Download PDF

 มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 12 ธันวาคม 2557

 

วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ

. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี

แหล่งจุดบั้งไฟขอฝนของคนพวน

 

          วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ (อ่านว่า สี-มะ-หา-โพด) ชาวบ้านทั่วไปเรียกสั้นๆ ว่า วัดต้นโพธิ์ฯ

          เป็นวัดสำคัญของ อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี ศูนย์กลางจุดบั้งไฟขอฝนเดือนห้าของชาวพวน มีในพระราชหัตถเลขาของ ร.5

          สร้างขึ้นปลายแผ่นดิน ร.3 ระหว่าง พ.ศ. 2380-2390 (หรือหลัง พ.ศ. 2380 และก่อน พ.ศ. 2391)

 ต้นไม่ใหญ่ที่วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ (ภาพถ่ายโดย พงษ์ศักดิ์ โพธิ์งาม)

ต้นไม่ใหญ่ที่วัดต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ (ภาพถ่ายโดย พงษ์ศักดิ์ โพธิ์งาม)

หลวงพ่ออิด สร้างวัดต้นโพธิ์ฯ

          หลวงพ่ออิดกับชาวพวนร่วมกันสร้างวัดต้นโพธิ์ฯ เมื่อปลายแผ่นดิน ร.3 ก่อน พ.ศ. 2390 มีบอกไว้ในพระราชหัตถเลขา ร.5 เมื่อ พ.ศ. 2451 ตอนหนึ่งว่า

          “มีพระรูปหนึ่งออกมาสร้างวัด เรียกชื่อว่าหลวงพ่ออิด จะถามหาปีเดือนว่าได้สร้างเมื่อใดก็บอกไม่ถูก ได้ความแต่ว่าวัดนั้นได้สร้างมาแต่เมื่อยายแก่อายุ 60 ปี ได้เห็นเป็นวัดอยู่แล้ว พระเป็นไทยบ้าง ลาวบ้างปนกัน”

weekly12-12-57 2

เลือกสถานที่สร้างวัด

          บริเวณที่หลวงพ่ออิดและชาวพวนสร้างวัดต้นโพธิ์ฯ มีต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิ์เป็นที่เคารพสักการบูชาของชาวดงชาวดอนอยู่ก่อน แต่รกร้างไปนานแล้ว

          โดยมีซากศาสนสถานเป็นเนินดินมีไม้รกปกคลุม กับมีสระน้ำเก่า มีน้ำกินน้ำใช้

          ก็พร้อมใจกันสร้างวัดตรงนี้ ด้วยเคยรู้และเคยมีประสบการณ์จากดินแดนสองฝั่งโขงในอีสานและลาว ว่าสร้างวัดสร้างบ้านแปลงเมืองต้องเลือกที่มีสิ่งศักดิ์สิทธิ์ประดิษฐาน หรือที่เคยเป็นบ้านเป็นเมืองมาก่อน เพราะเป็นพยานว่ามีคนเคยอยู่รอดได้ แล้วไม่แล้งน้ำแน่

โบสถ์เก่าวัดต้นโพธิ์ฯ (รูปเมื่อ พ.ศ. 2511) (ซ้าย) โบสถ์เก่าตั้งบนเนินดินสูง มีซากศิลาแลงเป็นก้อนกลมและเหลี่ยมจมในดิน ก่อนจะถูกขุดรื้อถอนออกมา (ขวา) ภายในโบสถ์เก่าที่รื้อไปแล้ว

โบสถ์เก่าวัดต้นโพธิ์ฯ (รูปเมื่อ พ.ศ. 2511) (ซ้าย) โบสถ์เก่าตั้งบนเนินดินสูง มีซากศิลาแลงเป็นก้อนกลมและเหลี่ยมจมในดิน ก่อนจะถูกขุดรื้อถอนออกมา (ขวา) ภายในโบสถ์เก่าที่รื้อไปแล้ว

วัดต้นโพธิ์ฯ ดงศรีมหาโพธิ์ (อ่านว่า สี-มะ-หา-โพ)

          วัดต้นโพธิ์ฯ อยู่ในดงศรีมหาโพธิ์ ได้ชื่อจากโพธิ์ต้นหนึ่ง เป็นที่สักการบูชาของชาวบ้านทั้งใกล้และไกล มีในพระราชหัตถเลขา ร.5 ความว่า

          “ดงศรีมหาโพธิ์นี้ ได้ชื่อจากต้นโพธิ์ต้นหนึ่ง ซึ่งว่าเป็นโพธิ์เก่าแก่ เป็นที่นับถือสักการบูชา”

          “โพธิ์นั้นตั้งอยู่บนโนน แต่คนแก่เขาบอกว่าไม่ใช่โนน เป็นทรายที่คนนับถือไปบูชา กองพอกๆ ขึ้นไปจนเป็นโนนสูงสัก 6 ศอกเศษ”

เมื่อได้พระศรีมหาโพธิ์จากอินเดีย, ลังกา รูปเก่าโดย ศรีศักร วัลลิโภดม ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2508 (ขวา) รอยพระบาท (ตามบันทึกของ ร.5) ทำจากโลหะ ส่วนฐานมีร่องรอยซ่อมแซม ส่วนพระบาทมีรอยชำรุดเป็นรูเล็กน้อย ปัจจุบันอยู่ในวิหาร พระคันธาร

เมื่อได้พระศรีมหาโพธิ์จากอินเดีย, ลังกา รูปเก่าโดย ศรีศักร วัลลิโภดม ถ่ายเมื่อ พ.ศ. 2508 (ขวา) รอยพระบาท (ตามบันทึกของ ร.5) ทำจากโลหะ ส่วนฐานมีร่องรอยซ่อมแซม ส่วนพระบาทมีรอยชำรุดเป็นรูเล็กน้อย ปัจจุบันอยู่ในวิหาร พระคันธาร

ต้นโพธิ์ และพระบาทจำลอง

          วัดต้นโพธิ์ฯ สมัย ร.5 มีสิ่งศักดิ์สิทธิ์อยู่แล้ว คือ ต้นโพธิ์ศรีมหาโพธิฯ และพระบาทจำลอง

          ถึงฤดูเดือนห้าของทุกปี มีงานนมัสการต้นโพธิ์และพระบาทจำลอง และมีจุดบั้งไฟกับดอกไม้เพลิง มีติดตลาดนัดซื้อขาย 2-3 วัน ร.5 ทรงมีพระราชหัตถเลขาเล่าว่า

          “ฤดูเดือนห้า ราษฎรพากันไปไหว้ต้นโพธิ์และพระบาท มาแต่ไกลจากเมืองพนมสารคาม ท่าประชุมและที่อื่นๆ เป็นตลาดนัดซื้อขายจอแจกัน 2 วัน 3 วัน และมีดอกไม้เพลิงบ้องไฟ เป็นต้นมาจุดในการนักขัตฤกษ์นี้”

adtodok5new