มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 18 ธันวาคม 2557

 

ยิ่งไปอยุธยา ยิ่งไม่ตาสว่าง

          ตั้งแต่สถานีรถไฟอยุธยา ไปทางทิศตะวันออก ถึงถนนสายเอเชีย เป็นปริมณฑลเมืองเก่า (โดยประมาณ) ศูนย์กลางรัฐอโยธยาศรีรามเทพนคร (เรียกทั่วไปว่า อโยธยา) ซึ่งเป็นต้นตระกูลของรัฐอยุธยา (หรือกรุงศรีอยุธยา)

          พูดอีกอย่างหนึ่งก็ได้ ว่ารัฐอยุธยาสืบตระกูลจากรัฐอโยธยาที่มีอยู่ก่อนราว 200 ปี (ส่วนรัฐอโยธยา สืบมาจากรัฐอะไร เอาไว้พูดกันคราวหลัง)

          นับแต่ได้อ่านคำอธิบายภูมิประวัติศาสตร์รัฐอโยธยา (ของ อ. ศรีศักร วัลลิโภดม ในจดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์) ผมต้องระหกระเหินเดินมะงุมมะงาหราแสวงหาร่องรอยแม่น้ำลำคลองของอโยธยาอย่างกะพร่องกะแพร่ง (ดูแผนที่ไม่ได้ เพราะตัวอักษรเล็กมาก)

          ครั้งแรกวันพุธที่ 10 ธันวาคม แล้วไปซ้ำอีกเมื่อวันอาทิตย์ที่ 14 ธันวาคม กว่าจะเข้าใจต้องไปซ้ำอีกหลายรอบ (เพราะไม่ฉลาด ต้องทำซ้ำๆหลายครั้ง แม้เรียนหนังสือก็ต้องซ้ำชั้นหลายหน จนครูบาอาจารย์ระอา)

          ยิ่งไปอยุธยา ก็ยิ่งไม่ตาสว่าง เพราะยิ่งทำให้รู้ว่านักประวัติศาสตร์โบราณคดีไทยยังมองข้ามสังคมวัฒนธรรมสำคัญๆของชุมชน ด้วยหลงไปทางศิลปวัฒนธรรมคือวัดกับวังของคนชั้นสูงและคนชั้นนำ

          กลับจากอยุธยา ต้องหาเอกสารอ่านเพิ่มเติม ทั้งพระราชพงศาวดาร, ตำนาน, จดหมายเหตุ, ฯลฯ ทำให้สงสัยช่วงเปลี่ยนผ่านจากสังคมทาสแบบพราหมณ์เขมร เป็นสังคมไพร่แบบพุทธสยาม จะมีความขัดแย้งรุนแรงมากน้อยขนาดไหน? ยังไม่พบงานวิจัยเรื่องนี้ คิดเองไม่ได้ เพราะไม่ฉลาด

          แต่พบพระกระแสพระพุทธเจ้าหลวง ร.5 เล่าถึงเหตุผู้ดีกลายเป็นไพร่—ไพร่กลายเป็นผู้ดี จากความขัดแย้งการเมืองในราชสำนักอยุธยา 417 ปี ฆ่ากันมาหลายแผ่นดิน จะคัดพอสังเขปแล้วจัดย่อหน้าใหม่มาแบ่งปันไว้อ่านกันเล่นๆ อย่าคิดว่าเป็นเรื่องจริงจังอะไร ต่อไปนี้

 

ผู้ดีกลายเป็นไพร่

          แผ่นดินพระเจ้าทรงธรรม ฆ่าขุนนางเก่าครั้งแผ่นดินเจ้าฟ้าศรีเสาวภาคย์ แผ่นดินพระเจ้าปราสาททอง ฆ่าขุนนางพวกพระเชษฐา แต่เห็นจะน้อย

          แผ่นดินพระนารายน์ ฆ่าขุนนางที่เป็นพวกเจ้าฟ้าไชยและพระศรีสุธรรมราชา เห็นจะเกือบหมด เปลี่ยนใหม่ทั้งสำรับ

          แผ่นดินพระเพทราชาฆ่าขุนนางแผ่นดินพระนารายน์หย่อยมาจนถึงไปตีนครราชสีมา เห็นจะเรียกว่าเกือบหมดได้

          แผ่นดินขุนหลวงเสือ เห็นจะฆ่ามาก —– แผ่นดินขุนหลวงท้ายสระเคราะห์ดีไม่ต้องฆ่าใคร แต่ขุนนางแผ่นดินขุนหลวงเสือเห็นจะมีน้อยเพราะอยู่ในราชสมบัติน้อย ตั้งไม่ทันเต็มที่

          แผ่นดินขุนหลวงบรมโกษฐ ชาววังหลวงเห็นจะตายเกือบหมด —–

          คิดดูในระหว่าง 90 ปี ฆ่าเททิ้งกันเสียถึง 7 ครั้ง เกือบเป็น 13 ปี ฆ่ากันครั้งหนึ่ง หรือถ้ารอดตายก็กลายเป็นไพร่หลวงแลตะพุ่นหญ้าช้าง

          ถ้าจะนับพวกที่ไม่ตาย ก็ต้องว่าผู้ดีกลายเป็นไพร่ๆ กลายเป็นผู้ดีถึง 7 ครั้ง ใน 90 ปีนั้น

          (พระกระแสพระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง สอบเรื่องราวตำราพระเมรุกรมหลวงโยธาเทพกับพระราชพงศาวดาร ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2446 อยู่ในหนังสือประชุมจดหมายเหตุสมัยอยุธยา ภาค 1 คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี สำนักนายกรัฐมนตรี พิมพ์เผยแพร่ พ.ศ. 2510 หน้า 106)