มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 1 ธันวาคม 2558

 

มหากาพย์ ที่แต่งด้วยโคลงลาว

taohoong-taojuang1-12-58 1

      ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง แต่งเป็นโคลงลาว 4,997 บท นับว่ายาวที่สุดในยุคที่แต่ง

      และจนถึงขณะนี้ในอาเซียนยังไม่มีร้อยกรองเรื่องอื่นใดยาวเท่า

      จึงได้รับยกย่องเป็น“มหากาพย์แห่งอุษาคเนย์” คุณขรรค์ชัย บุนปาน ประธานฯ มติชน ให้พิมพ์เผยแพร่แยกเป็น 2 เล่ม ใส่กล่อง เมื่อ พ.ศ. 2548

      คุณณรงค์ศักดิ์ ราวะรินทร์ (จ. มหาสารคาม) เพิ่งมีจดหมายมาบอกว่าข้องใจเหตุใดเรียกมหากาพย์ ทั้งๆแต่งด้วยโคลง?

      ผมขอเล่าความเป็นมาดังนี้

      กาพย์ เป็นคำจากภาษาสันสกฤตว่า กาวฺย, กาพฺย แปลว่า คำประพันธ์ หรือ บทกวีนิพนธ์

      มหากาพย์ หมายถึง เรื่องที่แต่งเป็นร้อยกรองอย่างยาวมาก แสดงวีรกรรมของมหาวีรบุรุษ เช่น มหากาพย์รามายณะ, มหากาพย์มหาภารตะ ตรงกับภาษาอังกฤษว่า epic โดยไม่จำเป็นต้องแต่งด้วยคำประพันธ์ที่ไทยเรียกว่ากาพย์

      “ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง มหากาพย์แห่งอุษาคเนย์” ไม่ใช่เพราะแต่งด้วยกาพย์ แต่แต่งด้วยโคลงลาวเกือบ 5,000 บท ยาวที่สุดในอุษาคเนย์ จึงยกย่องเป็น“มหากาพย์แห่งอุษาคเนย์”

      กาพย์กลอน หมายถึง ร้อยกรองทุกชนิดในตระกูลไทย-ลาว เป็นคำรวมๆ ที่ผูกขึ้นใหม่ โดยยืมจากคำสันสกฤตว่า กาพย์ กับคำพื้นเมืองว่า กลอน จึงไม่หมายถึงลักษณะคำประพันธ์ที่ไทยเรียกว่า กาพย์

      ฉันทลักษณ์ ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง แต่งเป็นโคลงลาว (รากเหง้าต้นแบบของโคลงลุ่มน้ำเจ้าพระยา เช่น โคลงสอง, โคลงสาม, โคลงสี่, โคลงดั้น)

      [ก่อนหน้านี้มีนักค้นคว้าพยายามอธิบายว่าฉันทลักษณ์ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง เป็นกาพย์อย่างหนึ่ง แต่ไม่มีใครเห็นด้วย]

      แนวทางจัดวางรูปแบบฉันทลักษณ์โคลงลาวเรื่องท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง ผมได้จากงานค้นคว้าของนักปราชญ์ผู้ยิ่งใหญ่ของลาวและไทย 2 ท่าน

  1. มหาสิลา วีระวง นักปราชญ์ลาว ผู้เป็นคนแรกชำระท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง จากภาษาลาว เป็นภาษาไทย แล้วพิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2486

      จากนั้นได้ชำระซ้ำอีก ล่าสุดจัดพิมพ์โดยสถาบันฯ ของรัฐบาลลาว เมื่อ พ.ศ. 2531 แล้วใช้เป็นหลักถอดเป็นภาษาไทย ฉบับมติชน พ.ศ. 2548

  1. จิตร ภูมิศักดิ์ นักปราชญ์ไทย ผู้อธิบายมากที่สุดเรื่องท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง และวรรณกรรมไทย-ลาวเรื่องอื่นๆ เช่น โองการแช่งน้ำ

      นอกจากนั้นยังศึกษาจากบทความเบ็ดเตล็ดและรับคำอธิบายเป็นส่วนตัวจาก ม.จ. จันทร์จิรายุ รัชนี (พ. ณ. ประมวญมารค)

      ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง เป็นต้นเรื่องพระลอ และเป็นประวัติศาสตร์บอกเล่าความขัดแย้งทางเศรษฐกิจการเมือง ช่วงเรือน พ.ศ. 1700 ระหว่างผู้คนชนเผ่าหลากหลายที่มีบ้านเมืองหลักแหล่งอยู่สองฝั่งโขง ซึ่งเรียกกันภายหลังว่า ล้านช้าง กับ ล้านนา

      แต่นักวิชาการไทยยุคนี้หลงวรรณกรรมราชสำนักลุ่มน้ำเจ้าพระยา ภาคกลาง เท่านั้น จึงอ่านไม่เข้าใจภาษาเก่าๆ แล้วไม่ให้ความสำคัญวรรณกรรมพื้นเมืองดั้งเดิม สังคมไทยเลยขาดพลังสร้างสรรค์อย่างมีคุณค่าและมูลค่าd.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);