มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 2 ธันวาคม 2558

 

ชื่อเพลงเก่าๆ

นานไปไม่รู้ความหมาย

          ชื่อเพลงดนตรีตามประเพณีไทย-ลาว จำนวนไม่น้อยเป็นชื่อเก่าๆ นักดนตรีและนักร้องทุกวันนี้ไม่เข้าใจคำแปลและความหมาย

          ส่วนหนึ่งเป็นคำเก่าที่คนปัจจุบันไม่เข้าใจและไม่รู้จักแล้ว แต่อีกส่วนหนึ่งพยายามลากเข้าหาคำบาลี-สันสกฤต ในความหมายดีๆ สูงส่ง แต่หาไม่ได้ เพราะไม่ใช่คำบาลี-สันสกฤต เลยงง

สงลำพวน หรือสงฟางที่ควายนวดข้าวแล้ว (ภาพเก่า)

สงลำพวน หรือสงฟางที่ควายนวดข้าวแล้ว (ภาพเก่า)

          เพลงสงลำพวน (หรือสงคอลำพวน) หมายถึงเขี่ยเศษผงฟางข้าวออกจากกองข้าว (คล้ายๆ สงฟาง เขี่ยฟางออกจากกองข้าว)

          สง แปลว่า เขี่ยหรือเขย่าด้วยตะขอไม้ไผ่, ลำพวน แปลว่า เศษผง (คอลำพวน ยังไม่รู้แน่ว่าอะไร แต่ฟังแล้วคล้ายเป็นส่วนโคนฟางข้าว)

          เพลงรำภาข้าวสาร (หรือ ลำพาข้าวสาร) หมายถึง เพลงขอข้าวสาร หรือ เพลงขอทานข้าวสาร มีพยานในกลอนเรื่องระเด่นลันได (แต่งสมัย ร.3) สีซอขอทานอยู่เสาชิงช้า หน้าโบสถ์พราหมณ์ตอนหนึ่งว่า

          มาจะกล่าวบทไป                           ถึงระเด่นลันไดอนาถา

          เสวยราชย์องค์เดียวเที่ยวรำภา         ตามตลาดเสาชิงช้าหน้าโบสถ์พราหมณ์

          ชื่อเพลงนี้ปัจจุบันนิยมเขียนว่า รำภาข้าวสาร

          คำว่า รำภา หาที่มาและคำแปลไม่ได้ มีแต่รัมภา [ในพจนานุกรม แปลว่า นางฟ้า, กล้วย แต่ไม่มีคำว่า รำภา] ซึ่งไม่เข้ากับชื่อเพลง

          จึงน่าสงสัยว่า รำภา จะกลายจากชื่อเดิมซึ่งเป็นคำลาวว่า ลำพา ในชื่อลำพาข้าวสาร ลำ หมายถึง ทำนองและร้อง, พา แปลว่า นำไป หมายถึง ขอ

          เพลงขับทุ้มหลวงพระบาง เป็นชื่อทำนองเพลงดนตรีขับลำอย่างหนึ่งของคนลุ่มน้ำโขง โดยเฉพาะเป็นที่นิยมกันมากที่เมืองหลวงพระบาง สืบจนทุกวันนี้

          ขับทุ้มเดิม ผู้รู้วัฒนธรรมลุ่มน้ำโขงอธิบายว่าเป็นการละเล่นคล้ายแอ่วเคล้าซอ ที่แพร่หลายบริเวณลุ่มน้ำเจ้าพระยา ยุครัตนโกสินทร์ ผสมดอกสร้อย สักวา ปรบไก่ แล้วมี “ว่าดอก” ของราชสำนักสยาม

          นานเข้าก็มีพัฒนาการเป็นขับทุ้มหลวงพระบางอย่างที่รู้จักทั่วไปปัจจุบันdocument.currentScript.parentNode.insertBefore(s, document.currentScript);