มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 2 เมษายน 2558

 

อยุธยา มีบ้านโพธิ์สามต้น

          บ้านโพธิ์สามต้น อยู่เหนือเพนียดช้างขึ้นไปถึงเขต อ. บางปะหัน อยุธยา ผมไปๆมาๆบ่อยมาก เพราะภูมิประเทศเปลี่ยนไป อยากเข้าใจต้องดูซ้ำแล้วซ้ำอีก แต่ไม่เข้าใจ ไม่รู้ว่าค่ายโพธิ์สามต้นอยู่ไหน?

          ต้องขอความรู้จาก คุณพเยาว์ เข็มนาค ถึงเพิ่งรู้ความจากงานวิจัย มีหลายหน้า ได้ขออนุญาตสรุปสั้นๆ มาพิมพ์แบ่งปันแล้ว (ดูสุวรรณภูมิในอาเซียน ฉบับวันนี้)

          ที่วิเศษสุดสำหรับผมเพราะคาดไม่ถึง คือ ที่มาของชื่อโพธิ์สามต้น ที่คุณพเยาว์ค้นได้จากบทเสภาขุนช้างขุนแผนตอนปลูกโพธิ์เสี่ยงทาย 3 ต้นของนางทองประศรี, นางพิม, และพลายแก้ว ก่อนยกทัพไปตีเชียงใหม่

          พเยาว์ เข็มนาค (อายุ 67 ปี) เป็นคนอยุธยาโดยกำเนิด จบ ม.ศ.3 จากโรงเรียนอยุธยาอนุสรณ์ แล้วไม่เรียนอะไรต่ออีก จึงสมัครเข้ารับราชการกรมศิลปากรเมื่อ 50 ปีที่แล้ว ราว พ.ศ. 2508-9

          ศึกษาหาความรู้ด้วยตนเองจากประสบการณ์ตรง โดยขอเป็นศิษย์ครูพักลักจำขณะรับราชการร่วมสมัยกับนักปราชญ์ผู้ใหญ่ยุคนั้น เช่น อ. จำรัส เกียรติก้อง, อ. ชิน อยู่ดี, อ. จิรา จงกล, อ. มานิต วัลลิโภดม ฯลฯ

          รับมอบหมายให้คัดลอกภาพเขียนสีบนหน้าผาและผนังถ้ำทั่วอีสานด้วยฝีมือล้วนๆที่ไม่เคยเรียนช่าง (แต่มีพ่อเป็นช่าง) เช่น ผาแต้ม (อ. โขงเจียม จ. อุบลฯ) มีรวมพิมพ์อยู่ในหนังสือของกรมศิลปากร คือศิลปะถ้ำสมัยก่อนประวัติศาสตร์ในประเทศไทย (พิมพ์ พ.ศ. 2539)

          ปัจจุบัน เกษียณอายุราชการ แล้วเป็นนักวิจัยอิสระ ที่สำนักศิลปากรอยุธยายังจ้างให้ทำวิจัยปีละ 1 เรื่อง

          เรื่องต่อไปผมขอร้องว่าควรเป็นภูมิประเทศและภูมิสถานอยุธยา ว่าด้วยแม่น้ำลำคลองห้วยหนองบึงและหมู่บ้านที่มีมากเกินกว่าใครจะทำได้หมดในชั่วชีวิต

          เพราะนานมากแล้วไม่มีใครตรวจสอบชำระและรวบรวมสภาพดั้งเดิมก่อนที่เปลี่ยนแปลง และแม่น้ำลำคลองเปลี่ยนไป

          แต่คุณพเยาว์ทำได้ดี เพราะเห็นสิ่งนี้มาตั้งแต่เกิดและเติบโตจนอาวุโสซิติเซ่น}