มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 31 ตุลาคม 2557

 

ป่าช้า

          ป่าช้าสาธารณะที่ไม่ใช้ประโยชน์แล้ว กรมที่ดินเตรียมให้ชาวบ้านผู้ยากไร้เช่าทำกิน (มติชน ฉบับวันอังคารที่ 28 ตุลาคม 2557 หน้า 12)

          ป่าช้า แปลว่า ป่าไม่ดี เป็นป่าเลว ตรงกับทางภาคเหนือเรียก ป่าเฮ่ว, ป่าเห้ว ทางภาคใต้เรียก เปลว (รวบคำจาก ป่าเลว)

          ช้า ในคำว่าป่าช้า มีความหมายเดียวกับว่า เลว, ทราม, ต่ำ เป็นคำคล้องจองว่าเลวทรามต่ำช้า

          ป่าช้า เป็นป่าสาธารณะของชุมชนสมัยก่อน มีพื้นที่อยู่นอกหมู่บ้านห่างออกไป (และไม่มีวัด)

          เมื่อมีคนตายก็เอาศพไปทิ้งตามโคนไม้ให้แร้งกากิน ถ้ามีเครือญาติเป็นกำลังก็ขุดหลุมฝังศพไว้ในป่าช้านี้ บริเวณป่าช้าจึงมีซากศพเหม็นเน่าตลอดไป ถือเป็นสิ่งไม่ดี

          เมื่อรับศาสนาจากอินเดีย มีเผาศพ ก็เผาในป่าช้าซึ่งแยกจากวัด มีตัวอย่างป่าเห้วในภาคเหนือ ไม่อยู่ในวัด

          แต่ภาคกลางในสมัยหลังๆเปลี่ยนแปลงให้ป่าช้าที่เผาศพอยู่ในวัดจนทุกวันนี้

 

กรุงเทพฯ เก่าสุด

375 บาท

          ชุมชนเก่าแก่ที่สุดของกรุงเทพฯมีหลายแห่ง อายุราว 500-600 ปีมาแล้ว อยู่ในยุคต้นอยุธยา ราวแผ่นดินสมเด็จพระบรมไตรโลกนาถ เรือน พ.ศ. 2000

          ผมเขียนบอกไว้ในหนังสือกรุงเทพฯ กรุงธนฯ (หน้า 17-18) สรุปว่า หลักฐานสำคัญอยู่ในโคลงกำสรวลสมุทร (คนทั่วไปรู้จักในชื่อกำสรวลศรีปราชญ์) พรรณนาว่าตั้งเป็นชุมชนอยู่ห่างๆ เป็นช่วงๆ ตามลำดับจากเหนือลงใต้ ตลอดสองฝั่งแม่น้ำเจ้าพระยาสายเก่า ดังนี้

          บางเขน (เหนือสะพานพระราม 6, 7), บางกรูด กับ บางพลู (บริเวณสามเสน, บางพลัด), ฉมังราย (ต่อมาเรียกกลายเป็น สมอราย อยู่ย่านวัดราชาธิวาส), บางระมาด (อยู่ในคลองบางกอกน้อย), บางฉนัง (ปัจจุบันเรียกเพี้ยนเป็น บางเชือกหนัง), บางจาก (อยู่ในคลองบางกอกใหญ่ ใกล้เพชรเกษม), บางนางนอง (อยู่บางขุนเทียน เขตจอมทอง กทม.)

          ส่วนย่านเชิงสะพานพุทธ ฝั่งธนบุรี ตั้งแต่วัดประยุรวงศ์ เลียบแม่น้ำเจ้าพระยาขึ้นไปถึงย่านกุฎีจีน ต่อเนื่องวัดกัลยาณ์ เป็นดินดอนเกิดใหม่จากการทับถมของโคลนตม เพราะแต่เดิมกล่าวกันว่าเป็นเขตติดต่อย่านบางหลวง น้ำท่วมถึงกว้างใหญ่เหมือนอ่าว

          ชุมชนบริเวณนี้ ถ้าจะมีถึงยุคอยุธยา ก็ไม่น่าเกิน 300 ปีมาแล้ว ราวแผ่นดินสมเด็จพระนารายณ์ฯ หลังขุดแม่น้ำสายใหม่ และมีเมืองบางกอกแล้ว (บริเวณพระราชวังเดิม)

          แต่ไม่เก่าแก่ที่สุดของกรุงเทพฯd.getElementsByTagName(‘head’)[0].appendChild(s);