Download PDF

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 29 พฤษภาคม 2558

 

วัฒนธรรมร่วมอาเซียน (22)

โลหะ ก่อบ้านสร้างเมือง

 

บรรพชนคนอุษาคเนย์ในอาเซียน ราว 3,000 ปีมาแล้ว มีเทคโนโลยีก้าวหน้าจากเครื่องมือหินเป็นเครื่องมือโลหะสำริดและเหล็ก

เทคโนโลยีนี้ส่งผลให้เกิดการเดินทางโยกย้ายไปมาหาสู่ของกลุ่มชนนานาชาติพันธุ์ แล้วเกิดเส้นทางการค้าข้ามภูมิภาคจนพัฒนาเป็นการค้าโลก (ต่อไปข้างหน้า)

เฉพาะสำริดเป็นพื้นฐานสำคัญให้เชี่ยวชาญหล่อรูปเคารพ หลังรับศาสนาพราหมณ์และพุทธศาสนาจากอินเดีย เช่น เทวรูป, พระพุทธรูป

 

สำริด, สัมฤทธิ์

โลหะเก่าสุดคือ สำริด หรือสัมฤทธิ์ (เขียนได้สองอย่าง) เป็นโลหะผสมระหว่างทองแดงกับดีบุก หรือ ฯลฯ

ทองแดง เป็นโลหะหลัก มีแหล่งใหญ่สุดและสำคัญสุดอยู่บริเวณสองฝั่งโขง ตั้งแต่มณฑลยูนนาน (ในจีน) ลงมาถึงลาวและอีสาน (ในไทย)

[มณฑลยูนนาน ราว 3,000-2,000 ปีมาแล้ว มีวัฒนธรรมร่วมสุวรรณภูมิ และเอกสารจีนโบราณไม่นับเป็นฮั่น แต่เป็นพวกหมาน, เยว์ หมายถึงป่าเถื่อน]

 

เหล็กสร้างบ้านแปลงเมือง

ราว 2,000 ปีมาแล้ว มีการถลุงเหล็กทำเครื่องมือเครื่องใช้อย่างกว้างขวางทั่วไปหมด ก่อให้เกิดการเคลื่อนไหวย้ายหลักแหล่งไปมาเพื่อหาบริเวณที่มีแร่ธาตุและทรัพยากรอุดมสมบูรณ์ เช่น เหล็ก และเกลือ

แหล่งที่มีเหล็กและเกลืออยู่มากที่สุด คือรอบๆ ทุ่งกุลาร้องไห้ (ในเขตอีสานใต้) จึงมีผู้คนจากที่อื่นเคลื่อนย้ายเข้าไปตั้งถิ่นฐานถาวรเพื่อถลุงเหล็กและต้มเกลือ เป็นเหตุให้มีประชากรเผ่าพันธุ์ต่างๆ หนาแน่นกว่าเดิม

ในจำนวนนี้มีพวกพูดตระกูลภาษาลาว-ไทย จำนวนหนึ่ง เคลื่อนย้ายมาจากดินแดนทางทิศตะวันออกบริเวณตอนใต้ของจีน เช่น มณฑลกวางสี-กวางตุ้ง และทางเหนือของเวียดนามปัจจุบัน

นอกจากนี้ยังมีแหล่งแร่เหล็กและร่องรอยการถลุงเหล็ก อยู่บริเวณภาคกลางลุ่มน้ำปิง ยม น่าน และลุ่มน้ำป่าสัก-ลพบุรี เช่น สุโขทัย ลพบุรี เป็นต้น

เหล็กนี่แหละเป็นโลหะสำคัญที่สุดที่จะกระตุ้นให้เกิดการคมนาคมแลกเปลี่ยนค้าขายทั่วภูมิภาค จนมีการรวมตัวกันสร้างบ้านแปลงเมืองจนรุ่งเรืองเป็นรัฐ (ต่อไปภายหน้า) เช่น รัฐพิมาย (นครราชสีมา) รัฐละโว้ (ลพบุรี) รวมถึงรัฐสุโขทัยที่มีหลักฐานเป็นชุมชนถลุงโลหะ โดยเฉพาะเหล็ก ตั้งแต่เมื่อราว 2,000 ปีมาแล้ว

หอก

หอก

ขวาน

ขวาน

กำไล

กำไล

66_2-2

เครื่องมือและเครื่องประดับทำด้วยโลหะ พบที่บ้านเชียง อ. หนองหาน จ. อุดรธานี

กำไลลูกกระพรวน

กำไลลูกกระพรวน

เบ็ด

เบ็ด

คนพื้นเมืองในเขมรเมื่อราว 100 ปีมาแล้ว ถลุงแร่โลหะธาตุด้วยเทคโนโลยีดั้งเดิมดึกดำบรรพ์

คนพื้นเมืองในเขมรเมื่อราว 100 ปีมาแล้ว ถลุงแร่โลหะธาตุด้วยเทคโนโลยีดั้งเดิมดึกดำบรรพ์

เครื่องมือเหล็ก พบที่บ้านดอนตาเพชร อ. พนมทวน จ. กาญจนบุรี

เครื่องมือเหล็ก พบที่บ้านดอนตาเพชร อ. พนมทวน จ. กาญจนบุรี

เครื่องมือเหล็ก พบที่บ้านดอนตาเพชร อ. พนมทวน จ. กาญจนบุรี

เครื่องมือเหล็ก พบที่บ้านดอนตาเพชร อ. พนมทวน จ. กาญจนบุรี