มติชนรายวัน ฉบับประจำวันศุกร์ที่ 14 กุมภาพันธ์ 2557

 

ความงามของพระเพื่อน พระแพง

          พระเพื่อนกับพระแพง เป็นพี่น้องสองสาวในวรรณกรรมเรื่องพระลอ มีความงามเป็นที่ร่ำลือจนพระลอลุ่มหลง

          บทชมโฉม 2 สำนวน เป็นที่ยกย่องว่าแต่งดี แล้วใช้เป็นคำร้องใส่ทำนองเพลงดนตรีไทย แต่หาอ่านไม่ง่าย จะคัดมาให้อ่าน ดังนี้

          ใครไม่ถึงเทียมเธอเสมอสอง

          พระเพื่อน พระแพง ในบทละครเรื่องพระลอนรลักษณ์ พระบวรราชนิพนธ์ในกรมพระราชวังบวรมหาศักดิพลเสพ สมัย ร.3 ชมโฉมว่า

          ๏ ข้อยขอบังคมองค์ทรงภพ              เลิศลบแหล่งหล้าสุธาไหว

          ทรงโฉมประโลมลักษณ์วิไลย            ดังไทเทวราชปราสาททอง

          จะเทียมทัดแต่กระษัตริย์นครหนึ่ง      ใครไม่ถึงเทียมเธอเสมอสอง

          มีธิดานารีพี่น้อง                                ชื่อพระเพื่อนแพงทองสองอนงค์

          ๏ ไม่สูงต่ำดำขาวพีผอม                    พริ้งพร้อมสรรพางค์ดังนางหงษ์

          อรชรอ้อนแอ้นเอวองค์                        ดวงภักตร์โฉมยงดังวงเดือน

          พิศพี่ก็ไม่มีเสมอสอง                          พิศน้องก็ไม่มีเสมอเหมือน

          ขนงเนตรเกษแก้มแย้มเยื้อน               เหมือนจะเตือนให้ต้องตาชาย

          พระกรรฐ์เปรียบเทียบกลีบบุษบง          นาสิกทรงวงขอวิเชียรฉาย

          ดำเนินเดินทอดระทวยกาย                  กรกรายคล้ายงวงเอราวรรณ

          โอษฐ์นางอย่างสีลิ้นจี่จิ้ม                      งามพริ้มเพราสมคมสัน

          เกษาดำระยับขลับเป็นมัน                    ทนต์นั้นเทียมสีมณีนิล

          สองถันสันทัดสัตบุษ                             พึ่งผุดพ้นท่าชลาสินธุ์

          ขึ้นบังใบใสสดหมดมลทิน                    ภุมรินยังมิได้ใกล้เคียง

          จะหางามสามโลกก็เหลือหา

          พระเพื่อน พระแพง ในบทละครเรื่องพระลอ แต่งโดยเจ้าพระยาเทเวศรวงศ์วิวัฒน์ (ม.ร.ว. หลาน กุญชร) สมัย ร.5 ชมโฉมว่า

          ๏ บัดนี้มีสองกัลยา                             ลักขณาเลิศล้ำในต่ำใต้

          ทรงโฉมประโลมลานใจ                      บุตรีไท้องค์พระพิศณุกร

          อายุเยาวเรศรุ่นเจริญศรี                     พระเพื่อนพี่แพงน้องสองสมร

          งามทรงงามองค์อรชร                        ดังอัปสรจากฟ้าลงมาเอย

          ๏ จะหางามสามโลกก็เหลือหา           สมเป็นนางพระยาอันสูงสุด

          ไม่ควรคู่ผู้ใดในมนุษย์                        ควรสมมุติแต่จักรพัตรา

          ดูกษัตริย์กรุงไหนไม่สวยสม               จะคู่เคียงภิรมย์เสน่หา

          เว้นไว้แต่ละอองพระบาทา                  นอกกว่านั้นจะหาไม่มีเอย

          เมืองสรองของพระเพื่อน พระแพง อยู่ จ. พะเยา

          พระเพื่อน พระแพง อยู่เมืองสรอง เป็นหลานปู่ของท้าวฮุ่ง ท้าวเจือง เมืองพะเยา ดังนั้น เมืองสรอง ควรหมายถึงเมืองพะเยา ที่ทุกวันนี้คือ จ. พะเยา

          นักค้นคว้าแต่ก่อนสันนิษฐาน ว่า เมืองสรอง ในพระลอ คือ อ. สอง จ. แพร่ เพียงเพราะมีชื่อพ้องเสียงกัน แต่ไม่พบพยานหลักฐานสนับสนุน จึงไม่สอดคล้องกับที่มีบอกเล่าเป็นตำนาน