มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 27 มิถุนายน 2557

 

วัดเจ้าฟ้า ของสุนทรภู่ อยู่สระบุรี

          วัดเจ้าฟ้า ในนิราศวัดเจ้าฟ้าของสุนทรภู่ น่าจะตรงกับที่รู้จักในปัจจุบันว่า วัดพระพุทธฉาย ต. หนองปลาไหล อ. เมือง จ. สระบุรี

          แรกทีเดียวมีนักปราชญ์กลุ่มหนึ่ง เมื่อ พ.ศ. 2508 ร่วมกันศึกษาวิจัยนิราศวัดเจ้าฟ้า แล้วมีมติว่าวัดเจ้าฟ้าในนิราศของสุนทรภู่ คือ วัดเขาดิน ต. ธนู อ. อุทัย จ. พระนครศรีอยุธยา

          เพิ่งรู้ว่ามีหนังสือรวมบทความวิชาการชื่อ สุนทรภู่ อาลักษณ์นักเลงทำเพลงยาว ของสมาคมภาษาและหนังสือแห่งประเทศไทยฯ แล้วมีเรื่องเกี่ยวกับนิราศวัดเจ้าฟ้าอยู่ด้วย เลยต้องรีบไปซื้อหามาอ่านทันใด เมื่อบ่ายวันเสาร์ที่ผ่านมา

          อ่านแล้วจึงรู้อีกว่า พ.ศ. 2529 มีผู้คัดค้านว่าวัดเขาดินไม่ใช่วัดเจ้าฟ้า แต่ไม่ได้บอกว่าควรเป็นวัดอะไร? อยู่ที่ไหน?

          บทความในหนังสือของสมาคมภาษาฯเล่มนี้บอกว่า เมื่อ พ.ศ. 2541 มีผู้ทำเรื่องขออนุญาตใช้ชื่อ วัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์ เป็นชื่อทางการของวัดเขาดิน

          ช่วง พ.ศ. 2553 ผมตระเวนไปวัดเขาดินหลายครั้งเพื่อตรวจสอบหลักฐาน ไม่พบร่องรอยใดๆเกี่ยวข้องกับวัดเจ้าฟ้าในนิราศของสุนทรภู่ แต่พบว่าทางวัดทำป้ายขนาดใหญ่ชื่อ วัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์ ติดตั้งหน้าวัดไว้แล้ว

          นิราศวัดเจ้าฟ้า ของสุนทรภู่ “ไปเที่ยวเล่นลายแทงแสวงหา”  ที่วัดพุทธฉาย สระบุรี ผมเคยเขียนลงพิมพ์ในมติชนรายวัน (ฉบับวันพฤหัสบดีที่ 20 พฤษภาคม 2553) โดยสรุปย่อๆว่า

          สุนทรภู่พายเรือทวนน้ำถึงวัดพนัญเชิง อยุธยา ตอนเย็นเข้าคลองสวนพลู ผ่านไปทางวัดใหญ่ชัยมงคล จนค่ำฝนตกหนัก

          รุ่งเช้า พายเรือลัดเลาะไปอีกไกลมาก ผ่านทุ่งหลวง (ปัจจุบันเป็นเขตติดต่อระหว่าง จ. พระนครศรีอยุธยา กับ จ. สระบุรี)

          ต่อจากทุ่งหลวง ถึงหนองพลวง (ควรอยู่ในเขต อ. หนองแซง จ. สระบุรี) มีหนองบึงธรรมชาติกระจัดกระจายเต็มไปหมด ดูได้จากชื่อบ้านนามเมืองปัจจุบัน

          เดินทางกลางคืนค่อนสว่าง พอรุ่งเช้าก็เข้าเขตป่า

          ตกเย็น เข้าเขตเนินโขดเขาสูงขึ้นมาจากที่ดอน สุนทรภู่มีกลอนพรรณนาคล้ายเป็นซอกเขาที่ตั้ง “วัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์” มีตำนานว่าพระเจ้าตะเภาทอง ทรงสร้างไว้

          นามพระเจ้าตะเภาทอง มีอยู่ในนิทานเมืองอู่ตะเภา ยุคทวารวดี (ที่บ้านอู่ตะเภา ต. ม่วงหวาน อ. หนองแซง จ. สระบุรี)

          อยู่บริเวณทุ่งนาต่อเนื่องจากทุ่งหลวง แล้วขึ้นที่ดอนเข้าสู่เชิงเขา ปัจจุบันคือที่ตั้งวัดพระพุทธฉาย ที่ประดิษฐานพระพุทธฉาย (หรือเงาพระพุทธเจ้า หรือรูปวาดพระพุทธฉาย) บนเพิงผาเชิงเขา

          วัดเจ้าฟ้า คือ วัดพระพุทธฉาย

          ฉะนั้น นิราศวัดเจ้าฟ้าของสุนทรภู่ก็คือนิราศไปนมัสการพระพุทธฉายที่สระบุรี แต่ยังอธิบายไม่ได้ ทำไมสุนทรภู่เรียกพระพุทธฉายว่าวัดเจ้าฟ้าอากาศนาถนรินทร์?

          (มีข้อสังเกตว่าสุนทรภู่เรียกวัดพนัญเชิงในนิราศวัดเจ้าฟ้า ว่าวัดเจ้าฟ้าพระกลาโหม คำว่า “เจ้าฟ้า” น่าจะมีความหมายพิเศษ ไม่ใช่แค่เชื้อพระวงศ์ แต่ยังหาคำอธิบายไม่ได้ว่าพิเศษยังไง? ทำไม?)

          ยังเปิดช่องไว้ให้สันนิษฐานเป็นอย่างอื่นได้อีก เช่น วัดเจ้าฟ้า หมายถึงวัดบนเขาพนมโยง (ตรงหินกอง สระบุรี)

          แต่ที่แน่ๆ คือไม่ใช่วัดเขาดิน อยุธยา}