มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 22 พฤษภาคม 2558

 

วัฒนธรรมร่วมอาเซียน (21)

เรือนเสาสูง

 

          บรรพชนคนอุษาคเนย์ในอาเซียนหลายพันปีมาแล้ว มีวัฒนธรรมร่วมเรื่องที่อยู่อาศัย ล้วนปลูกเรือนเสาสูงเป็นที่อยู่ทั้งบนหุบเขาและทุ่งราบ ตั้งแต่ตอนใต้ลุ่มน้ำแยงซี (ในจีน) จนถึงหมู่เกาะ

 

เสาสูง

          เรือนเสาสูง หมายถึงเรือนมีต้นเสา และมีหลังคาตั้งบนต้นเสา แล้วยกพื้นสูงอยู่ใต้หลังคาคลุม

          ใต้พื้นเรือนถึงพื้นดิน เรียกใต้ถุน (ถุน เป็นคำดั้งเดิม แปลว่า ข้างใต้, ข้างล่าง)

 

ใต้ถุน

          ใต้ถุน หมายถึงบริเวณใต้พื้นเรือนถึงพื้นดิน เป็นพื้นที่ทำกิจกรรมในชีวิตประจำวันของคนในชุมชน ตลอดวันตั้งแต่เช้าถึงค่ำก่อนขึ้นไปนอนบนเรือนเพื่อหนีสัตว์ร้าย

          กิจกรรมประจำวัน เช่น หุงหาอาหาร 3 มื้อ, ตีหม้อ, ทอผ้า, เลี้ยงเด็กที่เป็นลูกหลานในชุมชน, เป็นคอกวัวคอกควายเลี้ยงสัตว์, ฯลฯ

          ใต้ถุนไม่ได้มีไว้หนีน้ำท่วม (ตามที่บอกกันต่อๆ มา) แต่มีไว้ทำกิจกรรมชีวิตประจำวัน แล้วบังเอิญมีน้ำท่วมก็หยุดกิจกรรมชั่วคราว

          เพราะเรือนของคนบนที่สูงในหุบเขาซึ่งน้ำไม่เคยท่วม ก็ล้วนใต้ถุนสูง

          แต่บริเวณที่ราบลุ่มน้ำท่วมถึง ย่อมมีน้ำท่วมถึงใต้ถุน แล้วคนหนีน้ำท่วมขึ้นไปอยู่บนเรือน โดยไม่ได้มีเจตนาทำใต้ถุนสูงไว้หนีน้ำตั้งแต่แรก

 

หลังคา

          หลังคาเรือนมีไม้ไขว้กัน เป็นเทคโนโลยีค้ำยันไม่ให้หลังคายุบลงของไม้ไผ่สองลำในยุคเริ่มแรก ซึ่งคนบางกลุ่มเรียกอย่างนี้ว่า กาแล

          ลักษณะอย่างนี้มีในทุกเผ่าพันธุ์ บางพวกใช้ส่วนไขว้กันเป็นที่แขวนหัวสัตว์เลี้ยงผีบรรพชน เช่น หัวควาย

 

บ้าน, เรือน

          บ้าน แต่ดั้งเดิมคำนี้หมายถึงเรือนหลายหลังอยู่รวมกันเป็นชุมชน ตรงกับปัจจุบันว่า หมู่บ้าน หรือ village

          เรือน หมายถึงที่อยู่อาศัยเป็นหลังๆ มีหลังเดียว ตรงกับ house (ปัจจุบันเรียกบ้าน)

          สองคำนี้ต่อมาใช้รวมกันเป็นบ้านเรือน ตรงกับ house แล้วผูกคำใหม่คือ หมู่บ้าน ให้ตรงกับ village

          5,000 ปีมาแล้ว คนค่อยๆ ทยอยหยุดร่อนเร่ แล้วเริ่มตั้งหลักแหล่ง ปลูกเพิงอยู่อาศัยอย่างง่ายๆ ด้วยไม้ไผ่ และมุงด้วยใบไม้ทั่วไป หลังจากนั้นก็ทำให้แข็งแรงขึ้นเป็นกระท่อมหรือทับบริเวณที่ราบในหุบเขา

          นานเข้าก็รวมอยู่ด้วยกันเป็นหมู่ แล้วมีบุคคลสำคัญเป็นหัวหน้า มีที่ฝังศพหัวหน้า เป็นแหล่งศักดิ์สิทธิ์ เช่น ถ้ำ และเพิงผา ฯลฯ แล้วมีพิธีฝังศพหรือพิธีกรรมเกี่ยวกับความตายด้วย

          แต่คนไมได้หยุดร่อนเร่พเนจรพร้อมกันทั้งหมด ฉะนั้นจึงยังมีบางพวกบางกลุ่มที่ล้าหลังยังคงร่อนเร่แสวงหาอาหารตามธรรมชาติต่อไปอีก

(ซ้าย) เรือนเสาสูงของชุมชนยุคแรกๆ นักโบราณคดีจินตนาการจากหลุมเสา 6 หลุม ราว 3,000 ปีมาแล้ว ขุดพบที่บ้านหนองแช่เสา ต. หินกอง อ. เมือง จ. ราชบุรี (ภาพจาก ลักษณะไทย เล่ม 1 : ภูมิหลัง ภาค 2 ชุมชนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ โดย พิสิฐ เจริญวงศ์ อ้างถึง Sorensen, P. Archaeology in Thailand : Prehistory through the Neolithic Age. Sawaddi, July-August, Bangkok, 1972 : 21.) (ขวา) เรือนมุงหญ้าคาแบบหลังเต่าของกลุ่มชาติพันธุ์ทางพรมแดนลาว-เวียดนาม

(ซ้าย) เรือนเสาสูงของชุมชนยุคแรกๆ นักโบราณคดีจินตนาการจากหลุมเสา 6 หลุม ราว 3,000 ปีมาแล้ว ขุดพบที่บ้านหนองแช่เสา ต. หินกอง อ. เมือง จ. ราชบุรี (ภาพจาก ลักษณะไทย เล่ม 1 : ภูมิหลัง ภาค 2 ชุมชนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ โดย พิสิฐ เจริญวงศ์ อ้างถึง Sorensen, P. Archaeology in Thailand : Prehistory through the Neolithic Age. Sawaddi, July-August, Bangkok, 1972 : 21.)
(ขวา) เรือนมุงหญ้าคาแบบหลังเต่าของกลุ่มชาติพันธุ์ทางพรมแดนลาว-เวียดนาม

(ซ้าย) เรือนของคนเมื่อ 2,000 ปีมาแล้ว สลักเป็นลายเส้นบนหน้ากลองทองมโหระทึก พบที่เวียดนาม เทียบกับ (ขวา) เรือนของกลุ่มชาติพันธุ์ปัจจุบันที่แขวงอัตตะปือ ในภาคใต้ของลาว

(ซ้าย) เรือนของคนเมื่อ 2,000 ปีมาแล้ว สลักเป็นลายเส้นบนหน้ากลองทองมโหระทึก พบที่เวียดนาม เทียบกับ (ขวา) เรือนของกลุ่มชาติพันธุ์ปัจจุบันที่แขวงอัตตะปือ ในภาคใต้ของลาว

culture(21)22-05-58 4} else {