Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 19 พฤษภาคม 2558

 

สระโกสินารายณ์ บ้านโป่ง ราชบุรี

srakosinarai19-05-58 1

            โกสินารายณ์ เป็นชื่อที่ชาวบ้านเรียกเมืองโบราณ อยู่ริมน้ำแม่กลอง อ. บ้านโป่ง จ. ราชบุรี

            นับถือศาสนาพุทธมหายานปนศาสนาพราหมณ์ (และศาสนาผี) มีสระน้ำขนาดใหญ่ ชาวบ้านเรียกสระโกสินารายณ์

            เมื่อบ่ายวันอาทิตย์ 10 พฤษภาคม 2558 ที่ผ่านมา หลังสำรวจรอบคูเมืองนครปฐม ยุคทวารวดี คุณมนัสศักดิ์ รักอู่ (อดีตเจ้าหน้าที่พิพิธภัณฑ์พระปฐมเจดีย์ กรมศิลปากร) พาไปดูมิวเซียมโกสินารายณ์ ที่สร้างใหม่โดยงบฯท้องถิ่น เทศบาลตำบลท่าผา

            ตรงนั้นเป็นแหล่งท่องเที่ยวสำคัญ และมีศักยภาพสูง มีคนคึกคัก บางวันหยุดมีตลาดและกิจกรรมดนตรีร่วมสมัยชักจูงคนมาเที่ยว

            คนส่วนมากหรือเกือบหมดตั้งใจไปเที่ยวตลาดสระ ไม่ตั้งใจไปมิวเซียม แต่กิจกรรมช่วยดึงดูดคนหลงเข้าชมมิวเซียม ซึ่งเป็นอุบายวิธีสำคัญของการชักจูงคนเข้ามิวเซียม

            ถ้าปรับมิวเซียมให้ดูง่ายๆ โดยไม่หลงทางประวัติศาสตร์ศิลปะแบบอาณานิคม แล้วกลับเข้าหาประวัติศาสตร์ท้องถิ่นของบ้านโป่ง และแม่กลอง-ท่าจีน จะยิ่งวิเศษสุด

            ทำให้นึกขึ้นได้ว่าผมเคยเขียนตั้งแต่ พ.ศ. 2546 บอกความเป็นมาของชื่อโกสินารายณ์ มาจาก กุสินารา จะคัดมาเฉพาะที่เกี่ยวข้องดังนี้

            ถวายพระเพลิงพระพุทธเจ้า ในเมืองไทยมีด้วยหรือ? (จากคอลัมน์ ไพร่บ้านพลเมือง โดย สุจิตต์ วงษ์เทศ ใน ข่าวสด ฉบับวันที่ 3 มิถุนายน 2546 หน้า 6)

            ไม่เคยคิดมาก่อนว่าในเมืองไทยจะมีคติทำบุญถวายพระเพลิงพระบรมศพพระพุทธเจ้า

            แต่แล้วก็มีจริงๆ เมื่ออ่านข่าวในหน้าพระเครื่องของข่าวสด (ฉบับวันพฤหัสบดีที่ 29 พฤษภาคม 2546) พาดหัวข่าวว่า “ถวายพระเพลิงพระบรมศพพระพุทธเจ้า ประเพณีเก่าแก่ 100 กว่าปี เมืองนครชัยศรี” ที่วัดใหม่สุคนธาราม ต. วัดละมุด อ. นครชัยศรี จ. นครปฐม หลังวันวิสาขบูชา —–

            คติเรื่องถวายพระเพลิงพระบรมศพพระพุทธเจ้า แล้วแบ่งพระบรมสารีริกธาตุกัน มีอยู่ในนิทานเล่าเรื่องพระประโทณเจดีย์ อันเป็นเจดีย์พระธาตุกลางเมืองนครชัยศรี (นครปฐมโบราณ)นั่นเอง

            พระประโทณเจดีย์มีพร้อมกับตัวเมืองนครชัยศรี คือเมื่อราวหลัง พ.ศ. 1100 แต่นิทานแบ่งพระธาตุมีขึ้นหลังจากเมืองนี้ร้างไปแล้วเมื่อหลัง พ.ศ. 1500 และควรจะเพิ่งมีขึ้นเมื่อคนกลุ่มใหม่มาอยู่แถบนี้ราวหลัง พ.ศ. 2000 —–

            ความเชื่อนิทานแบ่งพระธาตุควรแพร่หลายอยู่นานแล้วทางเขตลุ่มน้ำท่าจีน-แม่กลอง เพราะมีเมืองร้างแห่งหนึ่งทาง อ. บ้านโป่ง จ. ราชบุรี เรียกชื่อตามปากชาวบ้านว่าเมืองโกสินารายณ์ มีอายุราวหลัง พ.ศ. 1700

            ชื่อเมืองว่า โกสินารายณ์ เพี้ยนจากกุสินาราที่พระพุทธเจ้าเสด็จดับขันธปรินิพพานใต้ต้นรัง

            บริเวณใกล้กันยังมีพระแท่นดงรัง คือสถานที่ที่เชื่อกันว่าเป็นพระแท่นที่พระพุทธเจ้าปรินิพพาน

            เสมียนมีกวีสมัยรัชกาลที่ 3 เคยเดินทางจากกรุงเทพฯ ไปนมัสการ มีคำกลอนตอนหนึ่งบอกว่า

            โอ้พระแท่นแผ่นผาอยู่ป่าดอน           แต่ปางก่อนที่นี้เป็นที่เมือง

            ชื่อกรุงโกสินรายสบายนัก                เป็นเอกอรรคออกชื่อย่อมลือเลื่อง

            ทั้งแก้วแหวนเงินทองก็นองเนือง       ไม่ฝืดเคืองสมบัติกษัตรา

            ทั้งหมดที่คัดมานี้ ผมเขียนไว้ตั้งแต่ พ.ศ. 2546 (12 ปีมาแล้ว) อาจมีขาดตกบกพร่องได้ กรุณาทักท้วงถกเถียงหรือเททิ้งตามสะดวก