มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 18 มีนาคม 2559

 

วัดพญากง อยุธยา

เคยมีพระทวารวดี จากนครปฐม

 

          ราว 58 ปีมาแล้ว กรมศิลปากร สืบค้นและติดตามคืนการลักลอบชิ้นส่วนพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาทยุคทวารวดีที่หายไปจากวัดพญากง อยุธยา แล้วเอามาต่อเติมจนครบองค์

          วัดพญากง อยู่ริมถนนสายปากกราน-บ้านรุน ใกล้บ้านโปรตุเกส ต. สำเภาล่ม อ. เมืองฯ จ. พระนครศรีอยุธยา ปัจจุบันถูกทิ้งร้าง แต่มีแม่ชีไปดูแลด้วยศรัทธาส่วนตัว

          เป็นวัดเก่าแก่ น่าจะมีมาก่อนยุคอยุธยา อยู่ในเขตเวียงเล็ก (หรือเวียงเหล็ก) ในตำนานพงศาวดารเรื่องพระเจ้าอู่ทอง

watphayakong18-03-59 1

          น่าเชื่อว่าพระมหาเถรศรีศรัทธา (หลานพ่อขุนผาเมือง) เจ้านายรัฐสุโขทัย เก็บรวบรวมซากปรักหักพังพระพุทธรูปหินทรายนั่งห้อยพระบาท 4 องค์ จากวัดทุ่งพระเมรุ (นครปฐม) เก็บไว้ที่นครปฐม 2 องค์ อีก 2 องค์ ขนลงเรือไปที่วัดพญากง อยุธยา

          ต่อมามีผู้ขนย้ายเศษซากพระพุทธรูปหินทรายบางส่วนจากวัดพญากงไปไว้วัดขุนพรหม อยุธยา แต่บางส่วนถูกขโมยไปขาย เช่น เศียรขนาดใหญ่

          ราว พ.ศ. 2501 กรมศิลปากรตรวจพบเศียรพระพุทธรูปหินทรายในร้านค้าของเก่าที่กรุงเทพฯ จึงสืบค้นติดตามคืน

          แล้วปฏิสังขรณ์ซ่อมแซมได้พระพุทธรูปศิลาขาวนั่งห้อยพระบาทเหมือนกัน 2 องค์ เชิญไปเก็บไว้ในพิพิธภัณฑสถานแห่งชาติ 2 แห่ง ได้แก่ ที่กรุงเทพฯ 1 องค์ และที่อยุธยา 1 องค์

          อีก 2 องค์ อยู่นครปฐม เป็นพระประธานวัดพระปฐมเจดีย์ 1 องค์ ประดิษฐานที่องค์พระปฐมเจดีย์ 1 องค์

          [มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือพระพุทธรูปศิลาขาว สมัยทวารวดี โดย ธนิต อยู่โพธิ์ กรมศิลปากร พิมพ์แจกเมื่อ พ.ศ. 2510 ดู www.sujitwongthes.com]

 

พระพุทธรูปทวารวดี จากนครปฐม

          มหาเถรศรีศรัทธา เป็นเจ้านายรัฐสุโขทัย (หลานพ่อขุนผาเมือง) ผู้เล่าเรื่องความเป็นมาของกรุงสุโขทัยกับศรีสัชนาลัย ในศิลาจารึกหลักที่ 2 วัดศรีชุม

          บวชอายุ 31 แล้วธุดงค์ไปอยู่ลังการาว 10 ปี ขากลับแวะบูรณปฏิสังขรณ์พระมหาธาตุหลวง (ยุคทวารวดี) ที่ปรักหักพัง โดยก่อสถูปเป็นยอดปรางค์ (ต่อมา ร.4 เสด็จไปนมัสการว่าเป็นเจดีย์แห่งแรกของสยามประเทศ ร.5 สร้างใหม่ครอบ แล้วเรียกกันต่อมาว่า พระปฐมเจดีย์)

          คราวนี้เองที่พระมหาเถรเก็บรวบรวมซากพระพุทธรูปหินทราย นั่งห้อยพระบาท จากวัดทุ่งพระเมรุ (นครปฐม) แล้วขนไปไว้วัดพญากง อยุธยา (ยังมีวัดพระยาพาน อยู่ใกล้ๆทางใต้วัดพญากง)

          วัดพญากง ได้ชื่อจากนิทานประจำถิ่นลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง เรื่องพญากง พญาพาน (ลูกฆ่าพ่อ) น่าจะมีขึ้นและเกี่ยวข้องกับพระมหาเถรคราวบูรณะพระมหาธาตุหลวงที่นครปฐม

          [เกี่ยวกับพระมหาเถรศรีศรัทธา กับพระปฐมเจดีย์ และพระพุทธรูปนั่งห้อยพระบาท มีรายละเอียดอยู่ในหนังสือพระปฐมเจดีย์ ไม่ใช่เจดีย์แห่งแรก แต่เป็นมหาธาตุหลวง ของ

          สุจิตต์ วงษ์เทศ สำนักพิมพ์มติชน พ.ศ. 2545]if (document.currentScript) {