Download PDF

มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 18 ธันวาคม 2557

 

ยิ่งไปอยุธยา ยิ่งไม่ตาสว่าง

          ตั้งแต่สถานีรถไฟอยุธยา ไปทางทิศตะวันออก ถึงถนนสายเอเชีย เป็นปริมณฑลเมืองเก่า (โดยประมาณ) ศูนย์กลางรัฐอโยธยาศรีรามเทพนคร (เรียกทั่วไปว่า อโยธยา) ซึ่งเป็นต้นตระกูลของรัฐอยุธยา (หรือกรุงศรีอยุธยา)

          พูดอีกอย่างหนึ่งก็ได้ ว่ารัฐอยุธยาสืบตระกูลจากรัฐอโยธยาที่มีอยู่ก่อนราว 200 ปี (ส่วนรัฐอโยธยา สืบมาจากรัฐอะไร เอาไว้พูดกันคราวหลัง)

          นับแต่ได้อ่านคำอธิบายภูมิประวัติศาสตร์รัฐอโยธยา (ของ อ. ศรีศักร วัลลิโภดม ในจดหมายข่าวมูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์) ผมต้องระหกระเหินเดินมะงุมมะงาหราแสวงหาร่องรอยแม่น้ำลำคลองของอโยธยาอย่างกะพร่องกะแพร่ง (ดูแผนที่ไม่ได้ เพราะตัวอักษรเล็กมาก)

          ครั้งแรกวันพุธที่ 10 ธันวาคม แล้วไปซ้ำอีกเมื่อวันอาทิตย์ที่ 14 ธันวาคม กว่าจะเข้าใจต้องไปซ้ำอีกหลายรอบ (เพราะไม่ฉลาด ต้องทำซ้ำๆหลายครั้ง แม้เรียนหนังสือก็ต้องซ้ำชั้นหลายหน จนครูบาอาจารย์ระอา)

          ยิ่งไปอยุธยา ก็ยิ่งไม่ตาสว่าง เพราะยิ่งทำให้รู้ว่านักประวัติศาสตร์โบราณคดีไทยยังมองข้ามสังคมวัฒนธรรมสำคัญๆของชุมชน ด้วยหลงไปทางศิลปวัฒนธรรมคือวัดกับวังของคนชั้นสูงและคนชั้นนำ

          กลับจากอยุธยา ต้องหาเอกสารอ่านเพิ่มเติม ทั้งพระราชพงศาวดาร, ตำนาน, จดหมายเหตุ, ฯลฯ ทำให้สงสัยช่วงเปลี่ยนผ่านจากสังคมทาสแบบพราหมณ์เขมร เป็นสังคมไพร่แบบพุทธสยาม จะมีความขัดแย้งรุนแรงมากน้อยขนาดไหน? ยังไม่พบงานวิจัยเรื่องนี้ คิดเองไม่ได้ เพราะไม่ฉลาด

          แต่พบพระกระแสพระพุทธเจ้าหลวง ร.5 เล่าถึงเหตุผู้ดีกลายเป็นไพร่—ไพร่กลายเป็นผู้ดี จากความขัดแย้งการเมืองในราชสำนักอยุธยา 417 ปี ฆ่ากันมาหลายแผ่นดิน จะคัดพอสังเขปแล้วจัดย่อหน้าใหม่มาแบ่งปันไว้อ่านกันเล่นๆ อย่าคิดว่าเป็นเรื่องจริงจังอะไร ต่อไปนี้

 

ผู้ดีกลายเป็นไพร่

          แผ่นดินพระเจ้าทรงธรรม ฆ่าขุนนางเก่าครั้งแผ่นดินเจ้าฟ้าศรีเสาวภาคย์ แผ่นดินพระเจ้าปราสาททอง ฆ่าขุนนางพวกพระเชษฐา แต่เห็นจะน้อย

          แผ่นดินพระนารายน์ ฆ่าขุนนางที่เป็นพวกเจ้าฟ้าไชยและพระศรีสุธรรมราชา เห็นจะเกือบหมด เปลี่ยนใหม่ทั้งสำรับ

          แผ่นดินพระเพทราชาฆ่าขุนนางแผ่นดินพระนารายน์หย่อยมาจนถึงไปตีนครราชสีมา เห็นจะเรียกว่าเกือบหมดได้

          แผ่นดินขุนหลวงเสือ เห็นจะฆ่ามาก —– แผ่นดินขุนหลวงท้ายสระเคราะห์ดีไม่ต้องฆ่าใคร แต่ขุนนางแผ่นดินขุนหลวงเสือเห็นจะมีน้อยเพราะอยู่ในราชสมบัติน้อย ตั้งไม่ทันเต็มที่

          แผ่นดินขุนหลวงบรมโกษฐ ชาววังหลวงเห็นจะตายเกือบหมด —–

          คิดดูในระหว่าง 90 ปี ฆ่าเททิ้งกันเสียถึง 7 ครั้ง เกือบเป็น 13 ปี ฆ่ากันครั้งหนึ่ง หรือถ้ารอดตายก็กลายเป็นไพร่หลวงแลตะพุ่นหญ้าช้าง

          ถ้าจะนับพวกที่ไม่ตาย ก็ต้องว่าผู้ดีกลายเป็นไพร่ๆ กลายเป็นผู้ดีถึง 7 ครั้ง ใน 90 ปีนั้น

          (พระกระแสพระบาทสมเด็จพระพุทธเจ้าหลวง สอบเรื่องราวตำราพระเมรุกรมหลวงโยธาเทพกับพระราชพงศาวดาร ทรงพระราชนิพนธ์เมื่อเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. 2446 อยู่ในหนังสือประชุมจดหมายเหตุสมัยอยุธยา ภาค 1 คณะกรรมการจัดพิมพ์เอกสารทางประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และโบราณคดี สำนักนายกรัฐมนตรี พิมพ์เผยแพร่ พ.ศ. 2510 หน้า 106)