มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 7 เมษายน 2558

 

ศิลปะ แปลว่าวิชาความรู้

          ศิลปวิทยา หมายถึง วิชาความรู้ต่างๆ

          ผู้รู้เรื่องนี้มีคำอธิบายไว้นานแล้วว่า ศิลป มาจากคำสันสกฤต (บาลีว่า สิปฺป) ตรงกับคำละตินว่า ARS แปลว่าวิชาความรู้ต่างๆ (general knowledge) อันเป็นพื้นฐานทั่วไปของความเป็นมนุษย์

          ตรงกับปัจจุบันเรียกมนุษยศาสตร์ แต่ในนิทานจักรๆวงศ์ๆเรียกศิลปศาสตร์ (ไม่เหมือน Liberal Arts ทุกวันนี้)

          มีตัวอย่างรายชื่อหมวดวิชาความรู้ (ในระเบียบว่าด้วยการขอพระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา พ.ศ. 2521) ดังนี้

          (1) มนุษยศาสตร์ (2) ศึกษาศาสตร์ (3) วิจิตรศิลป์ (4) สังคมศาสตร์ (5) นิติศาสตร์ (6) วิทยาศาสตร์ (7) วิศวกรรมศาสตร์ (8) แพทยศาสตร์ (9) เกษตรศาสตร์ หรือ (10) สาขาวิชาอื่นๆ ฯลฯ

          ล่าสุดมีประกาศในราชกิจจานุเบกษา (24 มีนาคม 2557) เรื่องทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ พระราชทานเหรียญดุษฎีมาลา เข็มศิลปวิทยา ประจำปี 2557 ให้แก่ผู้ทรงคุณวุฒิในทางศิลปวิทยา จำนวน 5 ราย

          ขอคัดมาบอกกล่าวให้รู้ทั่วกันด้วยความเคารพ ดังนี้

          สาขามนุษยศาสตร์ นางสาวปราณี กุลละวณิชย์ สาขาวิทยาศาสตร์ นายอมเรศ ภูมิรัตน์ สาขาวิศวกรรมศาสตร์ นายสุทธิศักดิ์ ศรลัมพ์ สาขาแพทยศาสตร์ พลโท ธำรงรัตน์ แก้วกาญจน์ สาขาดนตรี นายพูนพิศ อมาตยกุล

 

ศิลปะ คือวิชาความรู้

          ศิลปวิทยา หมายถึงวิชาความรู้ต่างๆ ส่วนคำว่าศิลปวิทยาการ หมายถึงผู้ทำวิชาความรู้ต่างๆ ได้แก่ ครูบาอาจารย์และฤๅษี มีในตำนานพงศาวดาร เช่น

          เมืองละโว้ (ลพบุรี) เมื่อเรือน พ.ศ. 1700 เป็นศูนย์กลางของศิลปวิทยาการยุคนั้น ดังนั้นพระร่วง (กรุงสุโขทัย) กับพญางำเมือง (เมืองพะเยา) จึงไปศึกษาเล่าเรียนศิลปวิทยาอยู่ด้วยกันในสำนักสุกกทันตฤๅษีที่เขาสมอคอน กลางทุ่งนอกเมืองละโว้

          “ชีวีนี้สั้น ศิลปะยืนยาว” คติฝรั่งโบราณยุคแรกๆ หมายถึง ชีวิตนี้สั้น วิชาความรู้ หรือศิลปวิทยายืนยาว มีกลอน 4 วรรค ว่า

          ชีวีนี้สั้นนักหนา                      วิชาความรู้ยืนยาวยิ่ง

          รู้เท่าทันโลกชีวิตจริง              ว่าเท่าเทียมทุกสิ่งสัมพันธ์กัน

          หลังจากนั้น (เมื่อไรก็ไม่รู้) เศรษฐกิจการเมืองสังคมโลกเปลี่ยนแปลง ส่งผลให้ความหมายของคำว่า“ศิลปะ”ก็เปลี่ยนไป

          หมายถึง ความงาม, สิ่งที่สร้างขึ้นเป็นรูปรอยเพื่อสื่อทางอารมณ์หรือความรู้สึก, งานสร้างสรรค์เป็นชิ้นๆ อย่างๆ เช่น รูปเขียน, รูปวาด, รูปปั้น, รูปแกะสลัก, ฯลฯ โดยปัจเจกชนมีตัวตนเรียกกันภายหลังว่าศิลปิน

          คนเราควรมีศิลปวิทยา คือวิชาความรู้พื้นฐานทั่วไป เพื่อความเป็นคนอย่างสมบูรณ์ จะได้รู้สดับตรับฟังความคิดเห็นแตกต่างอย่างนอบน้อมถ่อมตัว

          โดยไม่ด่วนตัดสินตามอำเภอใจว่าคนอื่นชั่วร้าย แล้วยกตนเองเป็นคนดีเหนือคนอื่น}