มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 11 กุมภาพันธ์ 2558

 

ศาสนา-การค้า-การเมือง

         โลกปัจจุบันเป็นเรื่องอำนาจเศรษฐกิจ-การเมือง ส่วนอดีตอยู่ในอำนาจของศาสนา-การเมือง

         ศาสนาจากอินเดียล้วนเป็นเครื่องมือการเมืองและการค้าโลก เพื่อแย่งชิงเส้นทางติดต่อแลกเปลี่ยนกับจีนแล้วจะมั่งคั่ง โดยผ่านสุวรรณภูมิในอุษาคเนย์

         มีตัวอย่างในคัมภีร์และชาดกต่างๆจากอินเดียและลังกา เช่น มหาชนก ฯลฯ

         “อำนาจศาสนาถูกหยิบยืมไปใช้สร้างความชอบธรรมในทางโลก และอำนาจทางโลกก็ถูกหยิบยืมมาใช้เผยแผ่อุดมคติทางศาสนาเช่นกัน ไม่อาจแยกขาดจากกันได้เด็ดขาด”

         ข้อความยกมานี้ได้จากบทความเรื่องปฏิรูปพุทธศาสนา คอลัมน์ ธรรมนัว โดย วิจักขณ์ พานิช พิมพ์ในมติชน ตั้งแต่ปลายปีที่แล้ว (ฉบับวันอาทิตย์ที่ 16 พฤศจิกายน พ.ศ. 2557 หน้า 6)

         ผมคิดว่าเป็นข้อเขียนสำคัญมาก ที่ควรพิจารณาไตร่ตรองถึงแนวทางอนาคตของศาสนาในไทย จะคัดสรุปมาอีกอย่างย่อๆดังนี้

         สังคมพุทธของไทยในตอนนี้ คือการเปลี่ยนผ่านสังคมไปสู่สำนึกความเป็นประชาธิปไตย

         องค์กรพุทธศาสนาต้องปฏิรูปตัวเองจากการตัดขาดกับโลกของความเป็นจริงด้วยกระบวนการแยกรัฐกับศาสนา และการส่งเสริมสำนึกแห่งการเคารพสิทธิ เสรีภาพ และความเสมอภาค พุทธธรรมจะได้รับการปลดปล่อยและสังคายนาโดยจิตวิญญาณประชาธิปไตย และการมีส่วนร่วมทางศาสนธรรมของพลเมืองทุกคนเอง

         ในปัจจุบันทุกองค์กรต่างมีความพยายามที่จะใช้ประโยชน์กับโลกทุนนิยมในนามการเผยแผ่ศาสนาอยู่ด้วยกันทั้งนั้น

         องค์กรศาสนาที่ใช้รูปแบบการบริหารจัดการที่มีประสิทธิภาพในเชิงอาสาสมัครเพื่อสังคม และการลงทุนในเชิงธุรกิจเพื่อต่อยอดบุญกุศลแปลงทุนให้เป็นบุญ เป็นหนึ่งในรูปแบบการปรับตัวของพุทธศาสนาในโลกทุนนิยมสมัยใหม่ที่น่าสนใจมาก

         แทบจะทุกองค์กรศาสนาในปัจจุบันต่างก็มีแง่มุมของการแสวงหาผลประโยชน์ด้วยกันทั้งนั้น

         ไม่ว่าจะเป็นการจัดโครงสร้างองค์กรเชิงธุรกิจ, เครือข่ายอาสาสมัคร, ศรัทธา, เงินบริจาค, ความสัมพันธ์กับผู้มีอำนาจ, นักธุรกิจ นักการเมือง, อิทธิพลที่มีต่อสื่อ ฯลฯ เพียงแต่จะทำน้อย ทำมาก ทำเนียน หรือทำไม่เนียนเท่านั้นเอง

         แต่ที่พรางตาอยู่จนมองไม่เห็น อาจเพราะเราสวมแว่นศรัทธามองอยู่ตลอดเวลา

         สิ่งสำคัญคือการพัฒนารากฐานทางสติปัญญาของสังคมโลกวิสัย ที่สามารถเท่าทันและรองรับความหลากหลายทางความเชื่อทางศาสนาเหล่านี้ให้ได้

         บทความฉบับเต็มของวิจักขณ์ ควรแบ่งปันให้แพร่หลายกว้างขวาง แล้วร่วมกันหาช่องทางลดการหลอกลวงที่มีผ้าเหลืองคลุม โดยปฏิรูปวัดและพระสงฆ์เป็นองค์กรในโลกทุนนิยมอย่างตรงไปตรงมาและสง่าผ่าเผย