Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 1 พฤษภาคม 2558

 

แรงงานไทยในเพลงลูกทุ่ง

          คนชนบทจำนวนหนึ่งทยอยโยกย้ายเข้ากรุงเทพฯมากกว่า 50 ปีมาแล้ว เพื่อขายแรงงานเป็นลูกจ้างในโรงงานอุตสาหกรรมสมัยใหม่แบบตะวันตก แล้วมีส่วนสำคัญผลักดันให้เพลงลูกทุ่งแยกตัวต่างจากเพลงไทยสากลแบบอื่น

          เพลงลูกทุ่ง เป็นเพลงไทยสากลลักษณะหนึ่ง ซึ่งผู้รู้ทางสากลจัดเป็นวัฒนธรรมป๊อปเหมือนเพลงไทยสากลทั่วไป

          ผมเคยเคยเขียนอธิบายสรุปสั้นๆไว้ในหนังสือดนตรีไทย มาจากไหน? (วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2553) จะคัดมาให้พิจารณาดังนี้

labour-thai music 1-05-58 1

เพลงลูกทุ่ง

          เพลงลูกทุ่ง มีพัฒนาการจากเพลงไทยสากล (หรือที่เรียกภายหลังว่า เพลงลูกกรุง) เมื่อหลัง พ.ศ. 2500 ใช้เครื่องดนตรีสากลของวงดนตรีสากล

          เป็นผลจากเครื่องรับวิทยุ มีเทคโนโลยีใหม่เรียก “ทรานซิสเตอร์” และการเคลื่อนย้ายแรงงานจำนวนมากจากชนบทเข้าโรงงานในกรุงเทพฯและปริมณฑล

          เพลงไทยสากล คือเพลงที่บรรเลงทำนองด้วยเครื่องดนตรีฝรั่ง เรียกเครื่องดนตรีสากล เป็นที่นิยมกว้างขวางตั้งแต่ก่อน พ.ศ. 2500 เพราะส่งกระจายเสียงผ่านวิทยุ (ระบบ AM แรกมีสถานีวิทยุในประเทศไทย ราว พ.ศ. 2465 ปลายแผ่นดินรัชกาลที่ 6)

          แต่เครื่องรับวิทยุสมัยแรกอยู่ในแวดวงจำกัดมาก เพราะมีขนาดใหญ่โต เคลื่อนที่ไม่ได้ ต้องใช้แบตเตอรี่จำนวนมาก ต้องมีเสาอากาศสูง และราคาแพง

          ราวหลัง พ.ศ. 2500 แรกมีเครื่องรับวิทยุทรานซิสเตอร์ แพร่หลายเข้ามาถึงประเทศไทย ทำให้เครื่องรับขนาดเล็กลง, เสาอากาศเล็ก, แบตเตอรี่ก้อนเล็กๆ, เคลื่อนที่ได้ คือยกย้ายวิทยุไปมาได้ มีสถานีส่งทั้งระบบ AM และ FM หลายแห่ง (ทรานซิสเตอร์เป็นเทคโนโลยีใหม่ พบครั้งแรกในสหรัฐเมื่อราว พ.ศ. 2490 วิทยุทรานซิสเตอร์เครื่องแรกผลิตสู่ท้องตลาดเมื่อปลายปี พ.ศ. 2497 ทำให้เข้าถึงคนฟังได้ง่าย ส่งผลให้เกิดเพลงดนตรีแนวใหม่ คือ ร็อคแอนด์โรล แล้วระบาดไปทั่วโลก)

          ประกอบกับช่วงเวลาหลัง พ.ศ. 2500 มีแผนพัฒนาเศรษฐกิจฯฉบับที่ 1 เพื่อทำสังคมไทยให้เป็นอุตสาหกรรมแบบตะวันตก เริ่มมีโรงงานอุตสาหกรรมกระจายทั่วไปในกรุงเทพฯและปริมณฑล ทำให้ต้องจ้างแรงงานจากชนบทเข้าทำงานในโรงงานเหล่านั้น

          แรงงานชนบทยุคแรกๆเป็นผู้ชาย เริ่มมีเพลงเฉพาะส่ง “สาร” ระหว่างผู้ชายที่เข้ามาขายแรงงาน กับผู้หญิงที่ทำนาอยู่บ้านนอกบ้านนา นานเข้าเมื่อมีโรงงานทอผ้าต้องการแรงงานผู้หญิงมากกว่าผู้ชาย ส่งผลให้เกิดเพลงของผู้ใช้แรงงานโต้ตอบ ตัดพ้อระหว่างหญิงชายมากขึ้น กว้างขวางขึ้น

labour-thai music 1-05-58 2

          เมื่อราว พ.ศ. 2506-2507 การตลาดเจาะกลุ่มลูกค้าทำให้มีชื่อเฉพาะเรียกเพลงดนตรีพวกนี้ว่าเพลงลูกทุ่ง แล้วมีพัฒนาการด้วยลักษณะเฉพาะตัวกว้างขวางสืบมา

 

ทักท้วง ถกเถียง

          ผมไม่ใช่นักดนตรี ไม่ว่าสากลหรือไทย และไม่ใช่นักค้นคว้าวิชาการใดๆ

          เป็นแค่คนเขียนหนังสือและคนทำหนังสือพิมพ์ ที่ต้องติดตามอ่านหนังสือทั้งวิชาการและไม่วิชาการของผู้รู้ผู้เชี่ยวชาญทั้งหลาย เพื่อสั่งสมไว้อ้างอิงและลอกเลียนใช้ประกอบอาชีพโดยสุจริต ไม่คิดอะไรได้ด้วยตัวเองทั้งหมด

          ดังนั้น ข้อความที่ผมเขียนย่อมไม่ใช่ข้อยุติถูกต้อง จึงทักท้วงถกเถียงได้ทุกเรื่อง หรือโยนทิ้งไปได้ก็ยิ่งดี