มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 26 สิงหาคม 2558

 

หมา และปลาช่อน

ในหลุมศพคน

 

           “ทำไมในหลุมศพบ้านโนนวัด (อ. โนนสูง จ. นครราชสีมา) มีกระดูกปลาช่อนและกระดูกหมา รวมอยู่ด้วยกับโครงกระดูกคน”

cov-korad

           ผู้เข้าร่วมงานเปิดตัวหนังสือโคราชของเรา (โดยสำนักพิมพ์มติชน) เขียนใส่กระดาษส่งมาให้ตอบ เมื่อตอนสายวันเสาร์ 15 สิงหาคม 2558 ที่ห้องประชุมมหาวิทยาลัยราชภัฏนครราชสีมา

           ตอนนั้นมีปัญหาเวลาไม่มาก ต้องเร่งรัด แล้วรวบรัดจนหลงลืมอธิบายหลายอย่าง จะขอยกมาบอกเล่าอีกที ดังนี้

           โครงกระดูกบรรพชนโคราช อายุราว 3,000 ปีมาแล้ว นักโบราณคดีขุดพบที่บ้านโนนวัด ต. พลสงคราม อ. โนนสูง จ. นครราชสีมา

           ในหลุมศพบรรพชน ยังมีอย่างอื่นฝังรวมอยู่ด้วย เช่น โครงกระดูกหมา, โครงกระดูกปลาช่อนและปลาดุก (มีรูปอยู่ในหนังสือโคราชของเรา)

           ยังไม่พบหลักฐานตรงๆที่อธิบายว่ากระดูกหมาและปลา ฝังไว้ทำไม?

           แต่มีร่องรอยอยู่ในเอกสารเก่าและประเพณีเก่า พอจะเชื่อมโยงทำความเข้าใจได้บ้างอย่างกว้างๆรวมๆ โดยจะถือเป็นยุติมิได้ จึงเปิดช่องไว้อธิบายเป็นอย่างอื่นได้อีก

 

ปลา

           คนกินอะไรต้องแบ่งเลี้ยงผีบรรพชน แถนสั่งไว้อยู่ในนิทานกำเนิดมนุษย์จากน้ำเต้าปุงถ้าไม่ปฏิบัติก็จะพบความวิบัติ เช่น น้ำท่วมบ้านเรือนล้มตาย หรือฝนแล้งไม่มีน้ำกิน

           ปลาช่อน ปลาดุก ที่พบในหลุมศพ เป็นสิ่งของเตรียมให้คนตายนำติดไปเลี้ยงผี จะได้ไม่วิบัติ

           นอกจากนั้นปลาช่อนเป็นสัญลักษณ์อวัยวะเพศชาย คู่กับหอยเป็นสัญลักษณ์อวัยวะเพศหญิง ใช้ในพิธีปั้นเมฆขอฝน

           [ปั้นเมฆ คือ ปั้นดินเหนียวรูปหญิงชายสมสู่ หรืออวัยวะเพศหญิงชายสอดใส่กัน]

           ชาวบ้านทุกวันนี้ยังมีบทร้องในการละเล่นขอฝน เรียกคาถาปลาช่อน เล่าเรื่องปั้นเมฆ

 

หมา

           หมา เป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ มีความหมาย 2 อย่าง ได้แก่ (1) สัญลักษณ์บรรพชน และ (2) สัตว์นำพันธุ์ข้าวจากฟ้าให้มนุษย์ปลูกกิน

           มีความเชื่อสืบจนปัจจุบันว่ากินเนื้อหมาแล้วเพิ่มพลัง หมาที่ฝังรวมกับศพ เท่ากับมีพลังคุ้มครองคนที่ฝังในดินให้พ้นจากสิ่งชั่วร้าย เพื่อรอให้ขวัญคืนร่างเดิม

           ศพฝังอยู่นั้น สังคมยุคโน้นไม่คิดว่าเป็นคนตายไร้วิญญาณเหมือนสมัยหลังๆ ที่รับศาสนาจากอินเดียแล้ว

           แต่เชื่อว่าคนนอนอยู่นั้นขวัญหาย (จากร่าง) ต้องเรียกขวัญ สู่ขวัญ (ให้คืนร่าง) จะได้ลุกขึ้นแล้วขยับเขยื้อนเคลื่อนไหวได้เหมือนเดิม} else {