มติชนรายวัน ฉบับประจำวันพุธที่ 14 พฤษภาคม 2557

 

พาน (ที่ จ. เชียงราย) แปลว่า ฆ้อง

         พาน แปลว่า ฆ้อง (ไม่มีปุ่มนูนตรงกลางหน้าฆ้อง) บางแห่งเรียก พาง, ผาง(ผ่างๆ) ในชื่อ อ. พาน จ. เชียงราย (ศูนย์กลางแผ่นดินไหว) และชื่อ เวียงพานคำ อ. แม่สาย จ. เชียงราย

         รวมถึงชื่อ พญาพาน ในนิทานเรื่องพญากง พญาพาน (ตำนานพระปฐมเจดีย์ จ. นครปฐม) พาน มีสัณฐานกลมเหมือน กง เช่น กงล้อ, กงรถ, กงจักร ดังนั้นชื่อพญาพานกับพญากง จึงมีความหมายว่ากลมเหมือนกัน

         พานในที่นี้ไม่หมายถึงภาชนะมีเชิง เอาไว้ใส่ของ

 

ม้าโคราช 2,000 ปีมาแล้ว

         การค้าทางไกลทั้งภายในและภายนอก บนเส้นทางการค้าโลกของชุมชนบ้านเมืองบริเวณนครราชสีมา ราว 2,000 ปีมาแล้ว

         มีหลักฐานสำคัญมากที่นักปราชญ์อธิบายไว้ คือ กระดูกม้า (ขุดพบที่บ้านโตนด อ. โนนสูง จ. นครราช สีมา) กับ ตุ๊กตารูปม้า เป็นพันธุ์ม้าจากที่อื่น ไม่ใช่พันธุ์ม้าพื้นเมือง

         (รายงานการวิจัยการขุดค้นแหล่งโบราณคดี ยุคโลหะตอนปลาย ในจังหวัดนครราชสีมา โดย ปรีชา กาญจนาคม ภาควิชาโบราณคดี คณะโบราณคดี มหาวิทยาลัยศิลปากร พ.ศ. 2537 หน้า 71)

         โคราช ราวหลัง พ.ศ. 500 หรือราว 2,000 ปีมาแล้ว เป็นดินแดนที่ราบสูงของภาคพื้นแผ่นดินใหญ่ของอาเซียน มีการค้าทางไกล บนเส้นทางการค้าโลก

         บริเวณภาคพื้นอาเซียนจึงเป็นที่รู้จักของพ่อค้าและนักผจญภัยนานาชาติในชื่อ สุวรรณภูมิ และมีวัฒนธรรมร่วมเป็นอันหนึ่งอันเดียวกัน

 

ม้าสีหมอก

         ม้าสีหมอก ของขุนแผนเป็นม้าเทศ หมายถึงม้าพันธุ์ต่างประเทศ (น่าจะมาจากอาหรับ) ผ่านอินเดีย ลงเรือข้ามทะเลอันดามัน ขึ้นบกที่เมืองมะริด (อยู่ทางใต้ของพม่า) ติดพรมแดนไทย จ. ประจวบคีรีขันธ์

         ข้าราชการทหารพระพันวษาไปรับม้าเทศ(ที่สั่งซื้อของทางการ)ที่เมืองมะริด แล้วต้อนลอดช่องสิงขร ไปเลี้ยงที่เมืองเพชรบุรี

         ในกลอนเสภา (แต่งสมัย ร.4) บอกว่าม้าสีหมอกเป็นม้าติดแม่ตามมาด้วย เจ้าหน้าที่เลยขายให้ขุนแผน ดังนี้

         หลวงศรีได้ม้ามามอบให้                  ทั้งม้าเทศม้าไทยหกสิบห้า

         อีเหลืองเมืองมะริดพลอยติดมา         ผัวมันท่านว่าเป็นม้าน้ำ

         มีลูกตัวหนึ่งชื่อสีหมอก                  มันออกวันเสาร์ขึ้นเก้าค่ำ

         ร้ายกาจหนักหนานัยน์ตาดำ             เห็นม้าหลวงข้ามน้ำก็ตามมา