มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 7 สิงหาคม 2558

 

วัฒนธรรมร่วมอาเซียน (32)

ตัวอักษร

 

          อุษาคเนย์รับอักษรอินเดียใต้ หลังจากนั้นพัฒนาเป็นอักษรพื้นเมือง เรียกชื่อสมมุติว่า อักษรทวารวดี

          ในที่สุดก็วิวัฒนาการแยกตามท้องถิ่นเป็นอักษรมอญ, อักษรเขมร, อักษรกวิ ท้ายสุดเป็นอักษรไทย

 

จากอินเดียใต้ ถึงอุษาคเนย์

          อักษรพราหมี แต่ในไทยนิยมเรียกชื่อว่าอักษรปัลลวะ แพร่จากอินเดียเข้ามาถึงดินแดนอุษาคเนย์เป็นรุ่นแรกๆ เมื่อราวหลัง พ.ศ. 900

          [อักษรปัลลวะได้ชื่อตามนามราชวงศ์ปัลลวะที่มีอำนาจครองดินแดนภาคใต้ของอินเดียสมัยนั้น]

          อักษรชนิดนี้จะมีวิวัฒนาการต่อไปเป็นรูปอักษรที่มีลักษณะเฉพาะตัว คือ อักษรทวารวดี, อักษรมอญ, อักษรเขมร ในที่สุดก็วิวัฒนาการเป็นอักษรไทย

 

อักษรปัลลวะ ภาษามคธ

          ภาษาและวรรณกรรมรุ่นแรกๆ จากอินเดีย ที่พบในดินแดนประเทศไทยอาจมีหลายเรื่อง

          แต่เรื่องสำคัญและพบหลายชิ้นบริเวณลุ่มน้ำแม่กลอง-ท่าจีน เป็นที่รู้จักแพร่หลายทั่วไป คือ คาถา เย ธัมมา ที่หมายถึงคาถาหัวใจพุทธศาสนา แต่งเป็นร้อยกรองประเภทฉันท์ ใช้สวดในพิธีกรรมทางพุทธศาสนา

          ต่อมาราวหลัง พ.ศ. 1000 อักษรปัลลาวะจากอินเดียใต้ ก็มีวิวัฒนาการเป็นอักษรท้องถิ่น เรียก อักษรทวารวดี ซึ่งเสมือนกึ่งทางพัฒนาการระหว่างอักษรปัลลวะ กับอักษรท้องถิ่นของอุษาคเนย์อย่างแท้จริง ได้แก่

          อักษรเขมร (ในกัมพูชาสมัยก่อนเมืองพระนคร) อักษรมอญ (ในรัฐทวารวดี-หริภุญชัย) และอักษรกวิ (ในคาบสมุทรและหมู่เกาะ) เป็นต้น

          อักษรเขมร (หลัง พ.ศ. 1400-1600)

          อักษรเขมร เป็นอักษรที่มีวิวัฒนาการมาจากอักษรทวารวดี ในบริเวณบ้านเมืองและรัฐสองฝั่งแม่น้ำโขง สมัยก่อนเมืองพระนคร แล้วเป็นอักษรท้องถิ่นของอาณาจักรกัมพูชาสมัยเมืองพระนคร ราวหลัง พ.ศ. 1400

          ความแพร่หลายของอักษรเขมรเท่าที่พบในปัจจุบัน ครอบคลุมทั้งบริเวณที่ราบลุ่มน้ำเจ้าพระยากับลุ่มน้ำโขง ตั้งแต่เขตเวียงจันในลาวและภาคตะวันออกเฉียงเหนือในไทย จนถึงเขมรและภาคใต้ของเวียดนาม

          อักษรมอญ (หลัง พ.ศ. 1600)

          อักษรมอญเป็นอักษรที่วิวัฒนาการจากอักษรทวารวดี พบในจารึกของรัฐหริภุญชัย ราวหลัง พ.ศ. 1600 โดยเฉพาะบริเวณเมืองหริภุญชัยกับบ้านเมืองใกล้เคียง เช่น เวียงมโน (จ. เชียงใหม่) และเวียงเถาะ (จ.เชียงใหม่)

          อักษรมอญส่งอิทธิพลต่ออักษรธรรมล้านนา (ที่ใช้ในภาคเหนือของไทย) รวมทั้งอักษรธรรมล้านช้าง (ที่ใช้ในลาวและภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทย โดยรับผ่านทางอักษรธรรมล้านนา) รูปอักษรมอญบางรูปน่าจะส่งอิทธิพลต่ออักษรไทยด้วย

          อักษรกวิ (หลัง พ.ศ. 1700)

          อักษรกวิ เป็นอักษรที่มีวิวัฒนาการมาจากอักษรรุ่นแรกของอุษาคเนย์บริเวณคาบสมุทรและหมู่เกาะ มีใช้แพร่หลายบริเวณเกาะชวา สุมาตรา และ ฯลฯ

          รูปอักษรกวิไม่มีบ่าอักษร อักษรบางตัวจึงมีคล้ายคลึงกับอักษรมอญ แต่บางตัวก็มีรูปแบบต่างไป

 

อักษรไทยในอุษาคเนย์

          เริ่มจากอักษรของชมพูทวีป ส่งแบบแผนให้เกิดอักษรทวารวดี จนมีพัฒนาการเป็นอักษรเขมร อักษรมอญ อักษรกวิ

          ในที่สุดก็ส่งแบบแผนอีกทอดหนึ่งให้มีอักษรไทย (ได้ต้นแบบจากอักษรเขมร)

culture(32)7-08-58 3-1

culture(32)7-08-58 3-2

culture(32)7-08-58 4

อักษรมอญ ราวหลัง พ.ศ. 1600 จารึกวัดดอนแก้ว อ. เมือง จ. ลำพูน

อักษรมอญ ราวหลัง พ.ศ. 1600 จารึกวัดดอนแก้ว อ. เมือง จ. ลำพูน

AD KORACH