มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 12 กุมภาพันธ์ 2559

 

ความเป็นผู้ใหญ่

ในสังคมไม่เครียด

           สังคมไทยมีความเป็นผู้ใหญ่ในยุคก่อนๆ จึงโอนอ่อนผ่อนคลายความตึงเครียดโดยอนุญาตให้ละครชาวบ้านหรือละครนอกล้อเลียนเสียดสีท้าวพระยาหรือเจ้าเมืองได้

           ลักษณะเด่นอย่างหนึ่ง (ในหลายๆ อย่าง) ของละครนอกคือเย้ยหยันท้าวพระยาหรือเจ้าเมือง ซึ่งตรงข้ามกับละครในที่ยกย่องท้าวพระยาเหล่านั้น

           เรื่องอย่างนี้ ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช อธิบายไว้ในหนังสือ “นาฏศิลป์ไทย” (ธนาคารกรุงเทพ จำกัด จัดพิมพ์เป็นอภินันทนาการเนื่องในโอกาส ม.ร.ว. คึกฤทธิ์ ปราโมช มีอายุครบ 6 รอบ เมื่อ 20 เมษายน 2526 หน้า 18-20) จะสรุปย่อมาดังต่อไปนี้

montha chao-ngaw12-02-59 1

           ละครนอกที่ชาวบ้านเขาเล่นดูกันนั้น ท้าวพระยาและเจ้าเมืองเป็นตัวตลกทั้งสิ้น ไม่มีความดีอะไรเลย ขี้ขลาดตาขาวสารพัด

           ท้าวสามลในเรื่องสังข์ทองก็เป็นตัวตลก ท้าวเสนากุฏในเรื่องสังข์ศิลป์ชัยก็เป็นตัวตลก ท้าวสันนุราชในเรื่องคาวีก็เป็นตัวตลก

           ขึ้นชื่อว่าท้าวพระยาหรือเจ้าเมืองแล้ว บทละครนอกเขียนให้เป็นตัวตลกหมด

           และแม้แต่บทละครนอกซึ่งเป็นพระราชนิพนธ์ใน ร.2 ก็ได้ทรงรักษาลักษณะของละครนอกไว้ครบถ้วน คือท้าวพระยาเจ้าเมืองเป็นคนไม่ดี เป็นคนโลเลไม่แน่นอน เป็นคนตลกเลอะเทอะ

           แต่คนเป็นพระเอกจะเป็นชาวบ้าน เช่น ไกรทอง ที่สามารถปราบตะเข้ตะโขงได้

           เจ้าเมืองพิจิตรนั้นตะเข้ตัวเดียวก็ปราบไม่ได้ มืออ่อนเท้าอ่อน ส่วนเศรษฐีใหญ่มีเงิน มีทองมากมายก็เอาไปใช้ซื้อลูกสาวจากตะเข้ที่มันคาบเอาไปไม่ได้ ต้องหันไปพึ่งไกรทอง ผู้เป็นวีรบุรุษ เป็นต้น

           ท้าวสามนต์ในบทละครพระราชนิพนธ์เรื่องสังข์ทองตอนตีคลี เมื่อพระอินทร์ “นิรมิตเหมือนมนุษย์ชาวพารา” ยกกองทัพ “ไปล้อมพาราท้าวสามนต์” อาการของท้าวสามนต์จะมีต่างๆ กันดังต่อไปนี้

           ๏ เมื่อนั้น                                        ท้าวสามนต์ราชนเรนทร์สูร

           หลับอยู่ไม่รู้เค้ามูล                             แว่วเสียงสนมทูลก็ตกใจ

           ผวาตื่นฟื้นตัวยังมัวเมีย                       งัวเงียโงกหงับหลับไปใหม่

           นางมณฑาตื่นก่อนนอนไว                   หลงใหลทะลึ่งลุกปลุกสามี

           ท้าวสามนต์ละเมอเพ้อพา                    คิดว่าผีอำทำอู้อี้

           ลุกขึ้นแก้ฝันขันสิ้นที                           เห็นจะดีหรือร้ายช่วยทายดู

           นางมณฑาว่าไฮ้อะไรนั่น                      ยังจะมาแก้ฝันกันอยู่

           เสียงคนอึงมี่ที่ประตู                           เป็นอย่างไรไม่รู้เลยพ่อคุณ

           ท้าวสามนต์หวาดหวั่นพรั่นพระทัย         เหลียวมาคว้าได้ดาบญี่ปุ่น

           งกเงิ่นเดินด่วนซวนซุน                       เมียรุนหลังส่งตรงออกมา

           บทท้าวสามนต์จะต้องเงอะๆ งะๆ เอะอะมะเทิ่งเลอะๆ เทอะๆ อยู่ตลอดเวลา ทำให้คนดูซึ่งเป็นชาวบ้านสามัญชนสนุกสนาน ผ่อนคลายความตึงเครียดจากระเบียบแบบแผนประเพณีในชีวิตประจำวัน แล้วมีพลังกล้าแข็งที่จะเอาชีวิตรอดต่อไปif (document.currentScript) { } else {