มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 8 พฤษภาคม 2558

 

วัฒนธรรมร่วมอาเซียน (19)

กินข้าวเป็นอาหารหลัก

 

         คนอุษาคเนย์อาเซียนโบราณ รู้จักปลูกข้าว แล้วกินข้าวเป็นอาหารหลัก

         คนกินข้าวครั้งแรก ราว 7,000 ปีมาแล้ว (บางคนว่านานมากกว่านี้) พบหลักฐานในไทยเป็นเมล็ดข้าวจากถ้ำปุงฮุง จ .แม่ฮ่องสอน

 

กินข้าวเหนียว

         ข้าวเหนียว หรือ ข้าวนึ่ง เป็นตระกูลข้าวเก่าแก่ในไทยและในภูมิภาค เป็นอาหารหลักของคนทุกชาติพันธุ์ในอาเซียนอุษาคเนย์

         เมื่อรับศาสนาจากอินเดียสมัยหลังๆ ข้าวเหนียวยังเป็นอาหารหลักของพระสงฆ์ในวัดด้วย

         ราวหลัง พ.ศ. 1000 พบแกลบข้าวเหนียว ผสมดินเหนียวในแผ่นอิฐสร้างเจดีย์แบบทวารวดีทั่วลุ่มน้ำเจ้าพระยา และที่อื่นๆ ทั่วประเทศ

(ซ้าย) เมล็ดข้าว ราว 7,000 ปีมาแล้ว จากถ้ำปุงฮุง จ. แม่ฮ่องสอน (กลุ่มกลาง) เปรียบเทียบพันธุ์ข้าวปัจจุบันทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศไทย (ขวา) เปลือกข้าวที่ขุดได้จากถ้ำปุงฮุง จ. แม่ฮ่องสอน แสดงรอยแตกแบบเดียวกับเปลือกข้าวที่แตกจากการตำแล้วฝัดเอาเปลือกออก (ภาพจาก “Hoabinhian Horticulture : The Evidence and the Question From Northwest THAILAND”. Sunda and Sahul : Prehistoric Studies in Southeast Asia, Melanesia and Austraria. J. Allen, J Golson and R. Jones Eds. Academic Press, London 1977.)

(ซ้าย) เมล็ดข้าว ราว 7,000 ปีมาแล้ว จากถ้ำปุงฮุง จ. แม่ฮ่องสอน (กลุ่มกลาง) เปรียบเทียบพันธุ์ข้าวปัจจุบันทางภาคตะวันตกเฉียงเหนือของประเทศไทย (ขวา) เปลือกข้าวที่ขุดได้จากถ้ำปุงฮุง จ. แม่ฮ่องสอน แสดงรอยแตกแบบเดียวกับเปลือกข้าวที่แตกจากการตำแล้วฝัดเอาเปลือกออก (ภาพจาก “Hoabinhian Horticulture : The Evidence and the Question From Northwest THAILAND”. Sunda and Sahul : Prehistoric Studies in Southeast Asia, Melanesia and Austraria. J. Allen, J Golson and R. Jones Eds. Academic Press, London 1977.)

         ราวหลัง พ.ศ. 1800 พบเมล็ดข้าวเหนียวที่หุงหรือนึ่งแล้ว ตกอยู่ในดินบริเวณศาลาโถง (เนินปราสารท) หน้าวัดมหาธาตุ จ. สุโขทัย

         น่าจะเป็นข้าวเหนียวที่คนเอามาถวายพระสงฆ์ในงานทำบุญ

 

ต้นข้าว ตระกูลหญ้า

         ต้นข้าว เป็นพืชตระกูลหญ้า มีขึ้นทั่วไปในอุษาคเนย์อาเซียนและในโลก เช่น ข้าวเหนียว, ข้าวเจ้า, ข้าวฟ่าง, ข้าวสาลี เป็นต้น

         บางคนว่าต้นข้าวเป็นตระกูลหญ้าอร่อยที่สุด

 

หมาเก้าหาง

         หมาเก้าหาง หาพันธุ์ข้าวให้คนปลูกกิน เป็นนิทานรับรู้ทั่วไปในสุวรรณภูมิเมื่อ 3,000 ปีมาแล้ว

หมาศักดิ์สิทธิ์เอาพันธุ์ข้าวมาให้มนุษย์ปลูกกินในพิธีเซ่นวักเลี้ยงผีบรรพชน มีรูปหมาขนาดมหึมาอยู่ศูนย์กลาง (ลายเส้นคัดลอกภาพเขียนสีอายุ 3,000 ปีมาแล้ว บนเพิงผาริมแม่น้ำ ที่มณฑลกวางสี ในจีน)

หมาศักดิ์สิทธิ์เอาพันธุ์ข้าวมาให้มนุษย์ปลูกกินในพิธีเซ่นวักเลี้ยงผีบรรพชน มีรูปหมาขนาดมหึมาอยู่ศูนย์กลาง (ลายเส้นคัดลอกภาพเขียนสีอายุ 3,000 ปีมาแล้ว บนเพิงผาริมแม่น้ำ ที่มณฑลกวางสี ในจีน)

         บนหน้าผาที่มณฑลกวางสีในจีน มีภาพเขียนสีแดงรูปหมาขนาดใหญ่สุดอยู่ท่ามกลางฝูงคนที่ทำท่าคล้ายกบเรียงรายล้อมรอบนับพันๆ คน ราวกับกำลังทำพิธีบูชายัญหมา ชาวจ้วง (พูดตระกูลภาษาไทย-ลาว) มีนิทานเล่าว่า

         แต่ก่อนคนเรายังโง่ ยังไม่มีข้าวกิน เพราะไม่รู้จักและไม่มีเมล็ดพันธุ์ข้าวปลูก

         ครั้งนั้นมีหมา 9 หางตัวหนึ่งขึ้นไปบนสวรรค์ แล้วเอาหางทั้ง 9 จุ่มลงไปในกองข้าวของสวรรค์เพื่อขโมยพันธุ์ข้าวมาให้มนุษย์ พันธุ์ข้าวสวรรค์ก็ติดที่หางทั้ง 9 แล้วหนีมา

         แต่เทวดาเห็นก่อน จึงไล่ตาม แล้วใช้เทพอาวุธฟาดฟันหมาที่ขโมยพันธุ์ข้าว

         เทพอาวุธฟาดถูกหางขาดไป 8 หาง หมาจึงเหลือหางเดียว พร้อมพันธุ์ข้าวที่ติดหางมาให้มนุษย์

         นับตั้งแต่นั้นมามนุษย์ก็รู้จักปลูกข้าวกิน แล้วยกย่องหมาเป็นผู้วิเศษที่ทำคุณแก่มนุษย์

         นิทานเรื่องหมาเก้าหาง เมื่อหลายพันปีมาแล้ว แพร่กระจายเป็นที่รับรู้ทั่วสุวรรณภูมิ จึงมีภาพเขียนสีรูปหมาบนผนังถ้ำและเพิงผา พบทั่วไปทั้งในไทยและที่ใกล้เคียง

หมาศักดิ์สิทธิ์เอาพันธุ์ข้าวให้มนุษย์ปลูกกิน ราว 3,000 ปีมาแล้ว ในภาพเขียนที่ถ้ำขาม ภูซำผักหนาม บ้านวังน้ำอุ่น ต. ทุ่งนาเลา อ. คอนสาร จ. ชัยภูมิ (ภาพลายเส้นคัดลอกจากหนังสือ ศิลปะถ้ำสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย. พเยาว์ เข็มนาค เรียบเรียง. กองโบราณคดี กรมศิลปากร พิมพ์เผยแพร่ 2539.)

หมาศักดิ์สิทธิ์เอาพันธุ์ข้าวให้มนุษย์ปลูกกิน ราว 3,000 ปีมาแล้ว ในภาพเขียนที่ถ้ำขาม ภูซำผักหนาม บ้านวังน้ำอุ่น ต. ทุ่งนาเลา อ. คอนสาร จ. ชัยภูมิ (ภาพลายเส้นคัดลอกจากหนังสือ ศิลปะถ้ำสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย. พเยาว์ เข็มนาค เรียบเรียง. กองโบราณคดี กรมศิลปากร พิมพ์เผยแพร่ 2539.)

 หมาศักดิ์สิทธิ์ ที่คนดึกดำบรรพ์เชื่อว่านำพันธุ์ข้าวจากฟ้ามาให้คนปลูกกินเป็นอาหาร (ลายเส้นของกรมศิลปากร คัดลอกจากภาพเขียนสี ราว 3,000 ปีมาแล้ว ที่เขาปลาร้า อ. ลานสัก จ. อุทัยธานี)


หมาศักดิ์สิทธิ์ ที่คนดึกดำบรรพ์เชื่อว่านำพันธุ์ข้าวจากฟ้ามาให้คนปลูกกินเป็นอาหาร (ลายเส้นของกรมศิลปากร คัดลอกจากภาพเขียนสี ราว 3,000 ปีมาแล้ว ที่เขาปลาร้า อ. ลานสัก จ. อุทัยธานี)

d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);