มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 24 มิถุนายน 2558

 

“ชีวิตสั้น ศิลปะยืนยาว”

เป็นของกรีก 2,000 ปีแล้ว

 

          “ชีวิตสั้น ศิลปะยืนยาว” เป็นข้อความที่สร้างสรรค์คนแรกสุดโดยนายแพทย์ชาวกรีกชื่อฮิปโปคราเตส มากกว่า 2,000 ปีมาแล้ว มีความหมายว่าชีวิตสั้น ความรู้ (ต่างหาก) ยืนยาว

          เพราะคำว่า ศิลปะ (ในยุคกรีกโบราณนับพันๆปีมาแล้ว) หมายถึงวิทยาการความรู้ทั่วไป ตรงกับ general study ซึ่งต่างจากความเข้าใจปัจจุบันว่าหมายถึงจิตรกรรม, ประติมากรรม, ฯลฯ

          [สรุปจากข้อเขียนเรื่อง HuMed: หมอกับศิลปะ ของ ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ ในคอลัมน์ On History มติชนสุดสัปดาห์ ฉบับวันที่ 12-18 มิถุนายน พ.ศ. 2558 หน้า 82]

 

แปลงเป็น “ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น”

          อ. ศิริพจน์ เหล่ามานะเจริญ เขียนบอกเล่าอีกมาก แต่จะขอคัดมาเฉพาะที่สำคัญ ดังนี้

          ภาษิตที่ว่า “ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น” ซึ่งชาวศิลปากรใช้เป็นคำขวัญประจำ มหาวิทยาลัยของตนเองนั้น แปลจากคำภาษาละตินที่หลุดออกมาจากปากของบิดาแห่งศิลปะสมัยใหม่ของไทย แต่เป็นชาวอิตาเลียนอย่าง อ. ศิลป์ พีระศรี ที่ว่า “ars longa vita brevis”

          แต่ภาษิตสุดคมคายบทนี้ไม่ได้เป็นของ อ. ศิลป์ เพราะคนที่พูดคนแรกเป็นหมอที่มีชีวิตในโลกของชาวกรีกยุคโบราณชื่อ ฮิปโปคราเตส (Hippocrates) เมื่อราว พ.ศ. 83-166 ซึ่งท่านเขียนข้อความนี้ไว้เป็นคำขึ้นต้นในตำราของท่านที่ชื่อว่า “Aphorism”

          “ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น” ก็เป็นเพียงส่วนหนึ่งของประโยคเต็มๆที่ว่า “ชีวิตสั้น ศิลปะยืนยาว วิกฤติในพริบตา ประสบการณ์ในภยันตราย และการตัดสินใจที่ยากลำบาก”

          ก่อนที่จะมีประโยคต่อท้ายตามมาว่า “นายแพทย์ไม่เพียงต้องเตรียมตนเองให้กระทำสิ่งที่ถูกต้อง แต่ต้องได้รับความร่วมมือจากผู้ป่วย คณะทำงาน และปัจจัยภายนอก”

          คำว่า “ศิลปะ” ของคุณหมอฮิปโปฯ จึงไม่น่าจะหมายถึงศิลปะเดียวกันกับ อ. ศิลป์ และยิ่งจะไม่น่าใช่ศิลปะเดียวกันกับในคำขวัญของมหาวิทยาลัยศิลปากร

          อันที่จริงแล้ว เขียนด้วยภาษากรีกโบราณ ไม่ใช่ภาษาละติน

          คุณหมอขึ้นต้นว่า “ชีวิตสั้น ศิลปะยืนยาว” ต่อมาจึงค่อยมีผู้นำวลีนี้มาสลับกลับหัวกลับหางกันในภายหลังเป็น “ศิลปะยืนยาว ชีวิตสั้น”

          ภาษิตที่สุดแสนจะคมคายประโยคนี้จึงได้รับการเรียบเรียง ตีความ และจัดการอะไรอีกหลายอย่างมาตลอด 2,000 ปี เศษ ก่อนที่ อ. ศิลป์ จะพูดออกมานั่นเอง

          [ยังมีคำอธิบายอีกมาก แต่ผมคัดโดยสรุปย่อมาแค่นี้]

 

มนุษยศาสตร์

          ศิลปะ ของฮิปโปคราเตส หมายถึงความรู้ทั่วไป

          ก็น่าจะตรงกับศิลปศาสตร์ในนิทานจักรๆ วงศ์ๆ (ไม่ใช่ Liberal Arts หรือศิลปศาสตร์ปัจจุบัน) และอย่างเดียวกับมนุษยศาสตร์ในมหาวิทยาลัยทุกวันนี้

          แต่มนุษยศาสตร์มีน้ำยาเหลืออยู่บ้างไหม? ใครข้องใจสงสัยต้องไปฟังคำอธิบายจาก อ. นิธิ เอียวศรีวงศ์ ที่มหาวิทยาลัยนเรศวร พิษณุโลก

Punyachon