มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 19 มิถุนายน 2558

 

แห่นางแมว รับมือวิกฤตฝนแล้ง

          ฝนแล้ง หรือฝนล่า มาไม่ตรงตามกำหนดฤดูกาล เป็นภาวะไม่ปกติ ที่ชาวบ้านชาวนาชาวไร่สมัยก่อนต้องร่วมกันมีพิธีกรรมเพื่อรับมือ

          แห่นางแมว เป็นพิธีกรรมรวมกลุ่มของชาวบ้านทั้งชุมชนทำร่วมกัน เพื่อรักษาความเป็นปึกแผ่นของชุมชนในยามไม่ปกติ เพราะไม่แต่วิกฤตของชีวิตครอบครัวเท่านั้น แต่ฝนแล้งเป็นวิกฤตทั้งชุมชน

          [ปกติไม่มีแห่นางแมว ไม่เป็นพิธีประจำ ไม่ทำทุกปี ทำเฉพาะฝนแล้งฝนล่า]

haenangmaew19-06-58 1

          แห่นางแมวต้องละเมิดกฎเกณฑ์ทั้งหลาย เพื่อบรรลุความเสมอภาคของชุมชน เช่น

          ต้องร้องแห่ด้วยคำหยาบคาย แล้วมีเครื่องเล่นลามก เช่น รูปอวัยวะเพศชาย-หญิง, เต้นฟ้อนเป็นท่าร่วมเพศ, บางทีผัวเมียรับอาสาร่วมเพศกันกลางแจ้งก็มี

          [ล้วนเป็นสัญลักษณ์ของความเจริญงอกงาม เพราะเป็นหนทางไปสู่การกำเนิด แล้วต้องการให้ชุมชนได้ความงอกงามตามนั้น]

          ความไม่เสมอภาค เพราะมีคนพวกหนึ่งมีฐานะสูงส่งกว่าคนอีกพวกหนึ่ง ก็ถูกทำลายลงด้วยของลามกจกเปรตเหล่านี้

          ความไม่เสมอภาค เป็นวิถีปกติของสังคม เห็นได้จากความแตกต่างทางฐานะเศรษฐกิจ สังคม และการเมือง แต่ไม่ถึงกับทิ่มแทงชาวบ้านทั่วไปที่อ่อนแอกว่า เพราะยังพึ่งพากันได้บ้าง

          ครั้นถึงยามวิกฤต ความไม่เท่าเทียมจะทวีคูณจนพึ่งพากันไม่ได้ เพราะผู้เหนือกว่าจะเอาเปรียบ จึงต้องร่วมกันทำลายลงเสียก่อน

          ปัจจุบันวิถีการผลิตที่จรรโลงพิธีกรรม เพื่อเผชิญวิกฤตแบบเก่า ได้สลายไปแล้ว

          วิกฤตแบบใหม่ ไม่มีพิธีกรรมใดๆจะตอบสนองได้ เพราะวัฒนธรรมชาวนาได้พังสลายลง ชาวนาในระบบทุนนิยมถูกปลดเปลื้องจากพลังทางวัฒนธรรมที่ตนเคยมีอยู่

          แห่นางแมว เป็นพิธีกรรมหลงเหลือตกค้างไม่มาก ถ้าจะมีก็มีด้วยเงื่อนไขไม่เหมือนเดิม เช่น

          1. ทำตามมีตามเกิดเพื่อผ่อนคลายความตึงเครียดชั่วคราว เพราะแล้งน้ำจริงๆ ขณะเดียวกันก็สร้างอัตลักษณ์ของตนให้คนอื่นเห็น เผื่อจะมีช่องทาง

          2. ผู้มีบารมีและอำนาจท้องถิ่น กำหนดให้มีขึ้นเพื่อสร้างจุดขายในตลาดการท่องเที่ยว

phakhawma cover

          [ทั้งหมดที่เขียนมา ผมได้จากบทความเรื่องแห่นางแมวกับ “วิกฤต” ในวัฒนธรรมชาวนา โดย นิธิ เอียวศรีวงศ์ พิมพ์ครั้งแรกในศิลปวัฒนธรรมฉบับกุมภาพันธ์ พ.ศ. 2532 รวมเล่มในชุด ผ้าขาวม้า, ผ้าซิ่น, กางเกงใน และ ฯลฯ ครั้งแรก พ.ศ. 2538  ครั้งที่สอง พ.ศ. 2558]