Download PDF

 มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 11 พฤศจิกายน 2557

 

วันเพ็ญ เดือนสิบสอง

        เพลงรำวงลอยกระทง ของวงสุนทราภรณ์ กลายเป็นสัญลักษณ์ของประเพณีลอยกระทงในไทยโดยอัตโนมัติ

        ทำนองเพลงรำวงลอยกระทง เอามาจากของเก่าเรียกรำโทน เป็นทำนองดั้งเดิมของคนหลายชาติพันธุ์ในภูมิภาคสุวรรณภูมิ ถือเป็นวัฒนธรรมร่วม ทั้งของ ลาว, เขมร, และไทย ไม่มีใครเป็นเจ้าของฝ่ายเดียว

        ต่อมาไทยปรับปรุงท่าฟ้อนรำเป็นวงกลมประกอบจังหวะรำโทน แล้วเรียกรำวง

        คำร้อง มีผู้บอกเล่าว่าผู้แต่ง 2 คน คือ ครูเอื้อ กับ ครูแก้ว (เดลินิวส์ ฉบับวันพฤหัสบดีที่ 6 พฤศจิกายน 2557 หน้า 4)

        จะขอคัดเฉพาะที่สำคัญมาบันทึกไว้เป็นประวัติศาสตร์สังคมวัฒนธรรม ดังต่อไปนี้

        “ผู้แต่งเพลงนี้คือ ครูเอื้อ สุนทรสนาน และครูแก้ว อัจฉริยะกุล แห่งวงดนตรีสุนทราภรณ์

        อติพร สุนทรสนาน เสนะวงศ์ ทายาทของครูเอื้อ เล่าย้อนรำลึกไปในอดีตสมัยที่ครูทั้งสองร่วมกันแต่งเพลงรำวงลอยกระทงว่า

        เพลงนี้เป็นเหมือนกับเพลงเฉพาะกิจ เหตุการณ์เริ่มขึ้นในปี 2498 ที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ วันนั้นเป็นงานวันลอยกระทง ทางมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ติดต่อวงดนตรีสุนทราภรณ์ซึ่งคุณพ่อเป็นหัวหน้าวงไปเล่นให้ ซึ่ง

        วงดนตรีสุนทราภรณ์ไปเล่นที่มหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เป็นประจำ เนื่องจากผูกพันกันมากเพราะคุณแม่ (อาภรณ์ กรรณสูต สุนทรสนาน) เป็นอดีตนักศึกษามหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์

        วันนั้นที่ไปเล่นดนตรีในงานลอยกระทงในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ จึงมีครูเอื้อ ครูแก้ว และคุณแม่ด้วย ซึ่งประธานจัดงานขณะนั้นคือ อาจารย์ชมพู อรรถจินดา ทนายความใหญ่ในสมัยนั้น ใครๆ ก็ต้องรู้จักท่าน ปรากฏว่าท่านมาพูดกับคุณแม่ว่าช่วยขอให้ครูเอื้อแต่งเพลงลอยกระทงให้ทางมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์เพื่อเป็นที่ระลึกหน่อย

        คุณแม่จึงมาขอคุณพ่อซึ่งขณะนั้นครูทั้ง 2 ท่านอยู่ด้วยกันพอดี จึงนั่งลงที่ริมแม่น้ำเจ้าพระยา ในมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ และแต่งออกมาเป็นเพลงเดี๋ยวนั้นเลย

        จะสังเกตได้ว่าเนื้อเพลงสั้นมาก เพราะท่านแต่งเป็นลักษณะของเพลงเฉพาะกิจที่แต่งเดี๋ยวนั้น ต่อเดี๋ยวนั้น และร้องเดี๋ยวนั้นใช้เวลาแต่งครึ่งชั่วโมง ต่ออีกครึ่งชั่วโมงก็สามารถร้องได้ทันที ไม่มีใครคิดว่าจะโด่งดังมายาวนาน และโด่งดังไปทั่วโลกในขณะนี้

        ลักษณะของเพลงรำวงลอยกระทงเป็นที่โดดเด่น คือเนื้อเพลงสั้นเพราะปกติเนื้อเพลงครูแก้วจะยาวมาก สละสลวยให้ถ้อยคำที่เรียกว่าเป็นกาพย์ ฉันท์ กลอน แต่เพลงรำวงลอยกระทงนี้เรียกว่าแต่งขึ้นมาแบบให้ฟังง่ายๆ ซึ่งทุกคนบอกว่าได้ครอบคลุมเนื้อหาทุกอย่างของงานวันลอยกระทงไว้ครบ”

        เพลงรำวงลอยกระทง มีส่วนอย่างสำคัญให้ประเพณีลอยกระทงแพร่หลายทั่วประเทศ พร้อมด้วยแรงกระตุ้นของวัฒนธรรมท่องเที่ยวหลัง พ.ศ. 2500 ยุคจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์

        ก่อนหน้านี้ ลอยกระทงเป็นประเพณีของราชธานีกรุงเทพฯ และภาคกลางบางส่วนเท่านั้น ไม่ครอบคลุมทั่วประเทศเหมือนปัจจุบัน