มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 1 กันยายน 2558

 

รำแก้บน ที่ศาลพระพรหม

          ศาลพระพรหม ราชประสงค์ มีรำแก้บน โดยนางรำจากคณะหรือกลุ่มต่างๆหลายคณะ จึงต้องจัดรำสลับกันเป็นวันๆ และเป็นเวลาๆ กลางวัน-กลางคืน

          คณะนางรำ ประกอบด้วยนางรำและคนปี่พาทย์ (ผู้ชาย) มีหลายคน

          รายได้มี 2 ทาง คือ (1) จากคนแก้บนมาจ้างให้รำเป็นรอบๆ ตามราคามาตรฐานที่กำหนด และ (2) จากค่าทิปต่างๆ ตามอัธยาศัย

          เฉลี่ยรายได้จากคำบอกเล่าของนางรำเอง คนละประมาณ 1,000 บาทต่อวัน (ตามปกติ) แต่งานไม่ได้ทำทุกวัน เพราะต้องแบ่งสลับกัน

          ครั้นหลังเหตุการณ์ระเบิด รายได้ลดลง แต่จะค่อยๆคืนเหมือนเดิม สภาพอย่างนี้เคยเกิดมาแล้ว

          ศาลหลักเมืองใกล้สนามหลวง (มีสมัย ร.4 ก่อนศาลพระพรหม) มีทั้งรำแก้บนและละครแก้บน แต่รายได้เทียบไม่ติดศาลพระพรหม เพราะคนขึ้นไม่มาก

thaidance1-09-58 1

ต้นทางละคร

          เลี้ยงผีแก้บน ด้วยรำ, ระบำ, ละคร การละเล่นดึกดำบรรพ์นับพันปีมาแล้ว เป็นต้นทางละคร(ในราชสำนักของรัฐจารีตโบราณ) ที่ยังสืบทอดถึงทุกวันนี้ (อยู่ในกรมศิลปากร)

          เครื่องแต่งตัวละคร (รัดเครื่อง) และนางรำ ได้แบบจากละครในของหลวง (จะว่าละครนอกก็ได้ ซึ่งล้วนเลียนแบบโขนอีกทอดหนึ่ง) แต่ละครแก้บนดั้งเดิมแต่งอย่างชาวนาชาวบ้านทั่วไป

          ตำราทางการพยายามบอกว่าดนตรีและนาฏศิลป์ของไทยมาจากอินเดีย ทั้งๆงานวิจัยทางประวัติศาสตร์โบราณคดีจำนวนมากไม่พบว่าเกี่ยวข้องกับนาฏศิลป์อินเดีย

          แก้บน เป็นคำกร่อนจาก แก้สินบน หมายถึงตอบแทนสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่ตนเคยสัญญาเอาไว้ สินบน คือทรัพย์หรือสิ่งของที่จะให้เป็นเครื่องตอบแทนผู้ที่จะช่วยให้สำเร็จตามประสงค์ (พจนานุกรม ฉบับมติชน)

          สิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่จะช่วยให้สำเร็จตามประสงค์ คือ ผี(บรรพชน) เช่น ผีฟ้า, ผีแถน บางทีเรียกรวมว่า ผีฟ้าพญาแถน

          [ผีฟ้า มีความหมายถึงพระเจ้าแผ่นดิน พบหลักฐานในศิลาจารึกสุโขทัย หลักที่ 2 วัดศรีชุม]