มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 29 กันยายน 2557

 

สุนทรภู่ เล่านิทานท้องถิ่นสระบุรี

          นิราศวัดเจ้าฟ้า ของ สุนทรภู่ (แต่งในนามลูกชาย เป็นสามเณรชื่อ พัด รู้จักทั่วไปว่า เณรพัด) เดินทางไปไกลจากอยุธยาถึงวัดร้างแห่งหนึ่งอยู่บนเนินเขา

          แล้วแต่งกลอนเล่าว่าวัดนี้มีชื่อในลายแทงที่ได้จากเมืองเหนือว่า“วัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์” สร้างโดย“พระเจ้าตะเภาทอง”

          นักปราชญ์และนักค้นคว้าวรรณคดีไทยตั้งแต่ยุคก่อนๆ ต่อมาจนถึงยุคนี้ พยายามเสาะหาวัดเจ้าฟ้าอยู่ไหน? แต่ยังสรุปแน่นอนไม่ได้

          ราว พ.ศ. 2508 มีนักค้นคว้ากลุ่มหนึ่งสืบค้นแล้วเสนอว่าวัดเจ้าฟ้าในปัจจุบันคือวัดเขาดิน (ต. ธนู อ. อุทัย) ที่อยุธยา

          ผมตามไปดูวัดเขาดินหลายครั้งเมื่อหลายปีมาแล้ว ยังไม่ปลงใจเชื่ออย่างนั้น เพราะกุญแจสำคัญของเรื่องนี้อยู่ที่ชื่อพระเจ้าตะเภาทองในนิทานท้องถิ่น ที่สุนทรภู่เขียนบอกชัดเจนในนิราศวัดเจ้าฟ้า

          พระเจ้าตะเภาทอง มีร่องรอยอยู่ในนิทานประจำถิ่นของบ้านอู่ตะเภา อ. หนองแซง ต่อเนื่อง อ. หนองแค จ. สระบุรี

          มีเมืองอู่ตะเภา เป็นเมืองโบราณยุคทวารวดี ราวหลัง พ.ศ. 1000 แล้วแพร่กระจายถึงละแวกใกล้เคียงอื่นๆอีกก็ได้

          เมื่อวันเสาร์ 20 กันยายน และต่อมาอีก 2-3 วัน ผมตระเวนไปเมืองอู่ตะเภา หนองแซง โดยได้รับความกรุณาแนะนำเส้นทางเข้าถึงเมืองจาก คุณธงชัย สาโค (นักโบราณคดีอยู่สำนักศิลปากร อยุธยา) เพราะลืมหมดแล้วว่าอยู่ตรงไหน?

          คุณพันธุ์ทิพย์ ธีระเนตร ผู้สื่อข่าวอิสระ กรุณาตรวจในอินเตอร์เน็ตได้ข้อมูลจากเว็บโรงเรียนหนองแซงวิทยาที่รวบรวมหลักฐานโบราณคดีไว้ดีมากๆ

          คุณทนงศักดิ์ หาญวงษ์ นักโบราณคดีเอกเทศ อยู่นครราชสีมา กรุณาตรวจสอบจากภาพถ่ายทางอากาศ แล้วทำผังเมืองอู่ตะเภาให้ใช้งานประกอบเรื่องนี้ เพราะผมหาไม่ได้จากทางการ

          (กรมศิลปากร ควรพิจารณาเรื่องแบ่งปันเผยแพร่ข้อมูลข่าวสารผ่านสื่อสาธารณะ ให้คนทั่วเขาถึงได้สะดวกและรวดเร็ว เพราะทุกวันนี้ไม่สะดวก แต่ส่วนมากไม่มี)

          เมืองอู่ตะเภา (สระบุรี) เป็นเครือข่ายชายฝั่งของรัฐทวารวดี มีศูนย์กลางอยู่ละโว้ (ลพบุรี) มีทางน้ำเชื่อมถึงอ่าวไทย ผ่านแม่น้ำป่าสักทางทิศตะวันตก กับแม่น้ำเจ้าพระยาทางทิศใต้

          แต่ถึงยุคสุนทรภู่ เมืองโบราณเหล่านี้รกร้างเกือบหมดแล้ว (ยกเว้นละโว้ หรือลพบุรี) คงเหลือร่องรอยเป็นนิทาน กับหลักฐานเป็นซากศาสนสถาน

          เส้นทางที่สุนทรภู่ตามลายแทงไปวัดเจ้าฟ้า จากอยุธยาน่าจะใช้คลองข้าวเม่าไปปลายทางด้านทิศตะวันออกถึงทุ่งหลวง แล้วเดินลัดทุ่งเข้าเขตหนอง เช่น หนองพลวง

          วัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์ ตามลายแทงที่สุนทรภู่ได้จากเมืองเหนือ น่าจะมีซากอยู่บนเขาเตี้ยๆ เขตหนองแค สระบุรี ไม่ใช่พระพุทธฉาย ตามที่ผมเคยเข้าใจอย่างนั้น แต่ก็เป็นเทือกเขาเดียวกัน และอยู่ไม่ห่างกันนัก}