Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 23 พฤศจิกายน 2558

 

ขับเสภา ไม่มาจากอินเดีย

ขับเสภา มาจากไหน? พิมพ์เผยแพร่และจำหน่าย โดย ดร. สุกรี เจริญสุข วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล ราคาเล่มละ 320 บาท (264 หน้า) ไม่มีวางขายทั่วไป สั่งซื้อที่วิทยาลัยดุริยางคศิลป์

ขับเสภา มาจากไหน? พิมพ์เผยแพร่และจำหน่าย โดย ดร. สุกรี เจริญสุข วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล ราคาเล่มละ 320 บาท (264 หน้า) ไม่มีวางขายทั่วไป สั่งซื้อที่วิทยาลัยดุริยางคศิลป์

          ขับเสภาอยู่ที่นี่ ที่ลุ่มน้ำโขงและลุ่มน้ำเจ้าพระยา ไม่ได้มาจากอินเดีย

          มีรากเหง้าจากประเพณีขับลำเป็นทำนอง ของเครือญาติชาติพันธุ์ตระกูลภาษาไทย-ลาว ที่มีหลักแหล่งอยู่บริเวณลุ่มน้ำโขงและดินแดนต่อเนื่อง

          ยุคต้นอยุธยา มีช่างขับกับไม้สองอัน และปี่ไม้อ้อไม้ซางเป่าคลอขับเล่านิทาน และขับเกี้ยวพาราสีโต้ตอบระหว่างหญิงชาย

          ต่อมาถึงปลายอยุธยา มีพัฒนาการเป็นเล่นเพลงและลำส่งหรือลำสวด บางทีเรียกเสภาขับ

          กระทั่งต้นกรุงรัตนโกสินทร์ เรียกขับเสภา มีปี่พาทย์บรรเลงรับส่ง เป็นต้นแบบเพลงเถา ดนตรีเพื่อฟัง แบบฉบับดนตรีไทย


กว่าจะเป็นขับเสภา

          ขุนช้างขุนแผน ก่อนตีกรับขับเสภา มีปี่พาทย์รับอย่างที่รู้จักทั่วไปขณะนี้ ยุคก่อนๆโน้นเคยเป็นการละเล่นของแม่เพลงพ่อเพลงตามประเพณีเล่นเพลงของลุ่มน้ำเจ้าพระยา เช่น เพลงปรบไก่, เพลงฉ่อย, เพลงเรือ, ฯลฯ และลำส่งกลอนด้นสั้นๆ เช่น สวดคฤหัสถ์

          ด้วยเหตุนี้เอง คนขับเสภาแรกสุดของกรุงรัตนโกสินทร์จึงต้องไหว้ครูเพลง เช่น เพลงปรบไก่, เพลงครึ่งท่อน, ฯลฯ

          เพราะคนขับเสภาล้วนสืบจากแม่เพลงพ่อเพลง กับพวกเล่นตลกโขนหนัง (รวมลำส่ง?) และพวกปี่พาทย์ด้วย ดังมีร่องรอยสำคัญตกค้างอยู่ในคำไหว้ครูเสภา ที่สมเด็จฯ (กรมพระยาดำรงราชานุภาพ) จดไว้ในตำนานเสภา ดังนี้

          เมื่อครั้งพระจอมนรินทร์แผ่นดินลับ             เสภาขับยังหามีปี่พาทย์ไม่

          มาเมื่อพระองค์ทรงชัย                              ก็เกิดคนดีในอยุธยา

          ทั้งปรบไก่ครึ่งทอนกลอนไม่ขัด                ข้าพเจ้าไม่สันทัดพึ่งหัดว่า

          ว่าไปมิใช่ไวปัญญา                                  ครูชื่อว่ามาพระยานนท์

          ตลกโขนหนังเล่นเห็นไม่ขาด                    ฆ้องระนาดส่งได้ไม่ขัดสน

          ได้เรียนรู้เป็นครูไว้ทุกคน                          ลือกระเตื่องเลื่องจนบรรลัยไป

          การละเล่นตามที่มีชื่อในบทไหว้ครูเสภาเหล่านี้ไม่มีในอินเดีย

          ดังนั้น ขับเสภาไม่มาจากอินเดียตามที่ครูบาอาจารย์ในสถาบันการศึกษาพากันสอนสุ่มเสี่ยงอย่างเซื่องๆมานานมาก สืบจนปัจจุบัน