็นภาษาไทยในสมัยหลัง แล้วยกภาษาเขมรเป็นราชาศัพท์

          คนไทยก่อนมีอักษรไทย ใช้อักษรเขมรเขียนภาษาไทย หลังมีอักษรไทยจึงยกอักษรเขมรเป็นอักษรศักดิ์สิทธิ์ใช้ลงอาคมของขลัง ฯลฯ

          แต่คนไทยกับคนกัมพูชายังดราม่าทางวัฒนธรรมสม่ำเสมอเมื่อมีเหตุจูงใจ และจะมีต่อไปอีกนานถ้ายังยึดประวัติศาสตร์แบบคลั่งชาติ (เพิ่มเติม…)