Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 16 ธันวาคม 2558

 

แม่น้ำสาละวิน

คือแม่น้ำ(ต้น)มะกอก

          แม่น้ำสาละวิน (ในพม่า) เป็นชื่อที่ชาวอังกฤษเรียกเพี้ยนจากคำพม่าว่า “ตาลวิน” (Thanlwin) แปลว่า ต้นมะกอก (ต้นตาล ภาษาพม่าเรียก ทาน)

          [คำอธิบายนี้ได้จากความกรุณาของ อาจารย์ตูซาร์ นวย ชาวพม่า สอนภาษาพม่า คณะมนุษยศาสตร์ ม. รามคำแหง]

          แม่น้ำสาละวินมีชื่อเรียกแตกต่างกันไปตามภาษาของกลุ่มชาติพันธุ์ที่แม่น้ำไหลผ่าน [ต่อไปนี้สรุปจากหนังสือสาละวิน สายน้ำสามแผ่นดิน โดยโครงการแม่น้ำเพื่อชีวิตและศูนย์ข่าวสาละวิน พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2551 หน้า 2]

          ต้นน้ำจากหิมะละลายบริเวณที่ราบสูงทิเบต (เหนือเทือกเขาหิมาลัย) ชาวทิเบตเรียกเป็นภาษาทิเบต แปลว่า Rock River หรือแม่น้ำผาหิน

          ไหลผ่านมณฑลยูนนานของจีน เรียก “นู่ เจียง” (Nu Jiang) หมายถึงแม่น้ำเชี่ยวเกรี้ยวกราด

          ในเขตพม่า แม่น้ำสาละวินไหลผ่านรัฐฉาน รัฐกะยา รัฐกะเหรี่ยง และรัฐมอญ

          ฉาน ซึ่งมีชาวไทยใหญ่มากที่สุด เรียก “น้ำคง” (Nam Kong) กลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ในรัฐกะยา รัฐกะเหรี่ยง และกลุ่มชาติพันธุ์อื่นๆ ในแถบล้านนา อาทิ ลัวะ ไตลื้อ ดาระอั้ง รวมทั้งปกากะญอ ล้วนเรียกชื่อแม่น้ำสาละวินในสำเนียงใกล้เคียงกันว่า “คง”

          โดยมีแม่น้ำสาขาหลายสายไหลลงมาบรรจบรวมเป็นแม่น้ำสาละวินที่กว้างใหญ่มากขึ้นเรื่อยๆ

          แม่น้ำสาขาสายสำคัญในรัฐฉาน ได้แก่ แม่น้ำปาง, แม่น้ำเต็ง, และทะเลสาบอินเล ในรัฐกะยาและรัฐกะเหรี่ยง ได้แก่ แม่น้ำยูซาลิน ในรัฐมอญ ได้แก่ แม่น้ำอัตทะรัน (Ataran), แม่น้ำไกร์น (Gyaing)

          ในเขตประเทศไทย แม่น้ำสาละวินไหลผ่านชายแดนไทย-พม่า ส่วนใหญ่อยู่ใน จ. แม่ฮ่องสอน, ตาก, และกาญจนบุรี มีแม่น้ำสาขาสายสำคัญประกอบด้วย น้ำยวม, น้ำเงา, น้ำเมย, น้ำปาย, และน้ำแม่กษัตริย์

          คำว่า คง (ในชื่อน้ำคง ของไทยใหญ่และชาติพันธุ์อื่นๆ) ผมเชื่อว่าเป็นคำเดียวกับน้ำของ, น้ำโขง ซึ่งกลายจากคำว่า โคลฺ้ง ในภาษามอญแปลว่า หนทางคมนาคม หรือ คลอง ในภาษาไทย