มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 6 กุมภาพันธ์ 2558

 

พระลอ อยู่ลาว, เพื่อนแพง อยู่ไทย

          วรรณกรรมกระแสหลัก ถูกแช่แข็งจนเสียของ เช่น เรื่องพระลอ ที่อธิบายซ้ำๆเฉพาะมุมโรแมนติคจนเป็นซาก

          พระลอ เป็นคำบอกเล่าเก่าแก่ที่เรียก นิทาน, ตำนาน, หรือจะเรียกนิยายก็ได้ เพราะไม่เป็นเรื่องจริง จึงไม่มีตัวตนจริงในประวัติศาสตร์

          แต่แต่งโดยอาศัยเค้าโครงความทรงจำเหตุการณ์ทางสังคมและเศรษฐกิจการเมืองที่มีร่องรอยอยู่เมื่อราวเรือน พ.ศ. 1700 เรื่องความขัดแย้งของกลุ่มชาติพันธุ์ที่อยู่สองฝั่งโขง เช่น ตระกูลมอญ-เขมร, ตระกูลไทย-ลาว, ตระกูลม้ง-เย้า, ฯลฯ เพื่อแย่งชิงอำนาจควบคุมเส้นทางคมนาคมสองฝั่งแม่น้ำโขง และใกล้เคียง

          ลอ แปลว่า งาม, ดี ยืมจากคำเขมร ว่า ลออ (อ่าน ละ-ออ)

          พระลอ อยู่เมืองแมนสรวง คือ เมืองหลวงพระบาง ดินแดนล้านช้าง ในลาว เพราะเป็นเชื้อสายแถน (แมนสรวง หมายถึง เมืองแถน คือ เมืองเทวดา, เมืองฟ้า, เมืองสวรรค์)

          เชื้อสายแถน โยกย้ายมาจากเมืองแถน อยู่ภาคเหนือของเวียดนาม (ปัจจุบันเรียกเดียนเบียนฟู) ตำนานเล่าว่าขุนบรมมีลูกชาย 7 คน ส่งไปครองเมืองต่างๆ ลูกชายคนโตครองเมืองหลวงพระบางชื่อขุนลอ

          ผู้แต่งเรื่องพระลอได้เค้าชื่อจากตำนานขุนบรม จึงให้ท้าวแมนสรวง เจ้าเมืองแมนสรวง มีลูกชายชื่อพระลอ

          พระเพื่อน พระแพง (เพื่อน ผู้รักใคร่กัน, ผู้อยู่ด้วยกัน แพง หวงแหน, สงวน, รัก) อยู่เมืองสรอง เป็นเชื้อสายรุ่นหลานท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง แห่งล้านนา คือ เมืองพะเยา (จ. พะเยา) ดินแดนล้านนา ในไทย

          แม่น้ำกาหลง คือ แม่น้ำโขง เวียดนามเรียกว่ากิวล็อง (ปากน้ำโขงที่เวียดนามแยกเป็น 9 สาย ชาวเวียดเชื่อว่าเป็นมังกร 9 ตัว) จีนเรียกว่ากิวลุ่ง หมายถึง แม่น้ำที่มีมังกรนาค 9 ตัวปกปักรักษา (นาคหรือลวงของไทย-ลาว เป็นชนิดเดียวกับมังกรของจีน ที่เรียก เล้ง, หลง)

          ปัญหาที่นักปราชญ์ราชบัณฑิตคิดค้นถกเถียงกันมานานมาก แต่ยังตกลงกันไม่ได้คือ แม่น้ำกาหลง อยู่ที่ไหน?

          เคยมีนักค้นคว้าชี้ไปที่เวียงกาหลง (อ. เวียงป่าเป้า จ. เชียงใหม่) แต่ก็เป็นเวียงบนเนินเขาเตี้ยๆ ลำน้ำที่ไหลผ่านบริเวณนั้นชื่อน้ำแม่ลาว ไม่เรียกน้ำแม่กาหลง ฉะนั้นชื่อเวียงกาหลงไม่เกี่ยวกับแม่น้ำกาหลงในวรรณคดีเรื่องพระลอ เพียงแต่มีชื่อพ้องกัน

          ปู่พระลอ (คือท้าวแมนสรวง) ฆ่าปู่เพื่อนแพง (คือท้าวฮุ่ง) ในวรรณกรรมเรื่องพระลอได้กล่าวพาดพิงถึงเหตุการณ์ความขัดแย้งจนเป็นสงครามระหว่างคนสองกลุ่มอย่างน้อย 2 ครั้ง เป็นเหตุให้ท้าวฮุ่งฯตาย

          พระเพื่อน พระแพง และพระลอ จึงต้องถูกพิฆาตให้ยืนตายพร้อมกันสามคน เพราะฝ่าฝืนคำสั่งย่า(ของเพื่อนแพง)ที่อาฆาตปู่พระลอ

          ท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง เป็นเรื่องตอนต้นของพระลอ, พระลอ เป็นเรื่องตอนปลายของท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง

          ผมเคยเขียนเรื่องนี้อย่างละเอียดไว้หลายครั้ง ดูได้ใน www.sujitwongthes.com

          ทั้งหมด เกี่ยวข้องกับประวัติศาสตร์สังคมและเศรษฐกิจการเมือง บริเวณสองฝั่งแม่น้ำโขงตอนบน ในเรือน พ.ศ. 1700 (ก่อนรับพุทธศาสนา) ระหว่างกลุ่มชาติพันธุ์ต่างๆ ในดินแดนที่เรียกชื่อภายหลังว่าล้านช้างกับล้านนา

          แต่นักวรรณกรรมแช่แข็งไว้ ให้เป็นเพชรในมือลิง