มติชนรายวัน ฉบับประจำวันอังคารที่ 25 มีนาคม 2557

 

ถอดรหัสพระจอมเกล้า

          ประวัติศาสตร์ศิลปะโดยทั่วไป ให้ความสำคัญต่อรูปแบบ มากกว่าเนื้อหา

          แต่หนังสือ ถอดรหัสพระจอมเกล้า ของ พิชญา สุ่มจินดา (คณะวิจิตรศิลป์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่) ให้ความสำคัญกับเนื้อหา มากกว่ารูปแบบของงานศิลปะ

          ประวัติศาสตร์ศิลปะ เป็นเพียงภาพแทรกหนังสือให้สวยงาม หรือเพียงเพื่อพรรณนารายละเอียดปลีกย่อยให้เห็นวิวัฒนาการในตัวศิลปะเอง

          แต่ อ. พิชญาต้องการมากกว่านั้น “เพื่อให้งานศิลปะใช้งานได้ในฐานะเป็นสื่อสะท้อนความคิดและค่านิยมของผู้คนในสังคมที่รังสรรค์งานศิลปะทางสายนี้ แม้เป็นหนทางอันยากและมิใช่ทางสายหลัก แต่ก็เป็นแนวทางที่ผู้เขียนได้ยึดถือมาตลอดในการทำหน้าที่นักประวัติศาสตร์ศิลปะ”

          “ความพยายามตามแนวทางดังกล่าวอย่างน้อยที่สุดก็ได้เริ่มปรากฏในหนังสือ ‘ถอดรหัสพระจอมเกล้า’ แล้ว”

          ประวัติศาสตร์ศิลปะในไทยมีปัญหามาก เพราะเหตุใด? อ. ศรีศักร วัลลิโภดม เคยอธิบายไว้ (ในจดหมายข่าว มูลนิธิเล็ก-ประไพ วิริยะพันธุ์ ฉบับมีนาคม-เมษายน 2551) จะคัดมาแบ่งปันไว้ดังนี้

          “ประวัติศาสตร์เป็นเรื่องของคนกับดินแดน เวลาฝรั่งมาศึกษาเพื่อเอามาเป็นประโยชน์ในการล่าอาณานิคมนั้น ศึกษาทั้งด้านโบราณคดี [Archaeological past] ซึ่งเป็นเรื่องของอดีตความเป็นมาของดินแดนเป็นยุคเป็นสมัย กับด้านชาติวงศ์วรรณนา [Ethnographical present] ซึ่งเป็นเรื่องของผู้คนในสังคมปัจจุบันของดินแดนนั้น สืบเนื่องทางสังคมและวัฒนธรรมของคนในสังคมท้องถิ่น

          ฝรั่งเข้าใจการมองการเปลี่ยนแปลงทั้งสองอย่างนี้ แต่เวลาสั่งสอนอบรมให้คนไทยเรียนรู้ กลับให้ความสำคัญเฉพาะการศึกษาเรื่องราวทางโบราณคดีเป็นส่วนใหญ่ เลยทำให้คนไทยเรียนรู้ประวัติศาสตร์แบบไม่เห็นคน กลับเห็นเพียงรูปแบบทางศิลปะและสมัยเวลาของโบราณสถานวัตถุเป็นสำคัญ

          วิชาหลักที่ฝรั่งสอนคนไทยให้เชื่อและฟังกันอย่างตกผลึกมาจนทุกวันนี้ก็คือวิชาประวัติศาสตร์ศิลปะ เพราะมีศักยภาพในการสื่อสารได้อย่างเป็นรูปธรรมในเรื่องประวัติศาสตร์การเมืองที่ฝรั่งสร้างขึ้นเพื่อประโยชน์ในการล่าอาณานิคม

          “ทั้งอังกฤษและฝรั่งเศสซึ่งเป็นนักล่าอาณานิคมตัวฉกาจในยุคนั้น ใช้หลักฐานทางโบราณสถานวัตถุทางศาสนาที่เป็นศิลปกรรม มาวิเคราะห์สร้างเป็นประวัติศาสตร์การเมืองการปกครองของบรรดาบ้านเมืองในภูมิภาคเอเชียตะวันออก ด้วยโครงสร้างการเมืองการปกครองของยุโรปสมัยวิกตอเรีย ที่มีลักษณะรวมศูนย์เป็นราชอาณาจักรหรือจักรวรรดิ เช่น เรื่องของอาณาจักรฟูนัน ทวารวดี เจนละ ศรีวิชัย และเมืองพระนคร เป็นต้น”

          ประวัติศาสตร์แห่งชาติของไทยที่ใช้งานปัจจุบัน จึงบกพร่องผิดพลาดเป็นอย่างข้อความที่ผมยกมาข้างต้นนี้ ซึ่งรังแต่จะบาดหมางสร้างบาดแผลกับเพื่อนบ้านโดยรอบ

          แต่ทางการและครูบาอาจารย์ในสถาบันการศึกษาทุกระดับ ก็ดันทุรังอย่างงมงายใช้ครอบงำโดยไม่ยอมแก้ไขปรับปรุง แถมยังอาละวาดฟาดงวงฟาดงาให้ร้ายผู้คิดต่างจากประวัติศาสตร์แห่งชาติ} else {