มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 19 สิงหาคม 2557

 

ดัตช์“ผ่าตัด”พิพิธภัณฑ์แห่งชาติ

         พิพิธภัณฑ์แห่งชาติ ถ้าคิดจะปรับปรุงเปลี่ยนแปลงให้เห็นผลได้

         “ต้องอาศัยการผ่าตัดภายใน กล้าหาญที่จะลองใช้วิธีการที่แตกต่างไปจากขนบเดิม เพื่อสร้างวิธีการ, สร้างประสบการณ์, และทัศนคติใหม่ๆ ให้ผู้ชม”

         “หัวใจของการปรับปรุงพิพิธภัณฑ์ จะสำเร็จไปไม่ได้เลย ถ้าขาดวิสัยทัศน์ที่มองการณ์ไกล”

         หทัยรัตน์ มณเฑียร ภัณฑารักษ์อิสระ เขียนบอกไว้ในบทความเรื่องแนวคิดใหม่ในพิพิธภัณฑ์แห่งชาติของเนเธอร์แลนด์ (พิมพ์รวมอยู่ในหนังสือสรรพศาสตร์ประวัติศาสตร์ศิลป์ เอกสารประชุมวิชาการเนื่องในโอกาสครบรอบ 40 ปี ภาควิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พ.ศ. 2557 หน้า 271-281)

         ผมอ่านแล้วสบายใจ รู้สึกโล่งแจ้ง เพราะได้ความรู้ใหม่ๆ มากๆ เกี่ยวกับพิพิธภัณฑ์ในโลกสากล ที่กำลังปรับเปลี่ยนอย่างหน้ามือเป็นหลังมือ ซึ่งตรงข้ามกับไทยอย่างหลังมือเป็นหน้ามือ

         พิพิธภัณฑ์แห่งชาติเนเธอร์แลนด์ เมื่อ พ.ศ. 2553 ก่อนปิดปรับปรุง หทัยรัตน์ บอกว่า มีลักษณะ“หดหู่”“เข้าใจยาก และน่าเบื่อ”

         สภาพพื้นที่ภายในไม่ต่างกับโรงเก็บของขนาดใหญ่ๆ ทึบๆ อึมครึม ที่เอาของมาเรียงจัดลำดับตามปี มีคำอธิบายใต้รูปเพียงว่าของสิ่งนั้นชื่ออะไร ทำด้วยวัสดุอะไร ปีไหน นอกเหนือจากนั้นไม่มีคำอธิบายใดๆ

         “แสดงให้เห็นแต่ในเรื่องของความยิ่งใหญ่ เชิดชูความเก่งกล้าสามารถของชนชาติตัวเองที่เป็นนักล่าอาณานิคม”

         แต่เมื่อปรับปรุงใหม่ วิธีการจัดแสดงมีการตีความที่เปิดกว้างขึ้น กระแสความคิดแบบเปิดเข้ามามีอิทธิพลต่อการปรับปรุงวิธีจัดแสดงอย่างเห็นได้ชัด

         ป้ายจัดแสดงหลักขนาดใหญ่มีการพูดถึงเรื่องที่เป็นข้อถกเถียง โจมตี โดยไม่จำเป็นต้องรักษาภาพลักษณ์แบบ“ดูดี”ตลอดเวลา

         ใช้ธีมง่ายๆ และภาษาแบบง่ายๆ เข้าใจง่ายๆ มีบริบทของสังคม ประวัติศาสตร์ มนุษยศาสตร์ ประกอบกัน

          “พิพิธภัณฑ์แห่งชาติเนเธอร์แลนด์นี้เป็นของทุกคน” ปรัชญาของผู้อำนวยการพิพิธภัณฑ์ฯคนใหม่ เมื่อเปิดบริการใหม่ตั้งแต่สงกรานต์ปีที่แล้ว (หลังปิดปรับปรุงครั้งใหญ่นาน 10 ปีเต็ม)

         ตรงนี้หทัยรัตน์สรุปว่า “สะท้อนความก้าวหน้าด้านแนวคิดและทัศนคติใหม่ๆในการทำพิพิธภัณฑ์ให้ตอบสนองความเป็นอยู่ของคนยุคนี้ได้อย่างทันสมัย”

         ทั้งหมดที่ยกมาแต่แรก คัดบางตอนจากข้อเขียนของคุณหทัยรัตน์ซึ่งมีคุณค่ามากๆ ที่ผมอ่านจบแล้ว คาดหวังว่าการเรียนการสอนและการบริหารจัดการพิพิธภัณฑ์แห่งชาติของไทยจะพัฒนาขึ้นบ้าง เพราะขาดคุณภาพและไร้ประสิทธิภาพมานานมาก

         แต่แล้วคงหวังยาก เพราะทั้งสองต่างอาการหนักมาก ผ่าตัดภายในเมื่อไร อาจไม่รอด