มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 17 เมษายน 2558

 

พระประแดง มีสงกรานต์

      เมืองพระประแดง มีพัฒนาการมาตั้งแต่ยุคต้นอยุธยา ราว 500 ปีมาแล้ว

      แต่กว่าจะถึงทุกวันนี้อยู่ อ. พระประแดง จ. สมุทรปราการ ต้องย้ายที่หลายแห่ง มีความเป็นมาอย่างย่อที่สุด 3 ระยะ ดังนี้

  1. ยุคต้นอยุธยา เมืองพระประแดง เก่าสุด อยู่บริเวณคลองเตย กรุงเทพฯ
  2. ยุคปลายอยุธยา เมืองพระประแดง ย้ายไปอยู่ อ. เมือง จ. สมุทรปราการ ทำให้มีชื่อบางเจ้าพระยา
  3. ยุครัตนโกสินทร์ สืบจนทุกวันนี้ เมืองพระประแดง ย้ายไปอยู่บริเวณ อ. พระประแดง จ. สมุทรปราการ

 

พระประแดง เคยอยู่คลองเตย

      เมืองพระประแดง แรกสุดยุคต้นอยุธยา อยู่คลองเตย มีคำอธิบายแรกสุดอยู่ในพระนิพนธ์สมเด็จฯ เจ้าฟ้ากรมพระยานริศรานุวัดติวงศ์ ทูลสมเด็จฯ กรมพระยาดำรงราชานุภาพ ว่า

      “ที่ใต้คลองเตยลงไปหน่อยเดียว มีวัดหน้าพระธาตุ มีศาลเจ้าพระประแดง —–

      ทำให้คิดว่าเมืองพระประแดงเดิมตั้งอยู่ที่คลองเตย”

      (สาส์นสมเด็จ เล่ม 12 องค์การค้าของคุรุสภา 2504 หน้า 258-259)

 

“พระประแดง” จากภาษาเขมร

      พระประแดง เพี้ยนจากคำเขมรว่ากัมรเตง เพื่อจะให้หมายถึงรูปเคารพศักดิ์สิทธิ์ในศาสนาพราหมณ์ของขอม (เขมร)

      เพราะมีศาลพระประแดงของเทวรูป 2 องค์ มีจารึกนามว่าพระยาแสนตา กับบาทสังขกร

      ซึ่งพบโดยบังเอิญบริเวณคลองสำโรง (จ. สมุทรปราการ) ในแผ่นดินสมเด็จพระรามาธิบดี (ที่ 2 ครองราชย์ ระหว่าง พ.ศ. 2034-72)

      คลองสำโรง ปัจจุบันเป็นพื้นที่ติดต่อกันระหว่างเขตบางนา กรุงเทพฯ กับ อ. เมือง จ. สมุทรปราการ

      ต่อมา พระยาละแวกยกทัพตีอยุธยา เมื่อต้นแผ่นดินพระมหาธรรมราชา (พ.ศ. 2112-33) แล้วเชิญเทวรูป 2 องค์ ไปกัมพูชา

 

เจ้าพระยา ได้ชื่อจากเทวรูปพระประแดง

      “บางเจ้าพระยา” เป็นชื่อเรียกบริเวณปากแม่น้ำเจ้าพระยามานานตั้งแต่แผ่นดินพระนารายณ์ฯ หมายถึงเทวรูป 2 องค์

      บาง คือ ชุมชนบริเวณปากลำน้ำ, เจ้า คือ เทวรูป, พระยา คือ พญาแสนตาและพญาบาทสังฆกร พบที่คลองสำโรง

      เมืองพระประแดงที่คลองเตย เคยย้ายมาอยู่ที่เมืองปากน้ำ (สมุทรปราการ) จึงเรียกปากน้ำว่าบางเจ้าพระยา

      แล้วเรียกปากแม่น้ำตรงนั้นว่า ปากแม่น้ำบางเจ้าพระยา นานเข้าจนทุกวันนี้ก็กร่อนเหลือว่า แม่น้ำเจ้าพระยา

      ทั้งหมดนี้ ผมสรุปจากบทความวิชาการเรื่องเมืองพระประแดง : จากคลองเตย มานครเขื่อนขันธ์ จบที่อำเภอพระประแดง ของ รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล (อาจารย์ประจำภาควิชาประวัติศาสตร์ มหาวิทยาลัยรามคำแหง)

      พิมพ์ครั้งแรกในวารสารดำรงวิชาการ [ของคณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร ปีที่ 12 ฉบับที่ 1 (มกราคม-มิถุนายน) 2556 หน้า 21-58]

      ผมเคยรวบรวมเป็นเอกสารชื่อบ้านนามเมือง ให้ สวช. (สำนักงานคณะกรรมการวัฒนธรรมแห่งชาติ กระทรวงวัฒนธรรม) พิมพ์แจกสงกรานต์พระประแดง เมษายน 2550 แต่ขณะนี้ตรวจสอบพบว่ามีข้อบกพร่องวิปลาสคลาดเคลื่อนหลายแห่ง

      เมื่อมีงานวิชาการของ อ. รุ่งโรจน์ ภิรมย์อนุกูล ถูกต้องสมบูรณ์ครบถ้วนกว่า จึงนำมาแบ่งปันให้แพร่หลายในสงกรานต์พระประแดงปีนี้d.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);